Όταν η μπάλα συνάντησε την ιστορία
Η «Ελπίδα» ξαναγεννιέται
στις αλάνες της μνήμης
Σταθμός για την ιστορία του δραμινού ποδοσφαίρου η διάσωση των αρχείων της Δόξας
Του Γιάννη Κιοσίδη
Υπάρχουν στιγμές που ο χρόνος στην πόλη μας μοιάζει να σταματά, όχι από στασιμότητα, αλλά από σεβασμό. Μια τέτοια στιγμή βιώσαμε την Κυριακή το πρωί στο Αμφιθέατρο του Δημοτικού Ωδείου. Σε μια αίθουσα κατάμεστη, η αναβίωση του Γυμναστικού και Πολιτιστικού Συλλόγου «Ελπίς» δεν ήταν απλώς η τυπική έναρξη ενός σωματείου, αλλά η αφορμή για μια βαθιά κατάδυση στο DNA της Δράμας.
Μια συζήτηση μακριά από στερεότυπα
Ξεχάστε τις ξύλινες εισηγήσεις που κουράζουν. Υπό τον συντονισμό του Κυριάκου Γρηγορίου —ενός ανθρώπου που φέρει το βάρος της κληρονομιάς του πατέρα του, του θρυλικού Νίκου Γρηγορίου (του γνωστού μεγάλου ποδοσφαιριστή της χρυσής εποχής της Ελπίδας και της Δόξας) — η εκδήλωση εξελίχθηκε σε έναν ζωντανό διάλογο.
Η Γεωργία Μπακάλη (Διδάκτωρ Ιστορίας) και ο Δημήτρης Σφακιανάκης (Φιλόλογος) δεν παρουσίασαν απλά στατιστικά. Ξεδίπλωσαν το «κοινωνικό φαινόμενο» του δραμινού ποδοσφαίρου.
Όπως αναφέρθηκε στην εκδήλωση, μετά το 1922, οι προσφυγικές αλάνες έγιναν τα «εργαστήρια» όπου σφυρηλατήθηκε η νέα ταυτότητα της πόλης. Κάθε συνοικισμός και μια ομάδα, κάθε ομάδα και μια ελπίδα επιβίωσης. Ενδιαφέρουσες ήταν οι πληροφορίες και επισημάνσεις των ομιλητών μερικές από τις οποίες ήταν ελάχιστα γνωστές ή και άγνωστες.
Οι ομιλητές κ. Γεωργία Μπακάλη και κ. Δημήτρης Σφακιανάκης, μελετούν εδώ και χρόνια τις άγνωστες αλλά πολύ ενδιαφέρουσες πτυχές του δραμινού ποδοσφαίρου. Οι ενδιαφέρουσες πληροφορίες και επισημάνσεις των ομιλητών ήταν μεταξύ άλλων οι παρακάτω:
Από αρ. η κα. Μπακάλη, ο κ. Πάκτας, ο κ. Τζανέτης και ο κ. Σφακιανάκης.
− Η Δράμα από το 1920 ανέπτυξε ραγδαία το ποδόσφαιρο και έγινε η κατεξοχήν «ποδοσφαιρούπολις». Το ποδόσφαιρο για την πόλη και την ευρύτερη περιοχή δεν ήταν ένα απλό άθλημα, ήταν κάτι πολύ σημαντικότερο: υπήρξε πολιτισμικό και κοινωνικό φαινόμενο. Σφράγισε την ιστορία της περιοχής προπάντων μετά το 1945, όταν η ποδοσφαιρική ζωή επανήλθε με την ανανεωμένη εμφάνιση της Ελπίδας και του Άρη και συνεχίστηκε με την ακμή της Δόξας
− Το ποδόσφαιρο αναπτύχθηκε ραγδαία στη Δράμα την εποχή της δεκαετίας του 1920 χάρη κυρίως στους πρόσφυγες του 1922, Στους πολλούς προσφυγικούς συνοικισμούς που δημιουργήθηκαν περιμετρικά της πόλης, οι εκτεταμένες τότε αλάνες έγιναν το θερμοκήπιο στο οποίο εκκολάφθηκαν τα ποδοσφαιρικά ταλέντα της εποχής. Δημιουργήθηκαν δεκάδες ομάδες, δεδομένου ότι κάθε συνοικισμός είχε τουλάχιστον μια ομάδα. Οι αλάνες ωστόσο έγιναν και δεξαμενές από τις οποίες οι μεγάλες ομάδες Δόξα και Ελπίδα αντλούσαν ποδοσφαιρικά ταλέντα.
-Οι ομάδες που ξεχώρισαν στην πόλη και κατάκτησαν μια ποιότητα σαφώς καλύτερη από τις υπόλοιπες ήταν Ελπίδα η Δόξα και ο Άρης. Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στην Ελπίδα και τη Δόξα ήταν κινητήρια δύναμη για τη βελτίωση των παικτών τους και την κατάκτηση τίτλων. Η Ελπίδα και η Δόξα ήταν ισοδύναμες μέχρι την εποχή της, τις αρχές της δεκαετίας του 1950. Ήταν το 1952-53 όταν η τολμηρή ανανέωση που έκανε ο προπονητής Π. Μάρκοβιτς ανέβασε την ομάδα σε άλλο επίπεδο. Είναι η εποχή που τα ηνία της ομάδας ανέλαβε ο Α. Καστρινός, εξαιρετικά δυναμική προσωπικότητα. Τώρα πια η ομάδα συγκροτούνταν από 16χρονα και 17χρονα παιδιά τα οποία όμως με το ταλέντο και το δυναμισμό τους κατάφερναν να αντιπαρατίθενται με επάρκεια απέναντι σε όλες τις ομάδες ακόμα και σε αυτές τις μεγάλες ομάδες του αθηναϊκού Κέντρου
−Η Ελπίδα ήταν η ομάδα της Δράμας που υπολειπόταν ελάχιστα της Δόξας και διέθετε μερικές μονάδες υψηλού επιπέδου όπως ο Γερμαντζίδης, ο Ρεκάρης, ο Δόρδιος και φυσικά ο μεγάλος τερματοφύλακας Κίμων Θεοδωρόπουλος. Όταν όμως η Δόξα μπήκε στα μεγάλα σαλόνια του ελληνικού ποδοσφαίρου, συμμετέχοντας στο πανελλήνιο πρωτάθλημα, τότε πια ενδιαφέρον των Δραμινών εστιάστηκε στη Δόξα και οι φίλαθλοι της Ελπίδας μειώθηκαν αισθητά.
Η κα. Μπακάλη με τον κ. Γρηγορίου.
Η αποκάλυψη του «χαμένου θησαυρού» της Δόξας
Η είδηση που προκάλεσε εξαιρετική αίσθηση στην αίθουσα ήταν η ανακοίνωση για τη διάσωση και αξιοποίηση του αρχείου της Δόξας Δράμας. Χάρη στη γενναιόδωρη απόφαση του προέδρου της, Άγγελου Καλλινικίδη, οι ερευνητές έχουν πλέον στα χέρια τους έναν πρωτογενή θησαυρό. Μιλάμε για επιστολές από κάθε γωνιά της Ελλάδας και του απόδημου ελληνισμού που ζητούσαν τη βοήθεια της «Μαύρης Θύελλας». Η Δόξα δεν ήταν μόνο μια ομάδα, ήταν ένας εθνικός φάρος πολιτισμού και φιλανθρωπίας, και το αρχείο αυτό αποτελεί την πνευματική παρακαταθήκη της Δράμας στον 20ό αιώνα.
Και έχει την ιδιαίτερη σημασία της η επισήμανση των ομιλητών ότι η έρευνα του αρχειακού υλικού δεν κατατείνει στο να περιγράψει απλώς και μόνο ποδοσφαιρικές συναντήσεις αλλά προπάντων να φωτίσει το ποδόσφαιρο της Δράμας ως κοινωνικό φαινόμενο που αποτυπώνει το ύφος και το ήθος της δραμινής κοινωνίας του Μεσοπολέμου και των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών. Οι ομιλητές αποκάλυψαν κάποιες πρώτες πτυχές αυτού του πολύτιμου αρχειακού υλικού, οι οποίες κομίζουν πληροφορίες πολύτιμες και διαφωτιστικές για τη διάχυση της Δόξας στη δραμινή κοινωνία και την ακτινοβολία της σε όλη την Ελλάδα, αλλά και στον απόδημο ελληνισμό. Ήταν εντυπωσιακές προπάντων οι πληροφορίες που αποκαλύπτουν την αίγλη της Δόξας: Απ’ όλη την Ελλάδα σύλλογοι πολιτιστικοί, αθλητικοί, φιλανθρωπικοί απευθύνονταν με επιστολές τους στη Δόξα, με το αίτημα να βοηθήσει το έργο τους.
Η ζωντανή ιστορία στο βήμα
Η κορύφωση της εκδήλωσης ήρθε με το χειροκρότημα που δόνησε τους τοίχους του Ωδείου για δύο μορφές-θρύλους. Τον Κίμωνα Θεοδωρόπουλο, τον τερματοφύλακα που στα 95 του χρόνια παραμένει το ίδιο ακμαίος και επιβλητικός όσο όταν υπερασπιζόταν την εστία του και τον Ιωάννη Δόρδιο, τον μέσο που με την τεχνική του κόσμησε τα γήπεδα της δεκαετίας του ’50. Οι οργανωτές της εκδήλωσης τους τίμησαν επιδίδοντάς τους τιμητική πλακέτα.
Πολύ ενδιαφέρουσα -και αυτό ήταν μια ακόμα πρωτοτυπία της εκδήλωσης- ήταν η τηλεφωνική επικοινωνία (μεταδόθηκε σε ανοιχτή ακρόαση) με το Νάσο Βαγενά, γνωστό Δραμινό ακαδημαϊκό, ο οποίος υπήρξε παίκτης της Ελπίδας, και του Εθνικού Πειραιώς.
Κυριάκος Γρηγορίου: Η μνήμη ως πυξίδα
Πέρα από τα ιστορικά αρχεία και τις βραβεύσεις, η ουσία της εκδήλωσης συμπυκνώθηκε και στα λόγια του συντονιστή Κυριάκου Γρηγορίου στον Π.Τ. Για τον ίδιο, η συζήτηση δεν ήταν μια τυπική διεκπεραίωση, αλλά μια προσωπική και συλλογική κατάθεση ψυχής. Όπως ανέφερε: «Αν δεν γνωρίζουμε τις ρίζες μας, δεν μπορούμε να χαράξουμε μελλοντική πορεία».
Η επανίδρυση της «Ελπίδας» δεν αφορά μόνο τα σπορ. Αφορά τη διάχυση του αθλητισμού στον πολιτισμό, την επιστροφή στην ανιδιοτέλεια και τη συλλογικότητα.
Συγκεκριμένα ο Κυριάκος Γρηγορίου ανέφερε: «Η σημερινή εκδήλωση για την ιστορία του ποδοσφαίρου στη Δράμα δεν ήταν για μένα απλώς μια υποχρέωση συντονισμού, αλλά ένα χρέος τιμής απέναντι στην αθλητική και κοινωνική κληρονομιά της πόλης μας.
Είχα την ιδιαίτερη χαρά να μοιραστώ με το κοινό και τους εκλεκτούς εισηγητές, την κ. Γεωργία Μπακάλη και τον κ. Δημήτρη Σφακιανάκη, μια διαδρομή που για μένα έχει βαθιές προσωπικές ρίζες. Η Ελπίδα και η Δόξα δεν είναι για την οικογένειά μου απλά ιστορικά ονόματα. Είναι η ζωντανή ανάμνηση του πατέρα μου, Νίκου Γρηγορίου, ο οποίος αγωνίστηκε στην Ελπίδα (1953-1960) και στη Δόξα (έως το 1966), σε μια εποχή που το ποδόσφαιρο ήταν ο απόλυτος ορισμός της ανιδιοτέλειας και της συλλογικότητας.
Μέσα από τη συζήτησή μας, αναδείχθηκε πώς τα σωματεία της Δράμας λειτούργησαν ως πυρήνες ζωής και ελπίδας σε δύσκολους καιρούς. Ως άνθρωπος που υπηρετώ τον αθλητισμό, πιστεύω ακράδαντα ότι αν δεν γνωρίζουμε τις ρίζες μας, δεν μπορούμε να χαράξουμε τη μελλοντική μας πορεία.
Στόχος μας ήταν η μνήμη να γίνει γνώση. Γιατί το δραμινό ποδόσφαιρο δεν είναι μόνο αποτελέσματα και στατιστικά. Είναι η ίδια η κοινωνική ιστορία της Δράμας, αποτυπωμένη στις ζωές των ανθρώπων της».
