Από τη μελέτη στην πράξη:
το επόμενο βήμα για τη Δράμα
Άρθρο του κ. Αχιλλέα Ζαπράνη*
Η ανακοίνωση για την ίδρυση του Ινστιτούτου Πληθυσμιακών Ερευνών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης αποτελεί μια ιδιαίτερα θετική εξέλιξη. Το δημογραφικό πρόβλημα της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης δεν είναι απλώς ένα στατιστικό φαινόμενο. Είναι ίσως η μεγαλύτερη αναπτυξιακή πρόκληση των επόμενων δεκαετιών. Γι’ αυτό κάθε σοβαρή επιστημονική προσπάθεια που επιχειρεί να κατανοήσει το πρόβλημα και να προτείνει λύσεις αξίζει την υποστήριξη όλων μας.
Ίσως όμως η δημόσια συζήτηση πρέπει να προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα.
Συνήθως αντιμετωπίζουμε τη μείωση του πληθυσμού ως το ίδιο το πρόβλημα. Αν όμως δούμε την πορεία της Δράμας τις τελευταίες δεκαετίες, προκύπτει μια διαφορετική ανάγνωση.
Τη δεκαετία του 1980 η Δράμα δεν διέθετε πανεπιστήμιο, δεν είχε Εγνατία Οδό, ούτε τις σύγχρονες υποδομές που σήμερα θεωρούνται απαραίτητες για την ανάπτυξη. Κι όμως, η τοπική οικονομία λειτουργούσε. Η γεωργία, ο καπνός, η μεταποίηση, το εμπόριο και οι δημόσιες υπηρεσίες δημιουργούσαν εισόδημα και απασχόληση. Οι περισσότεροι νέοι έβρισκαν λόγο να παραμείνουν στον τόπο τους.
Σήμερα η οικονομία λειτουργεί με εντελώς διαφορετικούς κανόνες. Η ανάπτυξη συγκεντρώνεται εκεί όπου υπάρχουν πανεπιστήμια, έρευνα, καινοτομία, εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, σύγχρονες υποδομές, γρήγορες μεταφορές και ισχυρά δίκτυα επιχειρήσεων. Δεν άλλαξε μόνο η Δράμα. Άλλαξε το ίδιο το μοντέλο της οικονομίας.
Ίσως λοιπόν το πραγματικό ερευνητικό ερώτημα να μην είναι μόνο γιατί μειώνεται ο πληθυσμός, αλλά γιατί μια περιοχή παύει να είναι ελκυστική για να ζει, να εργάζεται, να επιχειρεί και να επενδύει κάποιος.
Από αυτή τη συλλογιστική προκύπτει μια ερευνητική υπόθεση που, κατά τη γνώμη μου, αξίζει να διερευνηθεί επιστημονικά από το ίδιο το Ινστιτούτο:
Η πληθυσμιακή συρρίκνωση δεν είναι η αιτία της παρακμής μιας περιοχής. Είναι ο τελικός δείκτης ότι η περιοχή έχει πάψει να παράγει επαρκή οικονομική, κοινωνική και θεσμική αξία ώστε να διατηρεί και να προσελκύει ανθρώπους.
Αν αυτό ισχύει, τότε αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζουμε το δημογραφικό. Δεν αρκούν πολιτικές που στοχεύουν μόνο στις γεννήσεις ή σε οικονομικά κίνητρα εγκατάστασης. Πρέπει να εντοπίσουμε και να ενισχύσουμε τους παράγοντες που δημιουργούν πραγματική αναπτυξιακή ελκυστικότητα: την παραγωγική βάση, τις επενδύσεις, την καινοτομία, τις υποδομές, την ποιότητα των θεσμών, τις ευκαιρίες απασχόλησης και την ποιότητα ζωής.
Εδώ όμως υπάρχει και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική πρόκληση. Ακόμη και αν το Ινστιτούτο καταλήξει σε εξαιρετικές προτάσεις, ποιος θα εγγυηθεί ότι αυτές θα εφαρμοστούν;
Η Ελλάδα δεν στερείται μελετών. Στερείται συνέχειας. Πολύ συχνά παράγονται αξιόλογες επιστημονικές προτάσεις που παραμένουν στα συρτάρια, ενώ κάθε αλλαγή διοίκησης συνοδεύεται από νέες προτεραιότητες και εγκατάλειψη των προηγούμενων.
Γι’ αυτό η Δράμα χρειάζεται κάτι ακόμη, πέρα από την επιστημονική έρευνα. Χρειάζεται έναν μόνιμο, υπερκομματικό μηχανισμό στρατηγικού σχεδιασμού και παρακολούθησης της ανάπτυξής της. Έναν θεσμό στον οποίο θα συμμετέχουν τα πανεπιστήμια, η αυτοδιοίκηση, το Επιμελητήριο, οι παραγωγικοί φορείς, οι κοινωνικοί εταίροι και άνθρωποι της Δράμας που διακρίνονται στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Έναν θεσμό που δεν θα υποκαθιστά τους αιρετούς ούτε θα ασκεί διοίκηση. Αντίθετα, θα έχει ως αποστολή να μετατρέπει την επιστημονική γνώση σε κοινά αποδεκτές στρατηγικές προτεραιότητες, να παρακολουθεί την εφαρμογή τους, να αξιολογεί την πρόοδο με αντικειμενικούς δείκτες και να λογοδοτεί δημόσια στην κοινωνία.
Η Δράμα διαθέτει ανθρώπινο κεφάλαιο. Διαθέτει ανθρώπους που διακρίνονται στην επιχειρηματικότητα, στην επιστήμη, στην εκπαίδευση, στον πολιτισμό και στη δημόσια διοίκηση. Αυτό που της λείπει δεν είναι οι ιδέες ούτε οι ικανότητες. Είναι ο συντονισμός και ένα σταθερό σχέδιο με διάρκεια, ανεξάρτητα από εκλογικούς κύκλους και κομματικές εναλλαγές.
Ίσως λοιπόν η σημαντικότερη συμβολή του νέου Ινστιτούτου να μην είναι μόνο οι απαντήσεις που θα δώσει, αλλά και η ευκαιρία που προσφέρει στη Δράμα να οργανώσει για πρώτη φορά έναν μόνιμο μηχανισμό που θα μετατρέπει αυτές τις απαντήσεις σε πράξη.
Το νέο Ινστιτούτο μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τι πρέπει να γίνει. Η πραγματική πρόκληση όμως είναι να δημιουργηθούν οι θεσμοί και οι κοινωνικές συναινέσεις που θα διασφαλίσουν ότι οι σωστές προτεραιότητες θα παραμείνουν σταθερές και θα υλοποιούνται ανεξάρτητα από εκλογικούς κύκλους και εναλλαγές προσώπων. Εκεί, ίσως, βρίσκεται το πραγματικό επόμενο βήμα για τη Δράμα.
- Καθηγητή Χρηματοοικονομικής & Νευρωνικών Συστημάτων Πανεπιστημίου Μακεδονίας
