Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα και οι προκλήσεις
Αναγκαιότητα ίδρυσης Υπουργείου
ή Υφυπουργείου Υδάτων κατά
του κατακερματισμού υπηρεσιών
Ο καθηγητής Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων του Δ.Π.Θ.
στη Δράμα κ. Εμμανουλούδης μιλάει στον «Π.Τ.»
Το μισό νερό χάνεται στη διαδρομή από την υδροληψία μέχρι τη διανομή
Του Θανάση Πολυμένη
ΣΕ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ βρίσκεται αυτές τις μέρες η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα. Πρόκειται για ένα νέο νομοσχέδιο, μέσα από το οποίο, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, προσπαθεί να χαράξει μια ενιαία πολιτική, για τη διαφύλαξη του πλέον πολυτιμότερου φυσικού πόρου.
Στα χρόνια της κλιματικής κρίσης, με τις αλλεπάλληλες πρωτοφανείς καταστάσεις που βιώνουμε, η αναγκαιότητα μιας εθνικής στρατηγικής είναι πλέον εμφανής. Ειδικότερα το 2024 και το 2025, στην περιοχή της Δράμας, βιώσαμε δύο καλοκαίρια με έντονο το φαινόμενο της λειψυδρίας. Τόσο οι Δήμοι όσο και οι αγρότες μέσων των ΤΟΕΒ, προσπάθησαν να το αντιμετωπίσουν ο καθένας ξεχωριστά, χωρίς όμως να υπάρχει μια συγκεκριμένη στρατηγική που να παρέχει κάποια βήματα. Οι Δήμοι μετέφεραν πόσιμο νερό σε δεξαμενές ύδρευσης στις Κοινότητές τους, ενώ οι αγρότες προχώρησαν σε άνοιγμα γεωτρήσεων, με πανάκριβο κοστολόγιο.
Σήμερα, η αναγκαιότητα ύπαρξης ή κατασκευής ταμιευτήρων, μικρών φραγμάτων και άλλων μηχανισμών για την εξοικονόμηση νερού, είναι περισσότερο αναγκαία από άλλοτε. Δεν θα ήταν όμως καλύτερα να υπάρχει μια συγκεκριμένη στρατηγική και ακόμα, μια νέα θεσμική δομή, μέσα από την οποία θα δίνονται κατευθυντήριες γραμμές για να μην γίνεται σπατάλη νερού και έργα χωρίς συγκεκριμένο σχεδιασμό και προοπτική;
Το νερό θεμέλιος λίθος ζωής
Το νερό, αποτελεί το θεμέλιο λίθο κάθε μορφής ζωής, κοινωνικής οργάνωσης και οικονομικής δραστηριότητας. Όπως αναφέρεται στο προοίμιο της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα, «η επάρκεια, η προστασία και η ανθεκτικότητα των υδατικών πόρων συνιστούν ζήτημα εθνικής ασφάλειας, καθώς επηρεάζουν άμεσα τη σταθερότητα, την κοινωνική συνοχή και τη στρατηγική ανθεκτικότητα της χώρας. Στη σύγχρονη εποχή, υπό την επίδραση της κλιματικής κρίσης και των αυξανόμενων πιέσεων στην υδατική ασφάλεια, η ολιστική προσέγγιση της διαχείρισης των υδατικών πόρων αναδεικνύεται σε μείζονα εθνική προτεραιότητα και προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας».
Για το τι προβλέπει όμως το ίδιο το σχέδιο νόμου, αυτή η Εθνική Στρατηγική, ο «Π.Τ.» μίλησε με τον κ. Δημήτρη Εμμανουλούδη, από τα πλέον κατάλληλα άτομα, προκειμένου να μας δώσει μια πρώτη εικόνα, για το τι μπορεί να σημαίνει αυτό.
Ο κ. Εμμανουλούδης, καθηγητής Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων του Τμ. Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Κρίσης του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης στη Δράμα, είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Εκτίμησης Πλημμυρικού Κινδύνου και διευθυντής της Έδρας Unesco Con-Ε-Ect με έδρα τη Δράμα.
Από τα σημαντικότερα όμως στοιχεία που θίγει και επισημαίνει ο ίδιος, είναι ότι έχει φτάσει πλέον η ώρα, ώστε η χώρα να θεσμοθετήσει ένα Υπουργείο Υδάτων ή τουλάχιστον να ορίσει ένα Υφυπουργείο Υδάτων. Και το λιγότερο ένα Ινστιτούτο Υδάτων.
Πλέον, οι εποχές που διανύουμε λόγω της κλιματικής κρίσης, της λειψυδρίας που πλέον έχει κάνει την εμφάνισή της και απειλεί μεγάλες περιοχές της χώρας όπως απείλησε και τη Δράμα το 2024 και το 2025, η θεσμοθέτηση μιας δομής, ενός οργανισμού ή σε επίπεδο Υπουργείου κρίνονται απαραίτητα.
Οι τρεις πυλώνες της Εθνικής Στρατηγικής
Αναφερόμενος στην Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, ο κ. Εμμανουλούδης σημειώνει ότι «ήταν κάτι που έπρεπε να γίνει εδώ και καιρό. Ούτως ή άλλως, οι τρεις πυλώνες που αναφέρει αυτή η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα περιλαμβάνονται και στους στόχους της ατζέντας του 2030 του ΟΗΕ. Είναι οι 17 στόχοι. Όπου ο υποστόχος 6 αφορά το νερό».
Όπως εξηγεί αναλυτικότερα, «στην Ελλάδα έχουμε εντοπίσει τρεις πυλώνες: Ο πρώτος είναι το νερό ως εγγύηση ζωής, υγείας και ευημερίας – όπως τον έχει ορίσει το Υπουργείο στο νομοσχέδιο. Σ’ αυτόν τον πυλώνα υποστηρίζεται η διασφάλιση από την Πολιτεία στην δίκαιη πρόσβαση στο νερό, σε ένα καθαρό και υγιεινό νερό για όλους. Είτε είναι κάτοικοι αστικών περιοχών, είτε είναι κάτοικοι αγροτικών, δασικών, αγροτοδασικών, ισοπεδωτικών κτλ.»
Αναφερόμενος στο δεύτερο πυλώνα, σημειώνει ότι αυτός είναι η «Κλιματική θωράκιση με πρόληψη και ασφάλεια». Στον πυλώνα αυτόν εντάσσονται τα αντιπλημμυρικά έργα, για το «αν θα μπορούν και πρέπει να γίνουν. Αφενός μεν αντιπλημμυρικά έργα για να τιθασεύσουμε την περίσσεια του νερού, αφετέρου έργα ταμίευσης νερού για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε τη λειψυδρία. Είναι αυτό που λέμε, να παλέψουμε με τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: Η μια που είναι οι πλημμύρες και η άλλη που είναι η λειψυδρία».
Στον τρίτο πυλώνα βρίσκονται η «Υπηρεσία Υδάτων». Όπως εξηγεί ο κ. Εμμανουλούδης, «είναι οι ΔΕΥΑ, όπου θα πρέπει εδώ να δούμε σύγχρονα δίκτυα διανομής στις πόλεις και όχι μόνο σ’ αυτές. Και βεβαίως εδώ πάμε και σε ένα άλλο πολύ σημαντικό θέμα, και στα σύγχρονα δίκτυα άρδευσης, διότι είναι παλαιωμένα και επιφανειακά».
Όπως εξηγεί στο σημείο αυτό, «πρόκειται για τεράστιες ποσότητες που εξατμίζονται. Το είχαμε πει και παλαιότερα στην περιοχή μας εδώ στη Δράμα και στο Νέστο και στον κάμπο του Νέστου. Θα πρέπει κάποια στιγμή να πάμε σε υπογειοποίηση των δικτύων άρδευσης, εκσυγχρονισμό των δικτύων διανομής ώστε να έχουμε αποφυγή των απωλειών. Τα λέμε αυτά συνέχεια, ακούγονται συνέχεια τα ίδια και τα ίδια μονότονα, αλλά δυστυχώς πρέπει να γίνουν. Δεν είναι δυνατόν να χάνεις το μισό νερό από τον χώρο της υδροληψίας κατά τη διάρκεια της μεταφοράς και της διανομής του».
Αναγκαιότητα ίδρυσης Υπουργείου ή άλλης δομής
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο κ. Εμμανουλούδης, στην αναγκαιότητα ίδρυσης μιας δομής, ενός θεσμού, που θα ασχολείται αποκλειστικά και μόνο με το νερό. Όπως εξηγεί, «εκείνο που έχουμε εντοπίσει και θα το θέσουμε στη διαβούλευση, είναι ο κατακερματισμός των υπηρεσιών και είναι από το πιο σημαντικό που πρέπει να λυθεί και να αντιμετωπιστεί. Και όταν λέμε κατακερματισμός των υπηρεσιών, εννοούμε ότι υπάρχουν πολλές υπηρεσίες. Υπάρχουν οι ΔΕΥΑ, υπάρχει η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, Υδάτων και Αποβλήτων (ΡΑΕΥΑ),
Κατακερματισμός, εννοώ, των υπηρεσιών που ασχολούνται με το νερό. Υπάρχουν οι υπηρεσίες στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το οποίο είναι άλλη Διεύθυνση Αντιπλημμυρικού Σχεδιασμού, ενώ άλλη είναι η Διεύθυνση η οποία έχει σχέση με την αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Υπάρχουν υπηρεσίες που ασχολούνται με το νερό στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης. Οπότε μάλλον θα πρέπει να υπάρξει μία σοβαρή αλλαγή στο θεσμικό και διοικητικό πλαίσιο».
Σημειώνει μάλιστα χαρακτηριστικά ότι σε πολλές χώρες ακόμα και στη γειτονική μας Βουλγαρία, στη Σλοβακία και βέβαια σε Αγγλία και Σκανδιναβία, έχουν Υπουργείο Υδάτων. Για το λόγο αυτό, «δεν είναι δυνατόν διοικητικά, θεσμικά, κρατικά, τα ύδατα να είναι ενταγμένα σε μία Γενική Γραμματεία απλώς, η οποία δεν είναι και εξ ολοκλήρου. Δεν είναι Γενική Γραμματεία Υδάτων, είναι Γενική Γραμματεία Φυσικού Περιβάλλοντος Υδάτων. Δηλαδή ουσιαστικά είναι μισή Γενική Γραμματεία, όταν άλλες χώρες έχουν υφυπουργεία και υπουργεία».
Επεκτείνοντας την συλλογική του ο κ. Εμμανουλούδης, εξηγεί ότι «δεν υπάρχει καν ένα Ινστιτούτου Υδάτων στην Ελλάδα, την ώρα που έχουμε Ινστιτούτο Βάμβακος, Ινστιτούτο Καπνού, Ινστιτούτο Σιτηρών, Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών. Πανελλαδικά δεν υπάρχει Ινστιτούτο Υδάτων, που να ενώνει όλες αυτές τις διαδικασίες. Είναι αναγκαιότητα πλέον στην εποχή μας, όλες αυτές οι κατακερματισμένες υπηρεσίες να ενωθούν κάτω από μια γενική διεύθυνση».
