49 χρόνια προσφοράς του Μ.Π. Συλλόγου
Μοναστηρακίου και μια βαθιά βουτιά
στις «ρίζες» της κοινότητας την ημέρα της Ζωοδόχου Πηγής
Μιλάει στον «Π.Τ.» ο πρόεδρος του Μ.Π. Συλλόγου Μοναστηρακίου κ. Παπουτσής
Του Θανάση Πολυμένη
ΜΕ ΕΝΑ ΑΚΟΜΑ ενδιαφέρον θέμα θα πραγματοποιηθεί φέτος στο Μοναστηράκι, η κεντρική εκδήλωση «Ποιο κοντά στη ρίζα της ζωής μας».
Οι εκδηλώσεις θα γίνουν την Παρασκευή 17 Απριλίου, ημέρα εορτασμού της Ζωοδόχου Πηγής, στην πλατεία Μοναστηρακίου και ώρα 17.30. Κεντρική ομιλήτρια θα είναι η κα. Φωτεινή Τσιμπιρίδου, καθηγήτριας Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας (ΠΑΜΑΚ). Το φετινό θέμα θα είναι: «Το αέναο εκκρεμές των χρονικών ορόσημων στο αιώνιο διάβα της κοινότητας».
Κεντρικός διοργανωτής είναι ο Μορφωτικός και Πολιτιστικός Σύλλογος Μοναστηρακίου Δράμας, με την συνδρομή της Περιφέρειας Αν. Μακεδονίας – Θράκης (ΠΕ Δράμας) και το Δήμο Δράμας.
«Πιο κοντά στη ρίζα της ζωής μας»
Το «Πιο κοντά στη ρίζα της ζωής μας», είναι ένας θεσμός που οικοδομείται από το 1995 και παραμένει ζωντανός αναλύοντας, εμβαθύνοντας, φωτίζοντας πλευρές του λαϊκού πολιτισμού, της παράδοσής μας!
Μέσα από το θέμα για το «αέναο εκκρεμές των χρονικών ορόσημων στο αιώνιο διάβα της Κοινότητας», ο Σύλλογος ελπίζει ότι θα αναδείξει τη σημαντικότητα των κοινοτικών εκφάνσεων που έχουν τη λειτουργία τους στη συνοχή της ώστε να παραμένει ενεργός και να δημιουργεί!
Κάθε χρόνο, ο Μ.Π. Σύλλογος Μοναστηρακίου, επιλέγει ένα ιδιαίτερα σημαντικό θέμα που έχει να κάνει με την ιδιαιτερότητα των εθίμων της περιοχής που κρατούν από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι και σήμερα, όπως για παράδειγμα αυτό του 2025 που ήταν «Ψηλάφηση στα Πανάρχαια Ίχνη πριν το Θέατρο». Το Μοναστηράκι, είναι ένα από τα χωριά της Δράμας, το οποίο κάνει ιδιαίτερη προσπάθεια για τη διατήρηση των εθίμων και των παραδόσεων.
Μιλώντας στον «Π.Τ.» ο πρόεδρος του Συλλόγου κ. Γιάννης Παπουτσής, σημειώνει ότι «ο Σύλλογος έχει την ευθύνη της συνέχισης της τέλεσης του πατροπαράδοτου εθίμου των “Αράπηδων” κάθε χρόνο, ανήμερα των Θεοφανείων, ενός δρωμένου που περιέχει πάμπολλα στοιχεία της Διονυσιακής λατρείας, αρμονικά και άρρηκτα δεμένα με στοιχεία της Χριστιανικής και πρόσφατης Ελληνικής παράδοσης με πολλές εναπομείνασες τελετουργίες πλείστων όσων συμβολισμών˙ ενός εθίμου – δρωμένου που έχει προβληθεί ιδιαίτερα, και που φέτος έγινε το αδιαχώρητο από πάρα πολλούς ξένους επισκέπτες».
Να σημειώσουμε ότι, ο Σύλλογος είναι εγγεγραμμένος στο Μητρώο Πολιτιστικών Φορέων του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, με αύξοντα αριθμό 805 και οι δραστηριότητές του δεν περιορίζονται στα στενά όρια του Δήμου Δράμας. Επιπλέον με την Α. Π. 48388/07-02-2022 οι Αράπηδες Μοναστηρακίου Δράμας ενεγράφησαν στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.
«Το αέναο εκκρεμές των χρονικών ορόσημων στο αιώνιο διάβα της Κοινότητας»
Σχετικά με το φετινό θέμα, ο Σύλλογος κάνει μια προσπάθεια τεκμηρίωσης δίνοντας νόημα, ουσία και περιεχόμενο στις εκδηλώσεις. Όπως σημειώνει με δηλώσεις του στον «Π.Τ.» ο κ. Παπουτσής, «ταυτόχρονα εμβαθύνουμε και συσχετίζουμε τη ζώσα παράδοσή μας με τις αφετηρίες της. Έτσι προχωρήσαμε και διαμορφώνουμε μια λογική ερμηνείας του παρελθόντος και του παρόντος για την ενσυνείδητη συμμετοχή των νεότερων στα επέκεινα με την ανάλογη πνευματική τους θωράκιση.
Εμείς επιδιώκουμε να διαφυλάττουμε όλα όσα άντεξαν στο χρόνο σεβόμενοι τη σχέση ιστορίας, πολιτισμού και κοινωνίας και ιδιαίτερα στην αθέατη πλευρά της συλλογικής μας μνήμης. Η επιλογή μας αυτή θέλουμε να πιστεύουμε ενδιαφέρει για να διερευνηθούν αυτά που ως τώρα δεν μας είναι ευρύτερα γνωστά».
Αυτό που κυρίως επισημαίνει ο ίδιος, είναι ότι όλα αυτά, «είναι απαραίτητα για τη διατήρηση της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς και τη μετάδοση των παραδόσεων στις μελλοντικές γενιές, οι οποίες μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά τις τοπικές οικονομίες και να συμβάλουν στην κοινωνική συνοχή προσελκύοντας επισκέπτες, αυξάνοντας την επιχειρηματική δραστηριότητα και δημιουργώντας ευκαιρίες εργασίας, τα οποία συλλογικά συμβάλλουν στην οικονομική ευημερία της κοινότητας. Στόχος μας είναι ο σχεδιασμός και η βελτίωση τους έτσι ώστε να διασφαλίζονται οι ανάγκες μας και οι πολιτιστικές τους αξίες να γίνονται σεβαστές».
Ημέρα Ζωοδόχου Πηγής
Ιδιαίτερα σημειώνει ο κ. Παπουτσής, ότι «φέτος συμπληρώθηκαν αισίως 49 χρόνια προσφοράς και δημιουργίας από την ίδρυση του Συλλόγου μας. Έχει δημιουργήσει τον ισχυρό πολιτιστικό θεσμό “Πιο Κοντά στη Ρίζα της Ζωής μας” κάθε χρόνο ανήμερα της Ζωοδόχου Πηγής (πανηγύρι του χωριού), που το κύρος και το υψηλό επίπεδο των εκδηλώσεών του είναι πασίδηλα».
Ο κ. Παπουτσής κάνει ιδιαίτερη αναφορά στην ημέρα της Ζωοδόχου Πηγής, λέγοντας ότι, «το Μοναστηράκι πανηγυρίζει κάθε χρόνο την Παρασκευή της Διακαινησίμου. Γιορτάζει την Παναγία του, τη Ζωοδόχο Πηγή μας. Η παράδοση θέλει την αυθεντική εικόνα της Παναγίας της Εικοσιφοίνισσας του Παγγαίου να «φεύγει» απ’ τη σπηλιά μας, της Ζωοδόχου Πηγής, από κορυφή βουνού σε κορυφή με προστατευτικές φωτιές γύρω της, για να μην την καταπατήσουν, την καταστρέψουν οι Τούρκοι. Η εικόνα εκείνη όμως μας άφησε πίσω τα δάκρυά της ως αγιασμό. Μας κατέστησε υπεύθυνους να γιορτάζουμε τη Ζωοδόχο Πηγή.
Πολλές είναι οι μαρτυρίες -γραπτές και προφορικές- που μας λένε ότι παλαιότερα την ημέρα της Ζωοδόχου Πηγής γινόταν μεγάλο πανηγύρι στο Μοναστηράκι. Μια και πουθενά αλλού, στη γύρω περιοχή, δεν γιόρταζαν τη μέρα αυτή, συγκεντρώνονταν πολύς κόσμος για να προσκυνήσει αλλά και να διασκεδάσει».
Θρύλοι και ιστορία
Αναφερόμενος στα στοιχεία που υπάρχουν σημειώνει ότι, «πολλά λέγονται όχι μόνο για την εμφάνιση της Παναγίας σε ντόπιους και ξένους αλλά και για τα θαύματά της. Είναι εξάλλου πασίγνωστοι «οι θρύλοι και η ιστορία του σπηλαίου στο γραφικό Μοναστηράκι». Η παλαιότερη εκδοχή θέλει τους Τρανίψιους 4 ή Τρανίψες να λατρεύουν ως σύμβολο της ανεξάντλητης δημιουργικής δύναμης της Μητέρας Γαίας (Γης) ή της θεάς Δήμητρας (Μήτρως ή μπάμπω Μήτρας, Θεάς της γονιμότητας και της βλάστησης)…».
Πρωτύτερα γινόταν εκδηλώσεις απλού πανηγυρικού χαρακτήρα που κατέληγαν σε πάνδημο γλέντι, αυτό ούτως ή άλλως συνεχίζεται και δεν χάθηκε το πνεύμα και ο χαρακτήρας των εκδηλώσεων και του γλεντιού όπως παραδοσιακά γίνεται στα ελληνικά πανηγύρια».
Τονίζει ακόμα, ότι «από την αυτοοργάνωση και τον αυτοσχεδιασμό περάσαμε στις φολκλορικές εκδηλώσεις μιας άλλης εποχής χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο, στην οργάνωση και στον σχεδιασμό δίχως να καταργούμε τις αυτόνομες, αυτοδύναμες λειτουργίες και εκφράσεις στο ευρύτερο ηθικό, σεβάσμιο, αξιακό πλαίσιο της κοινότητας.
Συναισθανόμενοι γι’ αυτό την ευθύνη της συνέχειας δημιουργήσαμε και οικοδομούμε τον πολιτιστικό θεσμό «Πιο Κοντά στη Ρίζα της Ζωής μας», που εμπνευστήκαμε απ’ το στίχο του Γ. Σεφέρη, κάνοντάς τον σημαία μας, ταυτίζοντας τη ρίζα με την τοπική ιστορική και πολιτιστική μας παράδοση και κληρονομιά».
Από το 1995 μέχρι και σήμερα, ο πολιτιστικός αυτός θεσμός στο Μοναστηράκι, συνίσταται σε θεματικές μουσικοχορευτικές εκδηλώσεις, στις οποίες συμμετέχουν τα παραδοσιακά χορευτικά συγκροτήματα του Συλλόγου, καθώς και Συλλόγων της Ελλάδας και του εξωτερικού, με στόχο την προβολή της λαϊκής- παραδοσιακής, μουσικοχορευτικής μας κληρονομιάς. Τριάντα ένα χρόνια πέρασαν αισίως από την καθιέρωσή του.
H διοργάνωση των θεματικών αυτών μουσικοχορευτικών εκδηλώσεων από το Σύλλογο, έχει αποκτήσει εκείνο το απαραίτητο κύρος και το υψηλό επίπεδο – και εξαιτίας της εφευρετικότητάς τους – για να μας κατατάσσουν στην πρωτοπορία της νέας δημιουργίας, που πάντα βασίζεται στην πλούσια λαϊκή μας παράδοση, τον τοπικό μας πολιτισμό. «Αναπτύξαμε, φωτίσαμε, αναλύσαμε και παρουσιάσαμε πολλά θεματικά πεδία έως τώρα, αλλά η παράδοσή μας είναι τόσο πλούσια και το εύρος της τόσο πλατύ, για να βολευτούμε μόνο σ’ αυτά που έγιναν», καταλήγει ο κ. Παπουτσής.
