«Φλόγες» κάθαρσης
στην Καλλιθέα Προσοτσάνης
Αναβιώνοντας το έθιμο «Το Άναμμα της Κούπας»
Στην καρδιά του χειμώνα, εκεί που η παράδοση συναντά την πνευματικότητα, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Καλλιθέας Δράμας «Το Δύσωρο» μας καλεί σε μια βραδιά γεμάτη, μνήμη. Την Κυριακή 22 Φεβρουαρίου και ώρα 19:00, ο προαύλιος χώρος του Δημοτικού Σχολείου Καλλιθέας θα «πλημμυρίσει» από τις φλόγες της Κούπας, ενός εθίμου που αποτελεί ζωντανό κύτταρο της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου.
Το «Άναμμα της Κούπας» δεν είναι απλώς μια γιορτή, είναι μια ιεροτελεστία. Γεννημένο από το βαθύ θρησκευτικό αίσθημα των προγόνων μας, το έθιμο κουβαλά έναν διπλό συμβολισμό. Το νόημά του συνδέεται με την κάθαρση των ανθρώπων από τα λάθη ώστε να είναι έτοιμοι να υποδεχθούν το Πάσχα με καθαρή ψυχή και πνεύμα. Παράλληλα, η φωτιά της κούπας συμβολίζει την κάθαρση της φύσης από καθετί κακό.
Στην εκδήλωση θα συμμετέχουν ο Μορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος Αδριανής (εφηβικό και τμήμα ενηλίκων) καθώς και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Σκαλωτής «Ακρίτες», παρουσιάζοντας παραδοσιακούς χορούς.
Μετά την αναβίωση του εθίμου, θα ακολουθήσει παραδοσιακό γλέντι για όλους, προσκαλώντας ντόπιους και επισκέπτες να γίνουν ένα γύρω από τη φωτιά. Θα προσφέρονται κρεατόσουπα, φασολάδα και παραδοσιακά εδέσματα από τις γυναίκες του χωριού.
Το έθιμο
Πρόκειται για εθιμικές πυρές οι οποίες πραγματοποιούνται με αφορμή κάποια θρησκευτική εορτή. Γύρω από αυτές στήνονται χοροί, τραγούδια και τις υπερπηδούν μικροί και μεγάλοι για υγεία και καλή χρονιά.
Γνωστότερο είναι το έθιμο στην Καλλιθέα, την Κυριακή της Τυρίνης, που λέγεται «Κούπα». Οι νέοι του χωριού, μια βδομάδα πριν συγκεντρώνουν τα κλαδιά, μεταφέροντας τα από το βουνό στον προαύλιο χώρο του Δημοτικού Σχολείου της Καλλιθέας. Εκεί στήνεται η «κούπα», το ένα κλαδί πάνω στο άλλο, με πολύ τέχνη για να μην πέσουν τα κλαδιά κάτω. Όσο ψηλότερη γίνει τόσο μεγαλύτερη επιτυχία έχει.
Έπειτα, όλοι αναμένουν το σούρουπο οπότε δίνεται το σύνθημα και όλοι οι πρωτεργάτες κρατώντας αναμμένες δάδες, κάνουν τρεις φορές το γύρω της «κούπας» τραγουδώντας το γνωστό τραγούδι «Μακεδονία ξακουστή».
Έπειτα σταματούν και ο καθένας από τη δική του πλευρά ανάβει την «κούπα». Στη συνέχεια, στήνεται μεγάλος κυκλικός χορός γύρω από τη φωτιά, υπό τους ήχους των παραδοσιακών οργάνων. Οι νέοι πηδούν πάνω από τη μέση της φωτιάς και οι ανήμποροι από την άκρη της. Στα παλαιότερα χρόνια, κάθε γειτονιά (μαχαλάς) έστηνε τη δική της «κούπα» και όποιος είχε τη μεγαλύτερη φωτιά ένιωθε πολύ υπερήφανος. Ο ανταγωνισμός ήταν μεγάλος. Μάλιστα, τα κλαδιά που συγκέντρωναν όλη την εβδομάδα, τα αποθηκεύανε σε κρυφό μέρος ή τα φυλάγανε με βάρδιες για να μην κλαπούν από τα παιδιά άλλης γειτονιάς.
Ο συμβολισμός του εθίμου είναι, η κάθαρση της φύσης με τη χρήση της φωτιάς από τα κακά πνεύματα. Οι άνθρωποι πηδούν πάνω απ’ αυτή καίγοντας τις αμαρτίες τους και είναι έτοιμοι να υποδεχθούν το Πάσχα με καθαρή τη ψυχή τους. Υπάρχει και μια δεύτερη εκδοχή, ότι με τη φωτιά καίγανε ή αποκρίνανε τους ψύλλους που τις παλαιότερες εποχές αποτελούσαν σοβαρό πρόβλημα λόγω έλλειψης συνθηκών υγιεινής.
Φωτογραφία Γιώργος Πασχάλης
