Από το Παράρτημα Αν. Μακεδονίας του ΓΕΩΤΕΕ
Η αναγκαιότητα προστασίας
των Τεναγών Φιλίππων
του μεγαλύτερου τυρφώνα της χώρας
Τα χαρακτηριστικά της περιοχής όπως αναφέρονται από το ΓΕΩΤΕΕ Α.Μ.
Ο ΤΥΡΦΩΝΑΣ των Τεναγών Φιλίππων, είναι ένα θέμα που απασχολεί την περιοχή εδώ και πολλά χρόνια. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο καλλιεργούμενο τυρφώνα της χώρας, όπως αναφέρει σχετική ανακοίνωση του Παραρτήματος Αν. Μακεδονίας του ΓΕΩΤΕΕ, το οποίο μάλιστα έχει ασχοληθεί εκτενώς μ’ αυτόν και βρίσκεται εξ ολοκλήρου εντός των ορίων του Παραρτήματος. Ο εν λόγω τυρφώνας, εκτείνεται σε περισσότερα από 100.000 στρέμματα και το Παράρτημα ΓΕΩΤΕΕ Αν. Μακεδονίας συμβάλλει για άλλη μια φορά στην προστασία και την αειφορικότητά του.
Όπως ενημερώνει το ΓΕΩΤΕΕ Α.Μ., με αφορμή το Στρατηγικό Σχέδιο της νέας ΚΑΠ, που απαιτούσε την οριοθέτηση Κωδίκων Ορθής Γεωργικής Πρακτικής για την προστασία των τυρφώνων της χώρας, συμμετείχε στις αρχές Απριλίου σε ένα διεθνές συνέδριο που έγινε στη Θεσσαλονίκη και στις Σέρρες, στο πλαίσιο του προγράμματος RIWET, όπου παρουσίασε τις «Καλές γεωργικές πρακτικές για τη διατήρηση της αποθήκης άνθρακα στα Τενάγη των Φιλίππων».
Ενδεικτικά αναφέρονται οι επιτυχημένες δράσεις για την αντιμετώπιση της καύσης των υπολειμμάτων των καλλιεργειών στα Τενάγη Φιλίππων σε συνεργασία με πληθώρα τοπικών φορέων κι υπηρεσιών, υπό το συντονισμό του Παραρτήματος του ΓΕΩΤΕΕ ΑΜ.
Σε συνεργασία με το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠ.Α.Α.Τ.) και το Εθνικό Κέντρο Βιοτόπων Υγροτόπων (Ε.Κ.Β.Υ.) και στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού προγράμματος RIWET, το ΓΕΩΤΕΕ ΑΜ συμμετείχε σε πληθώρα συναντήσεων και διαβουλεύσεων και κατέθεσε αναλυτικά και εμπεριστατωμένα τις προτάσεις.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, η πρόταση του ΓΕΩΤΕΕ Ανατολικής Μακεδονίας έχει δεκτή και ενσωματώθηκε σε σχετικό ΦΕΚ όπως απαιτούσε το Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ, στο οποίο μεταξύ άλλων αναφέρονται και τα εξής: [Για τα αγροτεμάχια που βρίσκονται εντός της καθορισμένης έκτασης του τυρφώνα των Τεναγών Φιλίππων, όπως αυτή απεικονίζεται στο Σύστημα Αναγνώρισης Αγροτεμαχίων (Σ.Α.Α.) του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου (Ο.Σ.Δ.Ε.), εφαρμόζονται οι παρακάτω υποχρεώσεις των γεωργών:
α) Απαγορεύεται η άροση σε βάθος μεγαλύτερο των τριάντα (30) εκατοστών.
β) Απαγορεύεται η καύση των υπολειμμάτων των καλλιεργειών σε κάθε περίπτωση, ακόμη και για λόγους φυτοπροστασίας. Η παράβαση του κανόνα αυτού θα λογίζεται ως παράβαση εκ προθέσεως και θα ποινολογείται αναλόγως.
γ) Απαγορεύεται η χρήση μη γεωργικών μηχανημάτων, όπως εκσκαφείς, ισοπεδωτές και άλλα δομικά μηχανήματα.
δ) Απαγορεύεται η απόληψη εδάφους εντός των ορίων του τυρφώνα για οποιοδήποτε σκοπό. Η παράβαση του κανόνα αυτού θα λογίζεται ως παράβαση εκ προθέσεως και θα ποινολογείται αναλόγως.]
Σε άλλο σημείο αναφέρεται επίσης, ότι, «σε αγροτεμάχιο αροτραίων καλλιεργειών με κλίση μεγαλύτερη του 15% απαγορεύεται η άροση από τα 15/11 του προηγούμενο ημερολογιακού έτους έως και τις 15/03 του έτους υποβολής της ΕΑΕ. Ο γεωργός δύναται να καθυστερήσει την άροση έως δεκαπέντε (15) ημέρες μετά την έναρξη του ως άνω διαστήματος εάν επικρατούν αντίξοες κλιματικές συνθήκες».
Επίσης, «εναλλακτικά, στις περιπτώσεις που σε αγροτεμάχιο της εκμετάλλευσης με αροτραία καλλιέργεια, καλλιεργείται ανελλιπώς για τρία χρόνια, μετά τη συγκομιδή της κυρίας καλλιέργειας, ενδιάμεση ως δευτερεύουσα καλλιέργεια, με γένος διαφορετικό από την κύρια, το χρονικό περιθώριο αλλαγής της κύριας καλλιέργειας στο συγκεκριμένο αγροτεμάχιο, επεκτείνεται από 3 σε 4 χρόνια», ενώ αναφέρονται και άλλες διατάξεις.
Χαρακτηριστικά των Τεναγών Φιλίππων
Σε ένα έγγραφο του Παραρτήματος Ανατολικής Μακεδονίας του ΓΕΩΤΕΕ, αναφέρονται ορισμένα ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή των Τεναγών, όπου επισημαίνει ότι πρόκειται «για ένα κόσμημα της φύσης, ένας αποξηραμένος υγρότοπος, που δόθηκε στην αγροτική παραγωγή και διαχρονικά απέδειξε ότι είναι ιδιαίτερα παραγωγικός, με πολλές όμως ιδιαιτερότητες και προβλήματα».
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται από το ΓΕΩΤΕΕ Α.Μ., [η περιοχή των Τεναγών Φιλίππων, ανήκει στην ευρύτερη περιοχή της Λεκάνης της Δράμας, που περικλείεται από τους ορεινούς όγκους του Παγγαίου, του Φαλακρού, του Συμβόλου, του Μενοικίου και της Λεκάνης.
Η φυσική στράγγιση της λεκάνης επιτυγχανόταν μόνο από τη δυτική πλευρά με αποδέκτη τον ποταμό Αγγίτη και στη συνέχεια τον ποταμό Στρυμόνα. Η περιοχή των λόφων που διέσχιζε ο Αγγίτης βαθμιαία ανέρχονταν λόγω γεωλογικών και τεκτονικών μετατοπίσεων με συνέπεια τη σταδιακή ελάττωση της δυνατότητας στράγγισης.
Έτσι, λόγω της τοπογραφίας και των αργών ρυθμών μείωσης της στράγγισης, επικράτησαν λιμνοελματώδεις συνθήκες που είχαν σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία του κοιτάσματος τύρφης στο πιο χαμηλό τμήμα της πεδιάδας το οποίο βρισκόταν υπό μόνιμες πλημμυρικές συνθήκες (λίμνη Πρασιάδα). Οι συνθήκες αυτές είναι απαραίτητες για την τυρφογένεση και απουσία αυτών δεν παράγεται πλέον τύρφη.
Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή σχεδιάστηκε από την τότε κυβέρνηση Βενιζέλου ένα φαραωνικό έργο αποξήρανσης του τυρφώνα (της λίμνης Πρασιάδας) και απόδοση των εκτάσεων για καλλιέργεια. Τα έργα αποξήρανσης ολοκληρώθηκαν γύρω στο 1936 και οι μετέπειτα συνθήκες (Β’ Π.Π. και εμφύλιος) δεν επέτρεψαν την οριστική διανομή των εκτάσεων στους καλλιεργητές. Η προσπάθεια διανομής των αποκαλυπτόμενων από τα νερά εκτάσεων τους σε ακτήμονες ξεκίνησε με την παρέμβαση του τότε Βουλευτή Σερρών Κωνσταντίνου Καραμανλή στον τότε Κοινοβουλευτικό Πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά σε συνάντηση που είχε μαζί του στις 30 Μαΐου του 1936 και θεσπίστηκε με τον μετέπειτα αναγκαστικό νόμο 57/1936.]
Πλημμυρικά φαινόμενα
Σε άλλο σημείο στο έγγραφο αυτό, γίνεται αναφορά και στα γενικότερα προβλήματα που παρουσιάζονται στη περιοχή:
[Τα προβλήματα του Τυρφώνα έχουν φτάσει σε οριακό επίπεδο και οι αγρότες της περιοχής υφίστανται συχνά μεγάλες ζημιές είτε από πλημμυρικά, είτε από φαινόμενα ξηρασίας (λόγω αδυναμίας εφαρμογής της υποάρδευσης), είτε ακόμα και από τη συγκέντρωση αλάτων. Η ίδια η πολιτεία, αντιλαμβανόμενη το διογκούμενο πρόβλημα στα Τενάγη Φιλίππων, προκήρυξε διεθνή διαγωνισμό για την εκπόνηση μελέτης με τίτλο «Αντιπλημμυρική προστασία περιοχής Τεναγών – Φιλίππων Λ. Καβάλας – Δράμας – Σερρών» ύψους 3,5 εκατ. ευρώ.
Όπως πιθανόν να γνωρίζετε, οι Ελληνικοί Τυρφώνες αποτελούν σε έκταση ένα μικρό κομμάτι της χώρας μας, αλλά με μεγάλη σημασία για την τοπική και εθνική μας οικονομία, το περιβάλλον και τους αγρότες μας, καθότι πρόκειται κυρίως για καλλιεργούμενες, ιδιαιτέρως παραγωγικές εκτάσεις, η ύπαρξη των οποίων απειλείται από πληθώρα απειλών και κυρίως από την κλιματική αλλαγή. Η μεγαλύτερη διαφορά σε σχέση με τους τυρφώνες της Β. Ευρώπης, που είναι ισχυρά όξινα εδάφη και χρησιμοποιούνται μόνο ως βοσκοτόπια, είναι ότι οι Ελληνικοί Τυρφώνες προέκυψαν κυρίως από την αποξήρανση ρηχών λιμνών ή βαλτωδών εκτάσεων τις προηγούμενες δεκαετίες ή αιώνες και έχουν ευνοϊκά χαρακτηριστικά για την ανάπτυξη φυτών (ουδέτερο μέχρι ελαφρώς αλκαλικό pH).
Μετά την αποξήρανσή τους, οι εκτάσεις αυτές αποδόθηκαν σε καλλιεργητές και αποδείχθηκαν ιδιαιτέρως παραγωγικές και γόνιμες εκτάσεις λόγω της ευνοϊκής επίδρασης της οργανικής ουσίας αυτών των εδαφών. Όμως, λόγω της έκθεσής τους στο Μεσογειακό κλίμα αλλά και των λανθασμένων γεωργικών πρακτικών που ακολουθήθηκαν όλα αυτά τα χρόνια, δεν άργησαν να εμφανιστούν τα πρώτα προβλήματα και οι παθογένειες αυτών των εδαφών και ταυτόχρονα ανέκυψε και η ανάγκη προστασίας τους. Συνεπώς, οι Τυρφώνες μας, που αποτελούν μια αποθήκη άνθρακα, απειλούνται ποικιλοτρόπως και η καταστροφή τους συμβάλλει σημαντικά στην αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου.]
Σήμερα τα Τενάγη, αντιμετωπίζουν προβλήματα, τα οποία αναζητούν λύσεις από την πολιτεία με χρηματοδοτήσεις διαφόρων έργων, για τα οποία θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε κάθε περίπτωση.
