Ένα πανάρχαιο θρησκευτικό
και κοινωνικό έθιμο
Περιτομή – Ακροβυστία – Sünnet
Του Κ. Γ. Κ. Χατζόπουλου, Τ. Λυκειάρχη
«Και ότε επλήσθησαν αι ημέραι οκτώ του περιτεμείν το παιδίον και εκλήθη το όνομα αυτού Ιησούς, το κληθέν υπό του αγγέλου προ του συλληφθήναι αυτόν εν τη κοιλία» (Λουκάς, β, 21) (=Και όταν συμπληρώθηκαν οι οκτώ ημέρες για να γίνει η περιτομή του παιδιού (Ιησού) και του δόθηκε το όνομα Ιησούς, όνομα που το είχε πει άγγελος, προτού ακόμη γίνει η σύλληψή του).
Προτού προβώ στην ανάπτυξη του θέματος, θα ήθελα να αποδώσω τη σημασία των τριών εννοιών:
Περιτομή: Η αποκοπή του βραχέος χαλινού του ανδρικού γεννητικού μορίου (εδώ).
Ακροβυστία και κατά την ιατρική επιστήμη ακροποσθία η διατήρηση της πόσθης, που περιβάλλει τη βάλανο του ανδρικού μορίου.
Sünnet. Λέξη τουρκική, που σημαίνει περιτομή του βραχέος χαλινού.
Η χειρουργική επέμβαση, η οποία πραγματοποιείται στο ανδρικό μόριο, ήταν σε χρήση κατά την αρχαιότητα από τους Αιγυπτίους και τους Αιθίοπες κατά τη μαρτυρία του Ηροδότου (Ιστορ. Β’, 104), αλλά και από πάρα πολλούς σημιτικούς λαούς, εκτός από τους Βαβυλωνίους και τους Ασσυρίους.
Τη χειρουργική αυτή επέμβαση την υιοθετήσανε οι Εβραίοι από τους Αιγυπτίους, όταν ήταν εξόριστοι στη χώρα τους.
Οι Αιγύπτιοι προβαίνανε στην πράξη αυτή, πάντοτε βέβαια σύμφωνα με τις πληροφορίες του Ηροδότου, για να προλάβουν διάφορες αρρώστιες, αφού δεν έκαναν συχνή χρήση καθαρισμού του ανδρικού μορίου.
Οι Εβραίοι μετά την υιοθέτηση της αιγυπτιακής αυτής πράξης και για να την καθιερώσουν με βεβαιότητα στο λαό τους προστατεύοντας την υγεία του, την εντάξανε στο θρησκευτικό χώρο, υποστηρίζοντας ότι αυτή ήταν μέρος της διαθήκης, την οποία συνήψε ο Ιαβέ (= θεός) με τον Αβραάμ (Γέν., ιζ’, 9-14 και 23-27).
Κατά τον μωσαϊκό νόμο η περιτομή ήταν ένα έθιμο, η τέλεση του οποίου ήταν υποχρεωτική και πήρε θρησκευτικό χαρακτήρα.
Τελούνταν στη συναγωγή κυρίως από τον πατέρα του παιδιού ή τον ειδικό και σπάνια από τη μητέρα. Ως όργανο περιτομής αρχικά χρησιμοποιούσαν πέτρινο μαχαίρι, κάτι που μας οδηγεί στα προϊστορικά χρόνια, και ύστερα σιδερένιο μαχαίρι.
Η τελετή γινόταν, αφού το βρέφος συμπλήρωνε οκτώ ημέρες από τη γέννησή του και τότε του διδόταν και το όνομα. Γινόταν ακόμη και κατά την απαγορευτική για εργασία ημέρα του Σαββάτου.
Το έθιμο παραλλαγμένο πέρασε και στον ορθόδοξο χριστιανισμό. Σήμερα πολλοί γονείς με τη συμπλήρωση των οκτώ ημερών από τη γέννηση του παιδιού ή των παιδιών (διδύμων ή και τριδύμων) καλούν τον ιερέα για αγιασμό και ονοματίζουν το παιδί. Μια προβαπτίσμια πράξη (μυστήριο) δηλαδή, ασφαλώς χωρίς καν τη σκέψη ύπαρξης της περιτομής.
Το έθιμο, θρησκευτικό, αλλά και προστατευτικό της υγείας, απαντάται σε αρκετά σημεία της Παλαιάς Διαθήκης (Α’ Μακκ., α’ 48 και 60).
Και όταν τα παιδιά των Εβραίων δέχονταν τα ειρωνικά σχόλια των ατόμων, τα οποία δεν είχαν υποστεί περιτομή, τότε οι γονείς τους καταφεύγανε σε διορθωτική χειρουργική παρέμβαση, που ονομαζόταν «επίσπαση».
Λόγος για περιτομή γίνεται και σε πολλά σημεία της Καινής Διαθήκης (Ευαγγέλιο: Λουκάς, Β, 21, Πράξεις Αποστόλων: ι’, 45, ια’ 2, ιε’, επιστολές: Προς Ρωμαίους, ιε’, 8, στ’, 15 Γαλάτ., β’, 7, ε’, 6, Κορινθ., Α’ ζ΄, 19, Κολασ., Β’, 11, Φιλιπ., γ’, 5).
Σύμφωνα με την Καινή Διαθήκη περιτομή υπέστη ο Ιωάννης ο Βαπτιστής (Λουκ., α’, 59), ο Ιησούς (Λουκάς, β’, 21), ο Απόστολος των Εθνών Παύλος (Φιλιππ., γ’, 5), Τιμόθεος (Πράξ., στ’, 2).
Η ορθόδοξη εκκλησία μας τελεί τον Ιανουάριο, οκτώ μέρες μετά τη γέννηση του Χριστού, δηλαδή την 1η Ιανουαρίου, τη δεσποτική εορτή της περιτομής του Κυρίου.
Για τους Εβραίους η περιτομή είναι ένας από τους θεμελιώδεις θρησκευτικούς κανόνες του Ιουδαϊσμού και συμβολίζει την αιώνια διαθήκη ανάμεσα στο Θεό και τον εβραϊκό λαό.
Στην Αίγυπτο εφαρμόζεται η περιτομή σε ευρεία κλίμακα για θρησκευτικούς και για λόγους υγείας.
Στην Τουρκία η περιτομή (sünnet) είναι πολύ διαδεδομένη και θεωρείται θρησκευτικό έθιμο και κοινωνικό γεγονός. Γίνεται συνήθως σε ηλικία 5 έως 12 ετών και συνοδεύεται συχνά από γιορτή, η οποία εμπλουτίζεται με οικογενειακό τραπέζι.
Ο Απόστολος της Αγάπης Παύλος αρχικά ήταν υπέρ της περιτομής, αφού και ο ίδιος υπέστη περιτομή και ο ίδιος έκανε περιτομή στον Τιμόθεο. Αργότερα όμως άλλαξε άποψη και συνιστούσε την αποφυγή της τονίζοντας: «περιτομή ουδέν εστι και η ακροβυσία ουδέν εστι, αλλ΄η τήρησις εντολών του Θεού». Θέλησε δηλαδή να μετριάσει με τον λόγο του αυτό τον θρησκευτικό χαρακτήρα του εθίμου. Αποτέλεσμα ήταν να δεχθεί επίθεση από τους Ιουδαίους, οι οποίοι τον κατηγόρησαν γι’ αυτήν του τη μεταστροφή.
Θα κλείσω την αναφορά μου στη διαχρονικότητα του εθίμου παραθέτοντας όσα συνέβαιναν σχετικά μ’ αυτό στη Δράμα στα χρόνια της τουρκοκρατίας.
Το sünnet των τρουκοπαίδων στη Δράμα λάμβανε χώρα στο τζαμί των οδών Λαμπριανίδου, Κων/νου Παλαιολόγου και Μ. Αλεξάνδρου (Ακ- Μεχμέτ- Αγά – Τζαμισί, αλλά και Αράπ’ Τζαμί) στο οποίο προσδόθηκε το προσωνύμιο Κανλί τζαμί (Kanli cami) (=τζαμί του αίματος). Λέγεται μάλιστα ότι τα τουρκόπουλα αποφεύγανε να περάσουν από κοντά του ενθυμούμενα τον πόνο που δοκίμασαν τόσο κατά το sünnet, όσο και μετά την ίαση.
Ασφαλώς η ενασχόληση με την περιτομή δεν εξαντλείται με τη γραφή ενός συντόμου άρθρου. Θα μπορούσε να αποτελέσει μεταπτυχιακή εργασία για τους σπουδάσαντες Θεολογία.
————————————————-
Βιβλιογραφία
- Ηροδ., Ιστορίαι, Β’, 104
- Γεν., ιζ’, 9-14 και 23-27
- Λευϊτ., ιβ’,12
- Ιησ.Ν., ε’, 23
- Λουκάς, α’ 21, 59, 62
- Έξοδ., ιβ’, 44, 48-49
- Μακκ. Α’, α’, 48, 60, 15
- Κορινθ., Α’ ζ’, 18, 19
- Ρωμ., ιε’, 8, δ’, 12
- Γαλ., β’, 7
- Κολασ., β’, 11, 13
- Φιλιπ., γ’, 5
- Πράξ., ι’, 45, ια’, 2, στ’
- Πράξ., ια’, 3
- Γεωργίου Δ. Χατζηχρήστου, Ουρολογία, σ.σ. 28, 158
- Δέσποινας Αϊβάζογλου – Δόβα, Η Δράμα, Ο Νεοκλασικισμός στην αστική αρχιτεκτονική της πόλης, σ. 141, Δράμα 2002 (Έκδοση ΔΕΚΠΟΤΑ)
- Γ. Κ. Χατζοπούλου, Τα Οθωμανικά Τεμένη της Δράμας, εφ. Πρωινός Τύπος Δράμας, εφ. Εργασία – συν, εφ. Πρόοδος Σερρών
- Βασίλη Μεσσή, Τα διασωσμένα οθωμανικά τεμένη στην Περιφερειακή Ενότητα Δράμας, σ. 123, Δράμα 2021 (Έκδοση Raycap)
- Faruk Tuncay, Yunanca türkçe sözlük, Κέντρο Ανατολικών Γλωσσών και Πολιτισμών, Αθήνα, χ.χ.
- Ματθ., κη’, 19
