Πρώτη παρουσίαση στο Δημοτικό Συμβούλιο Δράμας
Ένα εργαλείο αυτογνωσίας
για την αρχιτεκτονική ιστορία της Δράμας
Το νέο βιβλίο της Κ. Τρακοσοπούλου-Τζήμου: «ΔΡΑΜΑ – Πολεοδομική και αρχιτεκτονική αναμόρφωση της πόλης (1870 – 1940)»
Του Θανάση Πολυμένη
ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ σύντομη παρουσίαση του νέου βιβλίου της Δραμινής Αρχιτεκτόνισσας Κορνηλία Τρακοσοπούλου–Τζήμου με τίτλο: «ΔΡΑΜΑ – Πολεοδομική και αρχιτεκτονική αναμόρφωση της πόλης (1870 – 1940)», έγινε το απόγευμα της Δευτέρας 21 Σεπτεμβρίου στο Δημοτικό Συμβούλιο Δράμας. Πρόκειται για την πρώτη έκδοση, η οποία κυκλοφόρησε τον Ιούλιο του 2026.
Η σύντομη παρουσίαση έγινε αρχικά από την αντιδήμαρχο Πολιτισμού κα. Αβραμίδου, η οποία σημείωσε ότι πρόκειται για ένα βιβλίο που αφήνει «ένα πολύ σημαντικό στιγμιότυπο για την ιστορική και πολιτιστική παρακαταθήκη του τόπου μας».
Όπως είπε, «ο Δήμος Δράμας προχώρησε στην έκδοση αυτού του βιβλίου, ενός επιστημονικού τόμου αφιερωμένου στην πολεοδομική και αρχιτεκτονική αναμόρφωση της πόλης. Η έκδοση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια ιστορική καταγραφή, αλλά είναι ένα πολύτιμο εργαλείο αυτογνωσίας για την πόλη μας. Και μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αυτού φωτίζεται η μεταμόρφωση της Δράμας από την ύστερη οθωμανική περίοδο και την ανάπτυξη του εμπορίου καπνού, ο αστικός εκσυγχρονισμός και ο επανασχεδιασμός της μετά την απελευθέρωση του 1913, καθώς και η αρχιτεκτονική της άνθηση κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου και την αποκατάσταση των προσφύγων».
Αξίζει να σημειωθεί ότι, το έργο ξεχωρίζει για την πρωτοτυπία του, καθώς βασίστηκε σε άγνωστες μέχρι σήμερα πρωτογενείς πηγές, σπάνιο φωτογραφικό υλικό και τοπογραφικά διαγράμματα, καλύπτοντας ένα μεγάλο κενό στη βιβλιογραφία της περιοχής μας».
Δήμαρχος: Μια εποχή που διαμόρφωσε την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της Δράμας
Στο βιβλίο αναφέρθηκε επίσης και ο δήμαρχος Δράμας κ. Παπαδόπουλο, επισημαίνοντας ότι πρόκειται «για μια συστηματική και τεκμηριωμένη μελέτη πολεοδομικής και αρχιτεκτονικής εξέλιξης της Δράμας. Η περίοδος είναι από το 1870 μέχρι το 1940, περίοδος ιδιαίτερα σημαντικών αλλαγών για την πόλη, αλλαγές που διαμόρφωσαν σε μεγάλο βαθμό τη σημερινή πολεοδομική και αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της».
Όπως είπε, «η πόλη αλλάζει μαζί με την κοινωνία, την οικονομία και τις ιστορικές συνθήκες. Η αξία αυτής της μελέτης δεν καταγράφει απλώς τα κτίρια και τις πολεοδομικές αλλαγές. Αναζητά τις αιτίες και τους μηχανισμούς που οδήγησαν στη διαμόρφωση της πόλης. Συνδέει την αρχιτεκτονική και πολεοδομική αλλαγή με τις κοινωνικές, οικονομικές και θεσμικές εξελίξεις. Περιέχει πολύτιμο και πλούσιο εικονογραφικό υλικό».
Τόνισε ακόμα χαρακτηριστικά ότι, «η ιστορία και η αρχιτεκτονική φυσιογνωμία μιας πόλης είναι μέρος της συλλογικής μνήμης, είναι κομμάτι της πολιτιστικής της ταυτότητας. Για να προστατεύσουμε και να αναδείξουμε έναν τόπο, πρέπει πρώτα να τον αναγνωρίσουμε. Το βιβλίο δίνει τη δυνατότητα στους Δραμινούς να γνωρίσουν καλύτερα την πόλη τους. Απευθύνεται στην επιστημονική κοινότητα, αλλά και σε κάθε αναγνώστη που ενδιαφέρεται για την ιστορία της Δράμας».
Πρόσθεσε δε, ότι, «είναι ένα εργαλείο γνώσης της ίδιας της πόλης. Μας βοηθά να καταλάβουμε πώς διαμορφώθηκε η Δράμα που γνωρίζουμε σήμερα. Και αυτή η γνώση δημιουργεί μεγαλύτερη ευθύνη για το τι διατηρούμε, το τι αναδεικνύουμε και τι παραδίδουμε στις επόμενες γενιές».
Σημείωσε ακόμα ο ίδιος, ότι, «η έκδοση του βιβλίου εντάσσεται στο πρόγραμμα του Δήμου Δράμας, το οποίο ξεκίνησε πριν από 25 χρόνια και έχει ως στόχο να ενθαρρύνει τη δημοσίευση ερευνητικών μελετών που αφορούν στην ιστορία και τον πολιτισμό της πόλη μας. Στο πλαίσιο αυτό, ο Δήμος επιδιώκει να στηρίζει πρωτοβουλίες που συμβάλλουν στη γνώση και την ανάδειξη της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της Δράμας».
Υπενθύμισε τέλος, ότι, η απόφαση της συγκεκριμένης έκδοσης, είχε ψηφιστεί ομόφωνα από το Δημοτικό Συμβούλιο.
Δυο λόγια το βιβλίο
Στο εισαγωγικό σημείωμα της συγγραφέως, αναφέρεται ότι, [η παρούσα μελέτη εξετάζει την ανάπτυξη και τους μετασχηματισμούς του αστικού χώρου της Δράμας από τα τέλη του 19ου αιώνα έως το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Μέσα από τρεις βασικούς άξονες ανάλυσης και τρεις κρίσιμες χρονικές περιόδους καταγράφονται τα στρατιωτικά αρχιτεκτονικά έργα της πόλης: δημόσια κτίρια, καταστήματα, κατοικίες, πανδοχεία-ξενοδοχεία, εμπορικές στοές, σχολεία, δημόσιοι χώροι και προσφυγικές συνοικίες. Ως χρονική αφετηρία ορίζεται η δεκαετία του 1870, η οποία σηματοδοτεί τις πρώτες ουσιαστικές αλλαγές στον χαρακτήρα και την όψη της πόλης, στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων εκσυγχρονισμού που εισήγαγε το διάταγμα του Τανζιμάτ (1839) και η μετέπειτα εφαρμογή του. Ως χρονικό πέρας της μελέτης τίθεται το 1940, που σηματοδοτεί το τέλος της πρώτης περιόδου ανάπτυξης της πόλης μετά την ενσωμάτωσή της στο ελληνικό κράτος το 1913.
Η πρώτη περίοδος εκτείνεται από το 1870 έως το 1913. Κατά τη διάρκεια αυτών των δεκαετιών η πόλη παρουσιάζει έντονη δυναμική ανάπτυξης, ιδιαίτερα σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο, καθώς σημαντική ώθηση δίνεται από οικονομικούς και δημογραφικούς παράγοντες. Οι σημαντικότερες αλλαγές συνδέονται με κρατικές πρωτοβουλίες που σχετίζονται με την καλλιέργεια, επεξεργασία και εμπορία του καπνού. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται η σύνδεση της πόλης με το λιμάνι της Καβάλας, απ’ όπου εξάγεται ο καπνός, η κατασκευή της Ενωτικής Σιδηροδρομικής Γραμμής (Junction Line, 1895) για τη μεταφορά του προϊόντος, καθώς και η ανέγερση του επιβλητικού συγκροτήματος του Οθωμανικού Μονοπωλίου Καπνού (1885-1886), ενός από τα μεγαλύτερα στην ευρύτερη περιοχή.
Η έλευση του σιδηροδρόμου λειτούργησε ως καταλύτης για τον μετασχηματισμό των παραδοσιακών οικονομικών δομών, ενισχύοντας το εμπόριο και τις επενδυτικές δραστηριότητες. Ο καπνός της περιοχής μπορούσε πλέον να μεταφέρεται ταχύτερα και οικονομικότερα σε τοπικές και διεθνείς αγορές, ενώ η πόλη εντάχθηκε σε ευρύτερα εμπορικά δίκτυα. Με τον τρόπο αυτό αναδείχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα επεξεργασίας ανατολικού καπνού.]
Η συγγραφέας
Από το βιογραφικό σημείωμα της συγγραφέως επιλέγουμε: [Η Κορνηλία Τρακοσοπούλου-Τζήμου γεννήθηκε στη Δράμα. Είναι διδάκτωρ Αρχιτεκτονικής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Τομέας Αρχιτεκτονικού Σχεδιασμού. Σπούδασε στην Αρχιτεκτονική Σχολή «La Sapienza» του Πανεπιστημίου της Ρώμης και στο ICCROM–UNESCO (International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property), με εξειδίκευση στην προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Παρακολούθησε το διετές μεταπτυχιακό πρόγραμμα στη Scuola di Perfezionamento per lo Studio e il Restauro dei Monumenti, του Πανεπιστημίου της Ρώμης, λαμβάνοντας Diploma di Specializzazione (Δίπλωμα εξειδίκευσης στη μελέτη και αναστήλωση μνημείων). Επιπλέον, φοίτησε στο University College London (UCL), Bartlett School of Architecture, ως υπότροφος του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ), λαμβάνοντας τον τίτλο Master of Science. Υπηρέτησε στην Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων Κεντρικής Μακεδονίας του Υπουργείου Πολιτισμού (από το 1996 έως το 2011 ως αναπληρώτρια προϊσταμένη και στη συνέχεια προϊσταμένη), ενώ τιμήθηκε με τον τίτλο της προϊσταμένης της εν λόγω Εφορείας μετά την αποχώρησή της από το Δημόσιο. Διετέλεσε επίσης επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (2012–2018).]
