Από το Υπουργείο Πολιτισμού
Ανάδειξη της πολυχρωμίας
του ταφικού μνημείου
του Τύμβου Καστά στην Αμφίπολη
ΣΕ ΕΝΑ σημαντικό έργο για την ανάδειξη του ταφικού μνημείου του Τύμβου Καστά στην Αμφίπολη, προχωράει το Υπουργείο Πολιτισμού. Στο πλαίσιο αυτό, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, μαζί με τον πρόεδρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Δημοσθένη Σαρηγιάννη και τον πρόεδρο του ΔΣ και Διευθυντή Εθνικού Κέντρου Έρευνας Φυσικών Επιστημών “Δημόκριτος” Ευάγγελο Καρκαλέτση, υπέγραψαν την Πέμπτη, Προγραμματική Σύμβαση ανάμεσα στο Υπουργείο Πολιτισμού, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΕΙΕ) και το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος» (ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος), συνολικού προϋπολογισμού 660.000 ευρώ, με φορέα χρηματοδότησης το Υπουργείο Πολιτισμού, από ίδιους πόρους.
Με την Προγραμματική Σύμβαση, το Υπουργείο Πολιτισμού αναθέτει στα δυο ερευνητικά κέντρα την εκπόνηση του ερευνητικού έργου «AmphiPoly», που αφορά στη μελέτη και την ανάδειξη της πολυχρωμίας του ταφικού μνημείου του Τύμβου Καστά, στην Αμφίπολη.
Στόχος του ερευνητικού έργου AmphiPoly είναι η επιστημονικά τεκμηριωμένη ανασύσταση της αρχικής όψης του διακόσμου του μνημείου, συμπεριλαμβανομένης της πολυχρωμίας, της εικονογραφίας του, σε όλες τις χρονολογικές τους φάσεις. Βάσει των αρχαιομετρικών μετρήσεων, ψηφιακών εργαλείων και της ιστορικής-αρχαιολογικής έρευνας γίνεται η ψηφιακή, τρισδιάστατη απεικόνιση και αισθητική αποκατάσταση τους.
Αξίζει να σημειωθεί εδώ, ότι, στην αρχαιότητα, τα αγάλματα είχαν τα δικά τους χρώματα. Και όχι ως ένα απλό στοιχείο διακόσμησης, αλλά πρόσθετε ποιότητα στο γλυπτό.
Ορθότερη αξιολόγηση της σημασίας
Το εν λόγω έργο αποσκοπεί στην ορθότερη αξιολόγηση της σημασίας, της χρήσης και της χρονολόγησης του μνημείου και στην επιστημονικά τεκμηριωμένη ανάδειξη της αρχικής, πρωτότυπης διακόσμησης του, η οποία, λόγω φθοράς και αλλοιώσεων καθίσταται, σε πολλά σημεία, δύσληπτη και αινιγματική.
Παράλληλα, προσφέρει μια καινοτόμο, βιωματική και διαδραστική μουσειακή εμπειρία, ενσωματώνοντας ψηφιακές τεχνολογίες που επιτρέπουν στους επισκέπτες να περιηγηθούν εικονικά το μνημείο, να εξερευνήσουν με διαδραστικό τρόπο τα αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά του στοιχεία, να οπτικοποιήσουν τα αρχαιομετρικά δεδομένα, που αποτελούν βασικό πυλώνα για την αποκατάσταση του διακόσμου του.
Αρχαιομετρικές μετρήσεις
Από τις εργασίας, θα αξιοποιηθούν τα αποτελέσματα αρχαιομετρικών μετρήσεων -τις οποίες θα διεξαγάγουν εξειδικευμένα εργαστήρια του ΕΚΕΦΕ «ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ», σε συνεργασία με ομάδες έγκριτων ερευνητικών κέντρων του εξωτερικού- όπως και ψηφιακό υλικό υψηλής τεχνολογίας τρισδιάστατης σάρωσης και ψηφιακές εφαρμογές οπτικοποίησης και διάδρασης δεδομένων.
Θα δημιουργηθούν φυσικά αντίγραφα επιλεγμένων μερών του διακόσμου του (πρόσοψη με Σφίγγες, ψηφιδωτό, βάθρο με Λέοντα) και ψηφιακά μοντέλα, όπως και βίντεο εικονικής πραγματικότητας (VR) για μουσειακή χρήση.
Εικαστικοί καλλιτέχνες συμβάλλουν δημιουργικά στην ψηφιακή συμπλήρωση και αποκατάσταση, με χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, σε συνδυασμό με τα αρχαιομετρικά δεδομένα των φθαρμένων, απολεσμένων ή δυσδιάκριτων εικονογραφικών στοιχείων, τόσο του ψηφιδωτού, όσο και των ζωγραφισμένων μαρμάρινων ζωφόρων.
Χρησιμοποιούνται συγκριτικά αποτελέσματα φασματοσκοπικής εξέτασης και φωτογράφισης υπερυψηλής ανάλυσης σύγχρονων έργων ταφικής ζωγραφικής της αρχαίας Μακεδονίας, με συναφή εικονογραφία, ύφος και ζωγραφική τεχνική, όπως η τοιχογραφία της αρπαγής της Περσεφόνης από τον Τάφο Ι των Αιγών- πιθανότατα αποτέλεσε το πρότυπο του ψηφιδωτού του τάφου Καστά- όπως και τα αποτελέσματα εργαστηριακών αναλύσεων χρονολόγησης από δείγματα κονιαμάτων και οστεολογικού υλικού, από το εσωτερικό του τάφου.
Μενδώνη: Ένα εμβληματικό μνημείο
Με δηλώσεις της κατά την υπογραφή της σύμβασης, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Ο Μακεδονικός Τάφος, στον Τύμβο Καστά, στην Αμφίπολη, εμβληματικό μνημείο τεράστιας ιστορικής και αρχαιολογικής αξίας και σημασίας, χρήζει ενιαίας ολιστικής προσέγγισης -τύμβος, κυκλικός περίβολος και ταφικό μνημείο, με τα ιδιαίτερα και μοναδικά χαρακτηριστικά του- προκειμένου να εξασφαλιστεί η ολοκληρωμένη προστασία του.
Το Υπουργείο Πολιτισμού δια των αρμοδίων Υπηρεσιών του -με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ 2021-2027 της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας και πόρους από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης και τον Τακτικό Προϋπολογισμό, συνολικού ύψους άνω των 11.000.000 ευρώ- υλοποιεί την τελευταία φάση των έργων ανάδειξης και αποκατάστασης του μνημείου, με στόχο την ολοκλήρωση του συνόλου των παρεμβάσεων, στο τέλος του 2027.
Το πρώτο τμήμα των έργων αφορά στην αποκατάσταση και ανάδειξη μέρους του περιβόλου και στην εξωτερική διαμόρφωση του περιδρόμου, που διατρέχει τον Τύμβο, στην προστασία και ανάδειξη του ορύγματος της ταφικής θήκης, στον τελευταίο χώρο, όπου επανατοποθετείται η δίφυλλη μαρμάρινη θύρα, κατακερματισμένη και παραβιασμένη, ήδη από την αρχαιότητα.
Η επανατοποθέτησή της -έργο, ιδιαίτερα δύσκολο τεχνικά- αποκαθιστά την ιστορική εικόνα του μνημείου. Το δεύτερο μέρος των έργων αφορά στην ανέγερση του μουσειακού και εκθεσιακού χώρου, των υποδομών εξυπηρέτησης του κοινού, καθώς και στην υλοποίηση των διαδρομών εντός του αρχαιολογικού χώρου.
Εξ αιτίας της ιδιαιτερότητας του μνημείου, η οποία επιτρέπει μικρό αριθμό επισκεπτών, ο εκθεσιακός χώρος εξυπηρετεί την ανάγκη ενημέρωσης των επισκεπτών με τη χρήση ψηφιακών και πολυμεσικών εφαρμογών, σε συνδυασμό με ευρήματα από τον Τύμβο.
Μέσω της Προγραμματικής Σύμβασης, το Υπουργείο Πολιτισμού αναθέτει στα δύο σημαντικότερα Ερευνητικά Ιδρύματα της χώρας, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και το ΕΚΕΦΕ “Δημόκριτος”, ένα μείζον ερευνητικό πρόγραμμα, το οποίο λειτουργεί συμπληρωματικά στα έργα, που υλοποιούν οι Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού. Το Υπουργείο αξιοποιεί την αιχμή της επιστημονικής γνώσης, της τεχνολογίας και της αρχαιομετρίας, ώστε να μελετηθεί και να αποδοθεί -με το μεγαλύτερο δυνατό σεβασμό- η αρχική πολυχρωμία, η αισθητική και το συμβολικό βάθος του ταφικού συγκροτήματος. Με το πρόγραμμα AmphiPoly, δημιουργούμε μια νέα, πλήρως τεκμηριωμένη βάση δεδομένων, ενώ παράλληλα προσφέρουμε στο παγκόσμιο κοινό σύγχρονα εργαλεία για την κατανόηση και την βιωματική προσέγγιση του μνημείου.
Το έργο αυτό αποτελεί υπόδειγμα δημιουργικής σύμπραξης αρχαιολογίας, μουσειολογίας και τεχνολογίας, επιβεβαιώνοντας ότι η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να αναδειχθεί με τρόπους που τιμούν το παρελθόν και συνομιλούν δυναμικά με το μέλλον».
