Τέλος στα «βαφτίσια» και τις ελληνοποιήσεις
Η πατάτα Νευροκοπίου θωρακίζεται
με τη βιολογική της ταυτότητα
και αποκτά το δικό της terroir
Μιλάει στον «Π.Τ.» η Δ/ντρια Ερευνών, του Ινστιτούτου Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων – ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ κα. Ξανθοπούλου
Του Θανάση Πολυμένη
ΤΗΝ ΠΕΡΑΣΜΕΝΗ εβδομάδα, ανακοινώθηκε από την Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής (ΔΑΟΚ) της Περιφερειακής Ενότητας Δράμας, ότι ολοκληρώθηκε από τον ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, η ερευνητική δράση για τη μελέτη του μικροβιώματος της πατάτας Κ. Νευροκοπίου.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική έρευνα, καθώς μέσα από την όλη διαδικασία, η πατάτα Κ. Νευροκοπίου αποκτάει πλέον ταυτότητα και όλα τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά ώστε να ενταχθεί στην κατηγορία της Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (Π.Γ.Ε.). Τα χαρακτηριστικά αυτά αφορούν τόσο βασικές εδαφικές ιδιότητες όσο και τη δομή τού μικροβιώματος, δηλαδή τού συνόλου των μικροοργανισμών που αναπτύσσονται στο έδαφος και αλληλεπιδρούν με το ριζικό περιβάλλον της πατάτας. Το εύρημα αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό, διότι αναδεικνύει ότι η περιοχή δεν αποτελεί απλώς έναν τόπο καλλιέργειας, αλλά ένα συνεκτικό αγροπεριβαλλοντικό σύνολο με αναγνωρίσιμη βιολογική και εδαφική φυσιογνωμία.
Το σημαντικό στην όλη υπόθεση, είναι ότι πλέον η πατάτα Κ. Νευροκοπίου αποκτάει τη δική της ταυτότητα. Αυτό σημαίνει ότι μέσα από έναν οποιοδήποτε έλεγχο στη συνέχεια, θα είναι εύκολο να αποφεύγονται οι ελληνοποιήσεις, και να μην πωλείται εισαγόμενη πατάτα, ψευδώς, ως πατάτα Κ. Νευροκοπίου.
Τι ακριβώς είναι όμως όλη αυτή η έρευνα για το μικροβίωμα της πατάτας; Πώς γίνεται και τι σημαίνει «ταυτότητα της πατάτας» Κ. Νευροκοπίου;
Για όλα αυτά, απαντήσεις δίνει μιλώντας στον «Π.Τ.», η Δρ. Αλίκη Ξανθοπούλου, Διευθύντρια Ερευνών, του Ινστιτούτου Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων – ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ και επιστημονικά υπεύθυνη του έργου Pota-To-ID.
Πατάτα: Ένα προϊόν με την ταυτότητα του τόπου του
Ευγενώς δέχτηκε η κα. Ξανθοπούλου να μιλήσει στον «Π.Τ.» και ερωτώμενη αρχικά, για το τι ακριβώς μελέτησαν στην πατάτα Κ. Νευροκοπίου, σημειώνει: «O πρωταρχικός μας σκοπός ήταν να δούμε την πατάτα Κ. Νευροκοπίου όχι απλώς ως ένα αγροτικό προϊόν, αλλά ως ένα προϊόν που φέρει την ταυτότητα του τόπου του. Μελετήσαμε τη μικροβιακή της ταυτότητα, δηλαδή τους μικροοργανισμούς που συνδέονται με την πατάτα και με το περιβάλλον στο οποίο αυτή παράγεται».
Όπως επισημαίνει, «οι μικροοργανισμοί αυτοί δεν βρίσκονται τυχαία εκεί. Επηρεάζονται από το έδαφος, το κλίμα, το υψόμετρο, τις θερμοκρασίες, το νερό, αλλά και τις καλλιεργητικές πρακτικές της περιοχής. Με απλά λόγια, προσπαθήσαμε να αποτυπώσουμε επιστημονικά αυτό που οι παραγωγοί γνωρίζουν εμπειρικά εδώ και χρόνια: ότι η πατάτα Κ. Νευροκοπίου έχει μια ιδιαίτερη ποιότητα και ταυτότητα, που συνδέεται άμεσα με τον τόπο παραγωγής της».
Γιατί έχει σημασία;
Ερωτώμενη τι ακριβώς είναι το μικροβίωμα και γιατί έχει σημασία για την πατάτα, εξηγεί ότι, «το μικροβίωμα είναι το σύνολο των μικροοργανισμών που συνδέονται με ένα φυτό, ένα έδαφος ή ένα αγροτικό προϊόν. Στην περίπτωση της πατάτας, μας ενδιαφέρουν οι μικροβιακές κοινότητες που σχετίζονται με τον κόνδυλο και με το αγροοικοσύστημα μέσα στο οποίο αυτός αναπτύσσεται.
Το μικροβίωμα είναι μέρος της φυσικής ζωής του φυτού. Επηρεάζεται από τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε περιοχής και τελικά λειτουργεί σαν μια “βιολογική υπογραφή” του τόπου παραγωγής».
Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί μας δίνει τη δυνατότητα να περάσουμε από την απλή περιγραφή ενός προϊόντος στην επιστημονική τεκμηρίωση της αυθεντικότητάς του. Δηλαδή να μην περιοριζόμαστε στη δήλωση ότι ένα προϊόν είναι ιδιαίτερο, αλλά να μπορούμε να αποδείξουμε γιατί είναι ιδιαίτερο».
Το terroir της περιοχής
Ερωτώμενη αν το μικροβίωμα της πατάτας συνδέεται με το terroir της περιοχής, η κα. Ξανθοπούλου απαντάει θετικά. Να σημειώσουμε εδώ, ότι το Terroir είναι η πολύπλοκη αλληλεπίδραση περιβαλλοντικών, ποικιλιακών και γεωργικών παραγόντων που επηρεάζουν την αισθητηριακή εμπειρία ενός προϊόντος.
Όπως τονίζει η ίδια, «συνήθως ακούμε τον όρο terroir για το κρασί, όμως στην πραγματικότητα αφορά πολλά αγροτικά προϊόντα. Είναι ο συνδυασμός του εδάφους, του κλίματος, των μικροοργανισμών, των τοπικών πρακτικών και της ανθρώπινης εμπειρίας.
Το Κάτω Νευροκόπι έχει ένα πολύ ιδιαίτερο περιβάλλον: χαμηλές θερμοκρασίες, έντονες διακυμάνσεις ημέρας και νύχτας, συγκεκριμένα εδαφολογικά χαρακτηριστικά και μια μακρά παράδοση στην πατατοκαλλιέργεια. Όλα αυτά συμβάλλουν στη διαμόρφωση της ταυτότητας της πατάτας της περιοχής.
Το ενδιαφέρον είναι ότι πλέον μπορούμε να αρχίσουμε να μετράμε αυτή την ταυτότητα. Να μη μένουμε μόνο στη φήμη ή στην εμπειρική γνώση, αλλά να την τεκμηριώνουμε με σύγχρονες αναλύσεις».
Εφαρμογή της έρευνας και σε άλλες περιοχές
Ερωτώμενη αν η προσέγγιση αυτή όπως στην πατάτα Κ. Νευροκοπίου, μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλες περιοχές, εξηγεί ότι «είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα σημεία και μπορεί να γίνει. Η ομάδα μας έχει εφαρμόσει αντίστοιχες μελέτες και για ένα άλλο εμβληματικό προϊόν Π.Γ.Ε. της Ελλάδας, την πατάτα Νάξου. Ο στόχος είναι ο ίδιος: να μελετήσουμε το προϊόν όχι αποκομμένα, αλλά σε σχέση με τον τόπο του, το περιβάλλον του και το ιδιαίτερο παραγωγικό του σύστημα.
Το έργο αυτό έχει ήδη προσελκύσει το ενδιαφέρον του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Το ΥΠΑΑΤ κατανόησε ότι υπάρχει μια επιστημονική βάση πάνω στην οποία μπορούμε να χτίσουμε κάτι μεγαλύτερο: μια πρόταση για ένα εθνικό σύστημα αυθεντικοποίησης της ελληνικής πατάτας».
Διευκρινίζει μάλιστα στο σημείο αυτό, ότι, «ο μακροπρόθεσμος στόχος μας δεν είναι να γίνει μία μελέτη μόνο για το Κ. Νευροκόπι ή μόνο για τη Νάξο. Θέλουμε να μελετήσουμε και να αναδείξουμε συνολικά την ελληνική πατάτα. Να μελετηθούν οι βασικές πατατοπαραγωγικές περιοχές της χώρας και να δημιουργηθεί μια ενιαία βάση δεδομένων, ώστε να μπορούμε να συγκρίνουμε, να ταυτοποιούμε και τελικά να προστατεύουμε την ελληνική παραγωγή».
Εθνική προσέγγιση και ελληνοποιήσεις
Ένα από τα μεγάλα προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει η πατάτα Κ. Νευροκοπίου όπως και της Νάξου, είναι οι ελληνοποιήσεις. Έμποροι που εισάγουν φθηνότερη πατάτα από τρίτες χώρες, τις οποίες βαφτίζουν ελληνικές ως Νευροκοπίου με αποτέλεσμα να υπάρχουν τεράστια προβλήματα στην πώληση της αυθεντικής πατάτας.
Στην ερώτηση αν το μικροβίωμα της πατάτας και η Π.Γ.Ε. μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των ελληνοποιήσεων, η κα. Ξανθοπούλου τονίζει ότι μπορεί να υπάρξει μια ευρύτερη εθνική προσέγγιση.
«Οι ελληνοποιήσεις είναι ένα σοβαρό πρόβλημα, γιατί πλήττουν πρώτα απ’ όλα τον Έλληνα παραγωγό. Όταν ένα προϊόν άλλης προέλευσης εμφανίζεται στην αγορά ως ελληνικό ή ως προϊόν συγκεκριμένης περιοχής, τότε υπονομεύεται η αξία της τοπικής παραγωγής.
Μέσα από την έρευνα μπορούμε να δημιουργήσουμε εργαλεία που θα βοηθούν στον έλεγχο της αυθεντικότητας. Δεν μιλάμε για μια απλή παρατήρηση ή για μια υποκειμενική εκτίμηση. Μιλάμε για δεδομένα: μικροβιακά δεδομένα, ισοτοπικές αναλύσεις, γεωχημικούς δείκτες και ένα ολοκληρωμένο προφίλ που μπορεί να χαρακτηρίζει κάθε περιοχή».
Επισημαίνει ακόμα, ότι, «η πατάτα Κάτω Νευροκοπίου και η πατάτα Νάξου μπορούν να αποτελέσουν τα πρώτα παραδείγματα μιας ευρύτερης εθνικής προσέγγισης. Ο στόχος είναι να περάσουμε από τις μεμονωμένες μελέτες σε ένα οργανωμένο σύστημα προστασίας της ελληνικής πατάτας. Και αυτό μπορεί να γίνει μόνο μέσα από σοβαρή, συστηματική και εφαρμοσμένη έρευνα, σε συνεργασία με τους παραγωγούς και με τη στήριξη της Πολιτείας.
Για εμένα, το βασικό μήνυμα είναι ότι η προστασία των ελληνικών προϊόντων δεν μπορεί πλέον να βασίζεται μόνο στη φήμη ή στην εμπειρία. Αυτά είναι πολύτιμα, αλλά χρειάζεται να υποστηρίζονται και από επιστημονικά δεδομένα».
Ο τόπος αφήνει αποτύπωμα στο προϊόν
Καταλήγοντας, τονίζει χαρακτηριστικά, ότι, «η πατάτα Κάτω Νευροκοπίου, όπως και η πατάτα Νάξου, δείχνουν ότι ο τόπος αφήνει αποτύπωμα στο προϊόν. Αν μπορέσουμε αυτό το αποτύπωμα να το καταγράψουμε συστηματικά για όλες τις σημαντικές πατατοπαραγωγικές περιοχές της χώρας, τότε θα έχουμε στα χέρια μας ένα πραγματικό εργαλείο απέναντι στις ελληνοποιήσεις.
Το θετικό είναι ότι αυτή η προσπάθεια έχει ήδη αναγνωριστεί και από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, το οποίο έδειξε ενδιαφέρον για την υποβολή πρότασης με στόχο τη δημιουργία ενός εθνικού συστήματος αυθεντικοποίησης της ελληνικής πατάτας. Αυτό ακριβώς δείχνει ότι η έρευνα μπορεί να έχει άμεση εφαρμογή και να στηρίξει ουσιαστικά την ελληνική παραγωγή».
