Στις 29 Μαρτίου η επέτειος μνήμης στο Οχυρό Λίσσε
Η χλαίνη του διοικητή του Οχυρού
Λίσσε Λοχαγού Αν. Μπιλάλη
επιστρέφει στον ηρωικό τόπο
Ο ανιψιός του ήρωα διοικητή που αρνήθηκε να παραδώσει το Οχυρό Λίσσε, κ. Βακαλόπουλος μιλάει στον «Π.Τ.»
Του Θανάση Πολυμένη
ΜΕΡΙΚΕΣ ΗΜΕΡΕΣ νωρίτερα φέτος θα εορταστεί η επέτειος – τελετή μνήμης του Οχυρού Λίσσε και συγκεκριμένα τις 29 Μαρτίου 2026. Και αυτό καθώς η Κυριακή 5 Απριλίου είναι η Κυριακή των Βαΐων.
Φέτος συμπληρώνονται 85 χρόνια από εκείνη τη μέρα, που η Ιστορία περιέβαλε με χρυσά γράμματα στις σελίδες της, τους ήρωες που πολέμησαν για την πατρίδα και υπερασπίστηκαν τα σύνορά της. Και είναι η περίφημη ιστορία του Οχυρού Λίσσε, το οποίο δεν καταλήφθηκε ποτέ από τον γερμανικό στρατό κατοχής.
Σύμφωνα με το πρόγραμμα, από το πρωί της Κυριακής θα πραγματοποιηθεί η Θεία Λειτουργία τον Ιερό Ναό της Κοινότητας Οχυρού και στις 11.00 θα ακολουθήσει η επιμνημόσυνη δέηση στο Οχυρό Λίσσε. Θα ακολουθήσει το προσκλητήριο νεκρών και κατάθεση στεφάνων.
Σύμφωνα με τον υπεύθυνο του Οχυρού Λίσσε εκ μέρους του Δήμου Κ. Νευροκοπίου κ. Ησαΐα Χατζηκωνσταντίνου που μιλάει στον «Π.Τ.», οι εκδηλώσεις θα περιλαμβάνουν την παράδοση και παραλαβή της χλαίνης του Λοχαγού Αναστάσιου Μπιλάλη, ο οποίος ήταν ο διοικητής της στοάς, όπου σήμερα υπάρχουν τα εκθέματα στο Λίσσε.
«Ήδη έχουμε την στολή του Λοχαγού Μπιλάλη στο Οχυρό, ενώ πλέον η οικογένειά του θα μας παραδώσει στις 29 Μαρτίου και την χλαίνη του», αποκαλύπτει ο κ. Χατζηκωνσταντίνου. Την χλαίνη του Λοχαγού Αναστασίου Μπιλάλη, θα παραδώσει ο ανιψιός του κ. Θεόδωρος Βακαλόπουλος, ο οποίος ευγενώς δέχθηκε να μιλήσει στον «Π.Τ.».
Ο Λοχαγός Μπιλάλης είχε νυμφευτεί στην Ελευθερούπολη όταν υπηρετούσε στην περιοχή ως Ανθυπολοχαγός, με την αδελφή του πατέρα του κ. Βακαλόπουλου. Η οικογένεια της συζύγου του είχε καταγωγή από το Ορτάκιοϊ της Θράκης και είχαν έρθει πρόσφυγες στην Ελλάδα. Όπως λέει ο κ. Βακαλόπουλος, ο Λοχαγός είχε μάλιστα δικαστεί το 1935 στην Καβάλα την εποχή του Κινήματος εκείνα τα χρόνια. Ο ίδιος γνώρισε το θείο του και άκουγες πολλές ιστορίες από τις περιπέτειές του κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Όπως λέει χαρακτηριστικά ο ίδιος στον «Π.Τ.», όταν έπεσε το μέτωπο, ο Λοχαγός Μπιλάλης γύρισε στο πατρικό της συζύγου του στην Ελευθερούπολη, έκρυψε τη στολή του και όλα τα στρατιωτικά αντικείμενα πίσω από έναν τοίχο που έχτισε βιαστικά, πήρε γυναίκα και κόρη – τότε είχε τη μεγάλη κόρη του Λούλα και έφυγαν όλοι μαζί στην Εύβοια. «Την στολή και όλα τα στρατιωτικά αντικείμενα που είχε, τα έκρυψε για να μην τα βρουν οι Βούλγαροι και σκοτώσουν όλη την οικογένεια τότε», λέει ο ανιψιός του, κ. Βακαλόπουλος.
Μάλιστα ο κ. Βακαλόπουλος, μαζί με την χλαίνη του, έχει δώσει και ορισμένες φωτογραφίες οι οποίες θα ενταχθούν στα κειμήλια του Οχυρού Λίσσε. Μετά τον πόλεμο, γύρισαν στην Ελευθερούπολη και πήρε τη στολή και διάφορα άλλα, ενώ η χλαίνη του παρέμεινε μέσα σε ένα μπαούλο και βρέθηκε αργότερα από τον ανιψιό του.
Ό ίδιος ο Μπιλάλης, είχε παραδώσει όλα τα στρατιωτικά που είχε, στολή, ξίφος, αστέρια και άλλα τα είχε παραδώσει ο ίδιος. Τα τελευταία αντικείμενα που βρέθηκαν είναι αυτά που παραδίδονται φέτος στο Οχυρό Λίσσε.
Ο Αναστάσιος Μπιλάλης, σκοτώθηκε τελικά σε τροχαίο το 1984 σε ηλικία 80 χρόνων, όπου έχασε ακαριαία τη ζωή του, ενώ η σύζυγός του λίγες ημέρες μετά.
Όπως πάντως χαρακτηριστικά θυμάται ο ανιψιός του κ. Βαλακόπουλος, ο θείος του έλεγε χαρακτηριστικά: «Κάθε στρατιωτικός που βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση, ξέρει ότι οι σφαίρες έχουν ονόματα επάνω. Κάθε σφαίρα αντιστοιχεί στο όνομα που γράφει. Και όπως μας έλεγε, “εγώ ήμουνα τυχερός και δεν είχε το όνομά μου καμιά σφαίρα και επέζησα”».
Αναστάσιος Μπιλάλης
Ο Αναστάσιος Μπιλάλης (1904-1979) ήταν ο Ταγματάρχης Πεζικού και Διοικητής του Οχυρού Λίσσε κατά τη διάρκεια της γερμανικής εισβολής στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 1941. Είναι γνωστός για την ηρωική άμυνα του οχυρού και την άρνησή του να παραδοθεί, ακόμη και όταν το μέτωπο είχε καταρρεύσει.
Καταγωγή και Εκπαίδευση: Γεννήθηκε στην Εύβοια το 1904. Αποφοίτησε από τη Σχολή Ευελπίδων και ακολούθησε καριέρα αξιωματικού στο Πεζικό.
Η Μάχη των Οχυρών (1941): Ως Διοικητής του Οχυρού Λίσσε (στη γραμμή Μεταξά, στο Κάτω Νευροκόπι), αντιμετώπισε τις σφοδρές επιθέσεις της 72ης Γερμανικής Μεραρχίας Πεζικού. Παρά τον ανηλεή βομβαρδισμό από αέρος και το πυροβολικό, το οχυρό δεν καταλήφθηκε από τους Γερμανούς.
Η Παράδοση: Η παύση των εχθροπραξιών στο Λίσσε έγινε μόνο μετά την υπογραφή της συνθηκολόγησης στη Θεσσαλονίκη. Ο Μπιλάλης παρέδωσε το οχυρό στις 10 Απριλίου 1941. Οι Γερμανοί, αναγνωρίζοντας τη γενναιότητα των Ελλήνων στρατιωτών, απέδωσαν τιμές κατά την έξοδο της φρουράς και δεν κράτησαν τους άνδρες ως αιχμαλώτους πολέμου.
Μεταπολεμική Πορεία: Συνέχισε την προσφορά του στον Ελληνικό Στρατό και αποστρατεύτηκε με τον βαθμό του Υποστρατήγου.
Η στάση του Μπιλάλη αποτελεί σύμβολο της αυταπάρνησης των υπερασπιστών της Γραμμής Μεταξά. Στο Μουσείο του Οχυρού Λίσσε υπάρχουν αναφορές και εκθέματα που τιμούν τη διοίκησή του και τη δράση των ανδρών του κατά το “Ελληνικό Βέρντεν”.
Η Γραμμή Μεταξά και το Οχυρό Λίσσε
Γραμμή Μεταξά ονομάζεται η σειρά οχυρωματικών έργων, υπόγειων και επίγειων, κατά μήκος των ελληνοβουλγαρικών συνόρων, που κατασκευάστηκαν με σκοπό την άμυνα της Ελλάδας σε περίπτωση εισβολής κατά τον επικείμενο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον οποίο και απετέλεσε τελικά τον κύριο προμαχώνα της. Η Γραμμή Μεταξά αποτελεί το μεγαλύτερο ελληνικό οχυρωματικό έργο στην νεότερη ιστορία.
Ο προγραμματισμός ολοκληρώθηκε το 1935 και οι εργασίες άρχισαν στην Κερκίνη το 1936. Στην περιοχή της «Γραμμής Μεταξά» δόθηκε ο κύριος αγώνας της Ελλάδας υπό την διοίκηση του Αντιστράτηγου Κωνσταντίνου Θ. Μπακόπουλου εναντίον των Γερμανών, ο οποίος αγώνας έμεινε γνωστός με το όνομα «Μάχη των Οχυρών».
Η οχυρωματική αυτή γραμμή που έλαβε το όνομά της από τον σχεδιαστή και δημιουργό της, τον τότε πρωθυπουργό και υπουργό εθνικής Άμυνας της Ελλάδας Ιωάννη Μεταξά, αποτελούνταν κυρίως από υπόγειες σήραγγες που περιελάμβαναν επιμέρους επίγεια οχυρά συγκροτήματα, με παρατηρητήρια, πυροβολεία και πολυβολεία κ.λπ. καθώς και μία τεράστια ανάπτυξη αντιαρματικών τάφρων, ζωνών αντιαρματικών σιδηροπηγμάτων και σκυροδέματος σε διπλές και τριπλές γραμμές ανάσχεσης, που στο σύνολό του για την εποχή του και με τα τότε ελληνικά δεδομένα αποτέλεσε ένα τιτάνιο έργο.
Με τα οχυρά ασχολήθηκαν πρώτοι οι Γερμανοί κατακτητές, οι οποίοι επί δύο χρόνια μελέτησαν τα έργα με ειδικά στρατιωτικά και τεχνικά κλιμάκια. Από αναφορές τους γνωρίζουμε ότι αξιοποίησαν την υποδειγματική στρατηγική και κατασκευαστική αρτιότητά τους.
Κατά τη διάρκεια της κατοχής, οι Βούλγαροι προσπάθησαν να απενεργοποιήσουν τη Γραμμή Μεταξά ανατινάζοντας πολλά επιφανειακά έργα. Επίσης, επιχείρησαν να εκμεταλλευτούν τον πλούσιο σε χάλυβα οπλισμό του σκυροδέματος. Όμως, σύντομα διαπίστωσαν ότι το κόστος των εκρηκτικών ήταν πολλαπλάσιο του κέρδους από τον χάλυβα. Το γεγονός αυτό επαληθεύει τη διαπίστωση ότι η ποιότητα και η ποσότητα των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή αυτών των έργων ήταν εξαιρετική και υποδειγματική για εκείνη την εποχή.
Μετά την απελευθέρωση και τη λήξη του εμφυλίου πολέμου, πολλά από τα έργα της Γραμμής Μεταξά παρέμειναν οχυρωματικές εγκαταστάσεις περιφρούρησης των βορείων συνόρων της χώρας.
