Στις 6 Ιανουαρίου και 15.00 στο Μοναστηράκι
Αναβιώνουν οι «Αράπηδες»
στο Μοναστηράκι για ευετηρία,
καλοχρονιά και καλή σοδειά
Μιλάει στον «Π.Τ.» ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Μοναστηρακίου Γ. Παπουτσής
Του Θανάση Πολυμένη
ΔΥΟ ΜΟΝΟ μέρες έμειναν για να κλείσει το 2025 και να περάσουμε στη νέα χρονιά. Για τη Δράμα, οι πρώτες μέρες του νέου χρόνου, είναι ιδιαίτερα σημαντικές, καθώς λαμβάνουν χώρα τα λεγόμενα διονυσιακά δρώμενα.
Είναι οι γνωστές μας μεταμφιέσεις, όπου τα ντόπια χωριά της Δράμας, ετοιμάζονται να γιορτάσουν για ευετηρία και καλή σοδειά για τη νέα χρόνια. Ήδη, ο Μορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος Μοναστηρακίου ανακοίνωσε την έναρξη των «Αράπηδων» και τις προετοιμασίες του.
Σύμφωνα με τον Σύλλογο του Μοναστηρακίου, την Τρίτη 6 Ιανουαρίου 2026, ανήμερα την ημέρας των Θεοφανίων, στην πλατεία του Μοναστηρακίου και ώρα 15.00, οι «Αράπηδες» κορυφώνουν το τελετουργικό τους δρώμενο, υπηρετώντας και αναδεικνύοντας τη συνέχεια ως σπουδαιότατη αξία ζωής.
Στην Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά
Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι, το δρώμενο των «Αράπηδων» του Μοναστηρακίου, έχει ενταχθεί από το 2022, στο Εθνικό Ευρετήριο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας. Και αυτό έχει υψίστη σημασία για την κοινότητα Μοναστηρακίου, το Δήμο Δράμας, την πολύπαθη και μαρτυρική περιοχή μας, επειδή με αυτόν τον τρόπο διαφυλάσσεται σε Πανελλαδικό επίπεδο η μοναδικότητα και η αυθεντικότητα του δρωμένου στο φυσικό του περιβάλλον.
Ακόμα, ο Σύλλογος καλεί τον κόσμο να συμμετάσχει στον Τρανό Κυκλικό χορό της «πλατέας», που θα ενισχύσει και θα εδραιώσει στους τελεστές και τους εμψυχωτές την αυτοπεποίθηση και τη στάση ζωής τους ώστε να συνεχίζουν αενάως την προσπάθειά τους για να υπηρετούν τη συγκεκριμένη αρχέγονη τελετουργία, με όλους τους συμβολισμούς της, που στοχεύει στην Ευετηρία, δηλαδή την Καλοχρονιά.
Παπουτσής: Η σημαντική προετοιμασία
Μιλώντας στον «Π.Τ.» ο πρόεδρος του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Μοναστηρακίου Γιάννης Παπουτσής, καλεί κατ’ αρχάς τον κόσμο, το βράδυ της Δευτέρας 5 Ιανουαρίου, να συμμετάσχουν στις διεργασίες προετοιμασίας και μύησης στο Λαογραφικό μας Μουσείο, να ζήσουν το κλίμα, να αισθανθούν και να νιώσουν την ατμόσφαιρα μέσα από τους μουσικούς ρυθμούς, τα ιδιαίτερα τοπικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα, τα τραγούδια, και το χορό, φυσικά συνοδευμένα από φαγητά και ποτά. Η προετοιμασία της “Τσέτας” γίνεται πλέον σε πανηγυρικό και πάνδημο κλίμα γιορτής.
Όπως εξηγεί μάλιστα, «εμείς ήδη από τις 2 του Γενάρη, μαζευόμαστε, κάνουμε τα προεόρτια, βλέπουμε μάσκες, κουδούνια, ιστορίες, όλα αυτά τα πράγματα που πρέπει να γίνουν. Είναι ένα στάδιο μύησης και προετοιμασίας, θα έλεγα, στο σπίτι εκεί πέρα που έχουμε, στο πολιτιστικό εργαστήρι που λέμε των Αράπηδων, Μάσκας και Κουδουνιού. Γίνεται η προεργασία και η προετοιμασία και δημιουργείται μια ατμόσφαιρα μαζί με τα όργανα, ενώ ταυτόχρονα έχουμε μεζέδες και άλλα».
Όπως εξηγεί, «αυτό το γλέντι της παραμονής είναι πολύ σημαντικό για μας, ακόμα και από την ίδια την ημέρα των μεταμφιέσεων στις 6 Ιανουαρίου. Αν και στο Μοναστηράκι έχουμε μόνο μία μέρα, οι προηγούμενες είναι αυτές της προετοιμασίες και ιδιαίτερα για τα νέα παιδιά που μπαίνουν στο δρώμενο και κατάγονται από το χωριό».
Γινόμαστε… δεν ντυνόμαστε
Ζητώντας από τον κ. Παπουτσή να μας εξηγήσει το δρώμενο, τονίζει: «Οι ρόλοι μας είναι Αράπηδες, Τσολιάδες, Γκιλίγκες, Παππούδες. Στην προετοιμασία επιλέγει ο καθένας ποιος θα γίνει αρκούδα, ποιος θα πάει την καμήλα και όλα αυτά. Αυτά όλα γίνονται τις παραμονές. Ήδη δηλαδή ξέρουμε περίπου τι θα γίνει ο καθένας, γιατί δεν λέμε “θα ντυθεί”, λέμε “θα γίνει”. Αυτό είναι σημαντικό να το καταλάβουνε όσοι δεν συμμετέχουν στο δρώμενο: ότι δεν ντύνεσαι αλλά γίνεσαι Αράπης, γίνεσαι Τσολιάς, γίνεσαι Παππούς».
Σημαντικό στοιχείο σε όλα αυτά, φυσικά, η μουσική, ο ρυθμός από τα μουσικά όργανα. Και όπως τονίζει ο ίδιος, «τα αγαπημένα μας μουσικά όργανα είναι οι τρίχορδες αχλαδόσχημες μακεδονικές λύρες και οι νταϊρέδες. Αυτά όλα δημιουργούν μια ατμόσφαιρα, με τα κουδούνια μαζί˙ μια εξωτική ατμόσφαιρα, στην οποία πρέπει σιγά σιγά να μυηθούν οι πιο νέοι για να το ζήσουν. Έτσι κι αλλιώς, εμείς το μισό χρόνο, που λέμε, μιλάμε για το τι έγινε στα Θεοφάνια και τον άλλο μισό τι θα κάνουμε για τα επόμενα Θεοφάνια».
Από το πρωί των Θεοφανίων
Ερωτώμενος για το δρώμενο την ημέρα των Θεοφανίων σημειώνει: «Από το πρωί ξεκινάμε από την αφετηρία μετά τα τελετουργικά μας, πηγαίνουμε σε όλα τα σπίτια του χωριού και στήνουμε χορό. Παράλληλα οι νοικοκυρές εκεί έχουν μεζέδες και φιλεύουνε την “τσέτα” για το καλό και δίνουν και το φιλοδώρημά τους.
Και στο δρόμο, που τυχαίνει να περνάνε από τα νεκροταφεία, κι εκεί αφιερώνουν κάποιο χρόνο, που λέμε για την επικοινωνία με αυτούς που έφυγαν και υπηρέτησαν το δρώμενο. Και αυτό όλο κορυφώνεται στις τρεις το μεσημέρι στην πλατεία, που εκεί έχουμε τα ευγονικά και τα ευκαρπιακά τελετουργικά στοιχεία. Δηλαδή γίνεται η πάλη των Αράπηδων με την αρκούδα, γίνεται η πάλη μεταξύ των Αράπηδων και η νεκρανάσταση. Γίνεται το κλέψιμο της νύφης και η γονιμοποίηση κατά κάποιο τρόπο από τους Αράπηδες εκτός κύκλου, και απελευθερώνεται από τους Τσολιάδες. Και στο τέλος έχουμε την εικονική σπορά, το όργωμα και την εικονική σπορά».
Τονίζει μάλιστα ότι, «την ώρα που σπέρνουμε τη γη, λέμε: αμάν τώρα να κουφιστεί (να αφρατέψει το χώμα), να βρέξει, λάσπη να γίνει, να φυτρώσει. Η υπηρεσία είναι ολοφάνερη, εννοείται για τη γονιμότητα και την ευκαρπία, για πλούσια σοδειά και για την επικοινωνία με τους νεκρούς».
