Την Παρασκευή της Ζωοδόχου Πηγής στο Μοναστηράκι Δράμας
Ένα ταξίδι στα δρώμενα και
τις τελετουργίες της Δράμας όπου
μπολιάζεται η παράδοση με το σήμερα
Μιλάει στον «Π.Τ.» η κα. Τσιμπιρίδου, καθηγήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας
Του Θανάση Πολυμένη
ΠΙΣΤΟ ΣΤΟ ετήσιο ραντεβού του το Μοναστηράκι, ανήμερα της Ζωοδόχου Πηγής, την προσεχή Παρασκευή, 17 του μηνός, διοργανώνει για άλλη μια χρονιά την ετήσια εκδήλωσή του «Ποιο κοντά στη ρίζα της ζωής μας».
Οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται από τον Μορφωτικό Πολιτιστικό Σύλλογο Μοναστηρακίου στην κεντρική πλατεία της Κοινότητας και ώρα 17.30. Η φετινή θεματική έχει τίτλο: «Το αέναο εκκρεμές των χρονικών ορόσημων στο αιώνιο διάβα της κοινότητας».
Κεντρική ομιλήτρια θα είναι η κα. Φωτεινή Τσιμπιρίδου, καθηγήτριας Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας (ΠΑΜΑΚ), η οποία θα μιλήσει με θέμα: «Τελετουργίες και κοινοτικά μπολιάσματα στη μαγεία του κυκλικού χρόνου».
Το «Πιο κοντά στη ρίζα της ζωής μας», είναι ένας θεσμός που οικοδομείται από το 1995 και παραμένει ζωντανός αναλύοντας, εμβαθύνοντας, φωτίζοντας πλευρές του λαϊκού πολιτισμού, της παράδοσής μας!
Μέσα από το θέμα για το «αέναο εκκρεμές των χρονικών ορόσημων στο αιώνιο διάβα της Κοινότητας», ο Σύλλογος ελπίζει ότι θα αναδείξει τη σημαντικότητα των κοινοτικών εκφάνσεων που έχουν τη λειτουργία τους στη συνοχή της κοινότητας ώστε να παραμένει ενεργός και να δημιουργεί!
Τσιμπιρίδου: Οι τελετουργίες μέσα στον κυκλικό χρόνο
Αναφερόμενη στο θέμα της και μιλώντας στον «Π.Τ.» η καθηγήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας κα. Τσιμπιρίδου, σημειώνει ότι η ομιλία της περιλαμβάνει «το πώς οι τελετουργίες οι οποίες επιτελούνται, είναι μια τροπικότητα, ένας είδος να εκφράζεσαι και να βιώνεις τον κυκλικό χρόνο και αλλάζει την οπτική που βλέπουμε τα πράγματα σε ό,τι αφορά τις κοινότητες».
Ερωτώμενη για το πώς εννοεί τον κυκλικό χρόνο, σημειώνει ότι «δεν είναι ο γραμμικός χρόνος εξέλιξης, δηλαδή ο ιστορικός χρόνος: ξεκινάω από το Α και καταλήγω στο Ω. Τελεολογικό σύμπαν, δηλαδή οι χρονιές, ο χρόνος που μετριέται, ο μοντέρνος χρόνος. Τα ορόσημα. Κυκλικός χρόνος, είναι ο ετήσιος παραγωγικός κύκλος του χρόνου, κάθε χρόνου, και είναι και ο χρόνος της ζωής ενός ανθρώπου, της ανθρώπινης ζωής. Αυτοί είναι κυκλικοί χρόνοι».
Αρχέγονες και αρχετυπικές τελετουργίες
Ερωτώμενη για το τι περιλαμβάνουν αυτές οι τελετουργίες, σημειώνει ότι, «οι τελετουργίες σηματοδοτούνται με ορόσημα, περιλαμβάνουν δρώμενα, επιτελεστικές τελετές, δρώμενα τα οποία είναι πάρα πολύ σημαντικά γιατί ακριβώς σημαίνουν αυτά τα περάσματα από τη μία κατάσταση την εποχιακή στην άλλη, στη διάρκεια του ετήσιου παραγωγικού κύκλου. Αυτός είναι ο κυκλικός χρόνος».
Στην ερώτηση για το αν αυτές οι τελετουργίες και τα δρώμενα έχουν τις ρίζες τους στην αρχαιότητα και αν μέχρι σήμερα έχουν υποστεί μετατροπές, η κα. Τσιμπιρίδου εξηγεί ότι, «αυτά τα δρώμενα δεν θα έλεγα ότι έχουν ρίζες στην αρχαιότητα. Θα έλεγα ότι έχουν αρχέγονο χαρακτήρα, είναι αρχετυπικά. Κι αυτό γιατί υπάρχουν σε όλες τις κοινωνίες και κάθε κοινωνία έχει τα δικά της αρχετυπικά».
Ερωτώμενη για το τι περιλαμβάνουν αυτές οι τελετουργίες στην περιοχή της Δράμας, η ίδια σημειώνει χαρακτηριστικά: «Η Δράμα ενδιαφέρει γιατί είναι μία περιοχή και με τα γύρω χωριά και το Μοναστηράκι, όπου τελούνται μια σειρά από συγκεκριμένου τέτοιου είδους τελετουργικά, τα οποία πραγματικά είναι ζωντανά ή αναβιώνουν κατά εποχές. Συνήθως παραμένουν πολύ ζωντανά ως γνώση ενσώματη στη μνήμη των ανθρώπων που τα επιτελούν και θέλουν να τα επιτελούν, που είναι ένα πολύ σημαντικό σώμα γνώσης. Δεν είναι μόνο το Μοναστηράκι, βέβαια. Είναι η Καλή Βρύση, ο Ξηροπόταμος, η Πετρούσα, ο Βώλακας, το Καλαμπάκι, η Νικήσιανη και άλλα. Μάλιστα είχαμε ξεκινήσει και μια συνεργασία από το προσφυγικό χωριό το Καλαμπάκι».
Σώμα τελετουργιών
«Όλα αυτά τα χωριά, έχουν τα τελετουργικά τους και έχουν πολύ ενδιαφέρον», τονίζει και συμπληρώνει: «Και όλο αυτό αποτελεί ένα σώμα τελετουργιών το οποίο έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία σήμερα γιατί στην ουσία μπολιάζονται και το ένα επηρεάζεται και από τα άλλα. Μπολιάζονται διακοινοτικά θα έλεγα, και δημιουργούν όλες αυτές τις… σχέσεις που φαίνεται να μην υπάρχουν μεταξύ των κοινοτήτων στον τρόπο που επιτελούν τα δρώμενα. Αλλά τελικά όλα είναι στην ίδια λογική και μοιάζουν. Ακόμα και τα Αναστενάρια στη Μαυρολεύκη της Δράμας».
Συνεργασία με τοπικούς φορείς
Η ίδια είναι Ανθρωπολόγος και διευθύνει το εργαστήριο «Μελέτης του Πολιτισμού των Συνόρων και του Κοινωνικού Φύλου» του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του ΠΑΜΑΚ και επισημαίνει: «Για εμάς είναι σημαντική αυτή η σχέση που αναπτύσσουμε με τους τοπικούς φορείς στο πλαίσιο αυτού του ζητουμένου· όχι της διάσωσης, αλλά της επιτέλεσης και του πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυτό το είδος εντός εισαγωγικών που λέγεται “άυλη πολιτιστική κληρονομιά”. Και σε αυτή την κατεύθυνση νομίζω ότι χρειαζόμαστε και οι δύο «παίκτες». Και οι τοπικοί παράγοντες και οι μελετητές αυτών των φαινομένων. Για πρώτη φορά νομίζω ότι καλούμαστε να συνεργαστούμε από κοινού και επί ίσοις όροις».
49 χρόνια προσφοράς του Συλλόγου
Αξίζει να σημειωθεί ότι φέτος συμπληρώνονται αισίως 49 χρόνια προσφοράς και δημιουργίας από την ίδρυση του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Μοναστηρακίου. Το Μοναστηράκι πανηγυρίζει κάθε χρόνο την Παρασκευή της Διακαινησίμου. Γιορτάζει την Παναγία του, τη Ζωοδόχο Πηγή, με την παράδοση να θέλει την αυθεντική εικόνα της Παναγίας της Εικοσιφοίνισσας του Παγγαίου να «φεύγει» απ’ τη σπηλιά του χωριού, της Ζωοδόχου Πηγής, από κορυφή βουνού σε κορυφή με προστατευτικές φωτιές γύρω της, για να μην την καταπατήσουν, την καταστρέψουν οι Τούρκοι. Η εικόνα εκείνη όμως άφησε πίσω τα δάκρυά της ως αγιασμό.
Πολλές είναι οι μαρτυρίες -γραπτές και προφορικές- που λένε ότι παλαιότερα την ημέρα της Ζωοδόχου Πηγής γινόταν μεγάλο πανηγύρι στο Μοναστηράκι. Μια και πουθενά αλλού, στη γύρω περιοχή, δεν γιόρταζαν τη μέρα αυτή, συγκεντρώνονταν πολύς κόσμος για να προσκυνήσει αλλά και να διασκεδάσει.
