Το πρόγραμμα HYDRA ως προγνωστικό εργαλείο για πλημμύρες
Η ανάγκη πρόγνωσης πλημμυρικών
φαινομένων και η περιοχή της Δράμας
Μιλάει στον «Π.Τ.» ο κ. Δ. Εμμανουλούδης Υδρολόγος Καθηγητής ΔΠΘ στη Δράμα και Δ/ντης Έδρας UNESCO CONEECT με έδρα τη Δράμα
Του Θανάση Πολυμένη
ΕΝΑ ΑΠΟ τα μεγάλα προβλήματα της εποχής μας, εξαιτίας τις κλιματικής αλλαγής, είναι τα πλημμυρικά φαινόμενα. Όχι βέβαια ότι δεν είχαμε, όχι ότι μας έλειψαν, όμως το τελευταίο διάστημα, έχουν γίνει αρκετά επικίνδυνα, καθώς όχι μόνο αυξάνονται, αλλά γίνονται και εντονότερα.
Τα έντονα καιρικά φαινόμενα, οι δυνατές βροχοπτώσεις με τα μεγάλη ύψη βροχής, προκαλούν αιφνίδιες καταστάσεις πλημμυρών, και μπορούν μέσα σε λίγα λεπτά, να προκαλέσουν μεγάλες καταστροφές.
Ένα απ’ αυτά τα έντονα φαινόμενα είδαμε στα τέλη της περασμένης εβδομάδας, όταν για παράδειγμα σε διάφορα σημεία της περιοχής του Νομού Δράμας όπως στο Παρανέστι αλλά και στο Νευροκόπι και αλλού, είδαμε μεγάλη ύψη βροχής, που μπορούσαν να προκαλέσουν μεγάλα πλημμυρικά φαινόμενα.
Για την περίσταση, ήχησε το 112 στέλνοντας σχετικά μηνύματα. Αρκεί όμως αυτό, ή χρειάζεται μια γενικότερη πρόβλεψη;
Οι πλημμύρες είναι η πιο συχνή και καταστροφική φυσική απειλή στον πλανήτη. Σε λίγα μόνο λεπτά, μπορούν να καταστρέψουν σπίτια, δρόμους, υποδομές, να απειλήσουν ζωές. Και όσο η κλιματική αλλαγή συνεχίζεται, τόσο πιο έντονα και πιο απρόβλεπτα γίνονται αυτά τα φαινόμενα.
Για το λόγο αυτό, η Ελλάδα έχει ξεκινήσει και υλοποιεί ένα πρόγραμμα, μια εφαρμογή με την κεντρική ονομασία HYDRA – GML. Μια καινοτόμα πλατφόρμα που αξιοποιεί τεχνητή νοημοσύνη και γεωγραφικά δεδομένα ώστε να εντοπίζει εγκαίρως περιοχές που κινδυνεύουν από πλημμύρες, κατολισθήσεις, διάβρωση ή πυρκαγιές.
Αναλύει δεκάδες περιβαλλοντικούς δείκτες και προβλέπει τι μπορεί να συμβεί σε κάθε περιοχή, όχι μόνο σε φυσικές καταστροφές που βλέπουμε άμεσα, αλλά και στις δευτερογενείς συνέπειες που ακολουθούν: όπως φωτιές από πλημμύρες, ή καταρρεύσεις εδαφών μετά από καύσωνες. Η εφαρμογή μπορεί να χρησιμοποιηθεί από Δήμους, Περιφέρειες, την Πολιτική Προστασία, αλλά και από φορείς που σχεδιάζουν αντιπλημμυρικά ή αντιδιαβρωτικά έργα.
Στο πρόγραμμα και στη δημιουργία της εφαρμογής, συμμετέχει και ο κ. Δημήτρης Εμμανουλούδης, Καθηγητής Δ.Π.Θ., Διευθυντής Εργαστηρίου ASSIST
Δ/ντης Έδρας UNESCO CONEECT με έδρα τη Δράμα.
Ο κ. Εμμανουλούδης είναι Υδρολόγος και καθηγητής στο Τμήμα Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Ανθεκτικότητας στη Δράμα, και μιλάει σχετικά με το πρόγραμμα αυτό στον «Π.Τ.»
Εξειδικευμένο για την Ελλάδα
Το πρόγραμμα ονομάζεται HYDRA – GML και χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και συγκεκριμένα από το Ταμείο Ανάκαμψης. Επικεφαλής εταίρος είναι το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (ΔΠΘ) και συνοδοί εταίροι το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), και δύο μεγάλες εταιρείες πληροφορικής των Αθηνών.
Μιλώντας στον «Π.Τ.» ο κ. Εμμανουλούδης, εξηγεί ότι «το πρόγραμμα αυτό έχει ως στόχο να δώσει ένα καινοτόμο εργαλείο πρόβλεψης και εκτίμησης του πλημμυρικού κινδύνου σε επικείμενες έντονες βροχοπτώσεις, το οποίο είναι πρωτοπόρο για τον ελληνικό χώρο και πιθανότατα και για τον ευρωπαϊκό».
Ερωτώμενος για το τι ακριβώς κάνει αυτή η εφαρμογή, ο ίδιος εξηγεί: «Αυτή τη στιγμή, η εκτίμηση πλημμυρών από την Επιτροπή του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης, αλλά και γενικότερα από τους θεσμικούς φορείς της χώρας που ασχολούνται με την Πολιτική Προστασία όπως η Διεύθυνση Πολιτικής Προστασίας της Περιφέρειας, στηρίζεται σε προγνωστικά εργαλεία και σε στοιχεία που μας δίνει το Ευρωπαϊκό Κέντρο και το Κέντρο Εκτίμησης Κινδύνου Πλημμύρας από τις Βρυξέλες.
Δεν έχουμε κάποιο εργαλείο προσαρμοσμένο στα ελληνικά δεδομένα, τα οποία έχουν ιδιαιτερότητες. Με αποτέλεσμα – επειδή αυτό είναι γενικότροπο και προέρχεται από την Ευρώπη και αφορά σε όλο τον ευρωπαϊκό χώρο – δεν μπορεί να εστιάσει σε ιδιαιτερότητες που έχει η χώρα μας. Το αποτέλεσμα είναι, πολλές φορές, να υπάρχουν αποκλείσεις στην πρόβλεψη και να δημιουργείται μια κατάσταση, να βγάζουμε το 112 χωρίς να είναι τα φαινόμενα έντονα. Το αποτέλεσμα είναι να υπάρχει δυσφορία εκ μέρους των κατοίκων των περιοχών, όταν βγαίνει χωρίς λόγο. Υπάρχει δηλαδή μια υπερεκτίμηση του κινδύνου».
Όπως εξηγεί ο κ. Εμμανουλούδης, «υπήρξαν όμως και φορές στο παρελθόν, που υπήρξε υποτίμηση του κινδύνου. Θεωρήσαμε δηλαδή με βάση τα προγνωστικά στοιχεία που ερχόταν από την Ευρώπη ότι δεν πρέπει να ενεργοποιήσουμε το 112, ενώ τα γεγονότα μας ξεπέρασαν και οι βροχοπτώσεις και εξαιτίας αυτών οι δημιουργούμενες πλημμύρες».
Τονίζει στο σημείο αυτό, ότι, «αυτή η κατά κάποιον τρόπο ασάφεια η οποία οδηγεί σε αστοχίες, έρχεται το HYDRA να την καλύψει, διότι δημιουργεί ένα προγνωστικό εργαλείο όχι ευρωπαϊκό και μέσα σ’ αυτό η Ελλάδα, αλλά ειδικά επικεντρωμένο με βάση τα ιδιαίτερα γεωμορφολογικά, κλιματικά, μετεωρολογικά χαρακτηριστικά της χώρας μας».
Επιστημονική συγκυρία
Ερωτώμενος, για ποιο λόγο μέχρι σήμερα δεν είχε δημιουργηθεί ένα τέτοιο πρόγραμμα στην Ελλάδα, επισημαίνει: «Δεν είναι θέμα χρηματοδοτήσεων. Είναι απλά θέμα επιστημονικών συγκυριών. Αυτή τη στιγμή η ομάδα, που αποτελείται από επιστήμονες του Δημοκριτείου και του Αριστοτελείου συντονίστηκε, υπήρξε μια ιδέα, συζητήθηκε, υποβλήθηκε η πρόταση και ξεκινάμε! Ήταν η στιγμή του συντονισμού, συν το γεγονός των εταιρειών πληροφορικής που βοηθάνε σημαντικά από την πλευρά τους».
Πρόσβαση και αξιοποίηση
Στη διαπίστωση ότι θα έχουμε μια εφαρμογή στην οποία θα έχουν πρόσβαση αρμόδια άτομα από την Πολιτική Προστασία για τις περιοχές τους, ο ίδιος απαντάει θετικά: «Πολύ σωστά. Την εφαρμογή θα μπορεί να βλέπει ο κάθε υπεύθυνος Πολιτικής Προστασίας σε Δήμους και Περιφέρειες. Για παράδειγμα προχθές στο Δήμο Παρανεστίου έπεσε μεγάλο ποσοστό βροχής, ή στο Δήμο Νευροκοπίου και αλλού. Τα μοντέλα δεν έδιναν στο Παρανέστι τόση βροχή. Έδιναν 20 χιλιοστά και έπεσαν πολλά περισσότερα.
Θα έχει τη δυνατότητα ο κάθε υπεύθυνος να μπαίνει με κωδικούς στην εφαρμογή, θα συνδέεται με το σύστημα αυτό και θα βλέπει τι μέλλει γενέσθαι σε ένα 24ωρο ή δύο 24ωρα, όσον αφορά στο θέμα των βροχοπτώσεων. Κατ’ επέκταση, αυτές οι βροχές σε κάθε περιοχή δίνουν διαφορετικό αποτέλεσμα. Όπως ποιο ρέμα θα πλημμυρίσει και σε ποια περιοχή. Άρα θα έχουμε τη δυνατότητα να ενημερωθούν άμεσα οι κάτοικοι για συγκεκριμένες περιοχές».
Επιβεβαιώνει πάντως, ότι, όλο αυτό ξεκίνησε μετά από την υπερ-καταιγίδα Ντάνιελ που έπληξε τη Θεσσαλία πριν από δύο χρόνια.
Η περιοχή της Δράμας
Στην ερώτηση για το ποια είναι τα προγνωστικά κατά τόπους στην περιοχή μας όσον αφορά στα πλημμυρικά φαινόμενα, ο κ. Εμμανουλούδης εξηγεί:
«Η περιοχή μας, όσον αφορά στον ορεινό όγκο, είναι “σχετικά” ευνοημένη και πάντα θα υπάρχει το “σχετικά” στο θέμα της πλημμύρας. Γιατί, όταν ρίξει μια βροχή όπως αυτή του Ντάνιελ, 300 και 400 χιλιοστά, είναι δύσκολα τα πράγματα. Το Πήλιο ήταν εξίσου δασωμένο αλλά δεν έμεινε τίποτα! Μιλάμε πάντα για νορμάλ καταστάσεις και όχι για μία στα 100 χρόνια».
Συνεχίζοντας, σημειώνει ότι «οι ορεινές λεκάνες στην περιοχή μας είναι εντάξει γιατί είναι δασωμένες. Από εκεί και μετά έχουμε την γνωστή ευαισθησία στα Τενάγη των Φιλίππων, από το κομμάτι του Νεροφράκτη στο Καλαμπάκι μέχρι τις Κρηνίδες, που είναι το γνωστό σημείο των ελών των Φιλίππων.
Λιγότερο πρόβλημα έχει η περιοχή της Προσοτσάνης και του Αγγίτη, αν και έχει κάποια θέματα, σε ακραίες όμως περιπτώσεις. Γενικά δεν έχει δώσει κάτι ιδιαίτερο τα τελευταία χρόνια η περιοχή με έντονο πλημμυρικό πρόβλημα. Πολύ παλαιότερα το Μοναστηράκι είχε δώσει κάποιες πλημμύρες, η Καλλίφυτος κάποιες μικρές κατά καιρούς, όχι όμως κάτι το εντυπωσιακό. Η πλημμύρα δυνητικά μπορεί να συμβεί σε κάθε περιοχή του πλανήτη.
Υπάρχει μάλιστα ένας εξαιρετικός ορισμός του ΟΗΕ για το πότε έχουμε πλημμύρα και είναι πολύ απλός: Πλημμύρα έχουμε όταν υπάρχει παρουσία νερού, εκεί που υπό κανονικές συνθήκες δεν πρέπει να υπάρχει».
Αύξηση των πλημμυρών
Ερωτώμενος για το αν τα φαινόμενα της πλημμύρας και οι συνέπειές τους έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια εξαιτίας της κλιματικής κρίσης, απαντάει θετικά: «Έχουν αλλάξει. Και λόγω της συχνότερης εμφάνισης και των ραγδαίων βροχοπτώσεων σε πολλά σημεία της Γης και στη χώρα μας κατ’ επέκταση, αλλά είναι και ένας άλλος παράγοντας. Είναι η δόμηση η οποία επηρεάζει πάρα πολύ. Ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα υπάρχει ανεξέλεγκτη δόμηση, όπως η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη και άλλες πόλεις.
Όπου είναι δομημένη μια περιοχή, είναι ευαίσθητη και ευάλωτη στον πλημμυρικό κίνδυνο γιατί: Σε περιοχές αγροτικές ή έστω ημιαστικές, υπάρχει και η αυλή, υπάρχει και ο κήπος, υπάρχει και το χώμα. Κάποια ποσότητα νερού θα απορροφηθεί από εκεί. Όταν πέσει με μεγάλη ένταση η βροχή πάνω στο τσιμέντο, στο πεζοδρόμιο, σε πλατεία, δεν απορροφάται τίποτα. Ό,τι πέφτει απορρέει. Με αποτέλεσμα να διευκολύνει τον σχηματισμό πλημμυρικών κυμάτων».
Μέλος Επιτροπής
Αξίζει να σημειωθεί ότι, ο κ. Δημήτρης Εμμανουλούδης, έχει οριστεί μέλος της Επιτροπής Εκτίμησης Κινδύνου Καιρικών Φαινομένων και Πάσης Φύσεως Κινδύνων Πολιτικής Προστασίας του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτιστικής Προστασίας.
Η Επιτροπή συγκαλείται από τον εκάστοτε Γενικό Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας και πολλές φορές συμμετέχει σε συνεδριάσεις και ανάλογα τη σοβαρότητα, ο υφυπουργός ή ο υπουργός. Αποτελείται από έξι επιστήμονες, εκ των οποίων κάποιοι είναι υδρολόγοι, μετεωρολόγοι, κλιματολόγοι, σεισμολόγοι.
