49o Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους
Η συγγραφή, ένας δομικός λίθος
της κινηματογραφικής δημιουργίας
Αίθρια λογοτεχνικά απογεύματα
Το 49ο Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας δεν περιορίζεται στην τέχνη του κινηματογράφου, αλλά στρέφει τους προβολείς, έστω και για λίγο, στη λογοτεχνία. Μέσω της εκδήλωσης «Αίθρια Λογοτεχνικά Απογεύματα», το κοινό έρχεται σε επαφή με έναν δομικό λίθο της κινηματογραφικής δημιουργίας: τη συγγραφή. Η συγγραφέας και κοινωνική ψυχολόγος, κα. Αταλάντη Ευριπίδου ήταν η προσκεκλημένη το απόγευμα της Τρίτης. Με αφορμή το πρώτο της βιβλίο, «Εκείνοι που δεν έφυγαν» (εκδόσεις Πόλις), μια συλλογή φανταστικών αφηγήσεων σε στυλ παραμυθιού, συζητήθηκαν, μεταξύ άλλων, ο ρόλος του παραδοσιακού μύθου και το πώς προσαρμόζεται αυτός στη σημερινή εποχή, η λειτουργία της συλλογικής μνήμης και το πώς αλληλεπιδρά αυτή με τη λογοτεχνία, ενώ αναφέρθηκε το ζήτημα της σχέσης του κοινού με τη λογοτεχνία σήμερα. Είναι μια ευτυχής συγκυρία πως το έντονο λαογραφικό στοιχείο της συλλογής διηγημάτων της συγγραφέως συνομιλεί με την οπτική ταυτότητα του φετινού φεστιβάλ, η οποία βασίζεται στο παραδοσιακό έθιμο των «Αράπηδων» της Δράμας, με την υπογραφή του Κωνσταντίνου Παυλίδη.
Προηγήθηκε της συζήτησης η ανάγνωση μιας ιστορίας από το βιβλίο της κας Ευριπίδου, με τίτλο «Το Καρφί στην Κεφαλή». Έντονο σ’ αυτήν το στοιχείο του φανταστικού: μια γυναίκα φέρνει στη ζωή τον ιδανικό της σύζυγο με τη φαντασία και μόνο, έναν τύπο ανδρός σπάνιο στην κοινωνία της μεταπολεμικής Ελλάδας: καλός, συμπονετικός, υποστηρικτικός – διόλου πατριαρχικός, εν αντιθέσει με τα ήθη της εποχής του, κατά την οποία εξελίσσεται η πλοκή του διηγήματος.
Την ανάγνωση έφερε εις πέρας με ψυχή και πάθος η κα. Σοφία Γεωργιάδου, συντονίστρια του φεστιβάλ και ηθοποιός, ενώ τη συζήτηση συντόνισε ο δημοσιογράφος και συγγραφέας κ. Παύλος Μεθενίτης.
Ο Μύθος
«Παίρνεις τον μύθο, τον διαλύεις και τον ξαναφτιάχνεις με κλωστές και παραμάνες, τον κάνεις punk». Έτσι περιγράφει τη διαδικασία της συγγραφής για τις ιστορίες του βιβλίου της η κα. Ευριπίδου. Εξηγεί ότι δεν στόχευε αρχικά στη δημιουργία βιβλίου, αλλά παρατήρησε ότι επέστρεφε στη θεματική του χωριού ξανά και ξανά, έτσι ώστε να διαχειριστεί το πένθος για τον χαμό του παππού της, στον οποίο και αφιερώνει το «Εκείνοι που δεν έφυγαν».
Η επαναδιαπραγμάτευση των παραδοσιακών μύθων είναι χαρακτηριστικό της γενιάς της, όπως λέει: «Κάπως νιώθω ότι δεν μας έχει μείνει τίποτα άλλο». Εξηγεί ότι η αρχαιοελληνική γραμματεία έχει καπηλευτεί από συγκεκριμένες ιδεολογίες και από συγγραφείς του εξωτερικού. Οι ιστορίες του χωριού, το λαϊκό τραγούδι και τα παραμύθια παραμένουν όμως, ως πηγές για τους συγγραφείς του σήμερα, ενώ το λαογραφικό φανταστικό αναδομείται με μοντέρνα στοιχεία και πρωταγωνιστές του περιθωρίου, οι οποίοι αδικήθηκαν από την παραδοσιακή, απείρως πιο συντηρητική κοινωνία. Για παράδειγμα, γκέι ή κουήρ άτομα δεν υπήρχαν στα παλιά παραμύθια του ελλαδικού χώρου. Το βιβλίο της αποκαθιστά, κατά κάποιον τρόπο, αυτή την αδικία, εισάγοντας νέους χαρακτήρες σε παλιές ιστορίες, αναζωογονώντας τις.
Συλλογική Μνήμη
«Η μνήμη και η λήθη και ο τρόπος που, σαν κοινωνία, θυμόμαστε και ξεχνάμε πράγματα, και στο ιστορικό και στο μυθικό πλαίσιο, είναι κάτι που με ενδιαφέρει πάρα πολύ». Μέσω του παραμυθιού οι λαοί διατηρούν την ελπίδα, σύμφωνα με τη συγγραφέα. Αντιπαραβάλλει τα βαλκανικά παραμύθια με εκείνα της Δυτικής Ευρώπης, τονίζοντας ότι το βαλκανικό τείνει να έχει ως πρωταγωνιστές κοινούς ανθρώπους, ενώ τα δυτικά ασχολούνται κυρίως με πρίγκιπες ή, αλλιώς, την αφρόκρεμα της εποχής. Στη βαλκανική παράδοση, όμως, ο ήρωας μπορεί να νικήσει το κακό, αρκεί να είναι λίγο πιο έξυπνος ή πιο πονηρός.
Όσον αφορά τους σύγχρονους μύθους, η συγγραφέας θεωρεί ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε τι θα αντέξει σε βάθος χρόνου και τι θα ξεχαστεί. «Η τέχνη είναι μια πράξη αντίστασης στη λήθη, γι’ αυτό με ενδιέφερε πάρα πολύ να μιλήσω για τους ανθρώπους που παραδοσιακά έχουν αγνοηθεί από την ιστορία και τον μύθο, που δεν είχαν φωνή, αλλά που πάντα ήταν παρόντες».
Ιστορική Έμπνευση
Πέρα από τη λαογραφική παράδοση, η κα. Ευριπίδου αντλεί και από την ιστορία. Φέρνει ως παράδειγμα ένα ιστορικό πρόσωπο, τη Μαρία, που ήταν γνωστής και ως Ζαφείρης. Μια μουσουλμάνα, η οποία βαφτίστηκε χριστιανή και ντυνόταν σαν άντρας, με ενεργή συμμετοχή στις πολεμικές επιχειρήσεις αλλά και στην προσωπική ζωή του Γεώργιου Καραϊσκάκη. Παντρεύοντας, λοιπόν, τον μύθο με την ιστορία με τρόπο που μόνο η σημερινή κοινωνία επιτρέπει και επικροτεί, φτάνουμε στους μύθους και τα παραμύθια του σήμερα.
Κλείνοντας, το μικρόφωνο πέρασε στο κοινό και απαντήθηκαν ερωτήσεις πάνω στη δημιουργική διαδικασία της συγγραφέως. Αξίζει να αναφερθεί και η ομόφωνη επισήμανση από όλο το πάνελ, προς όφελος όλων των επίδοξων κινηματογραφιστών, ότι η ελληνική λογοτεχνία αποτελεί μια αστείρευτη πηγή για σενάρια και ότι μια στενότερη σχέση με την ανάγνωσή της μπορεί να βοηθήσει πάρα πολύ στη δημιουργία ενός σεναρίου για ταινία μικρού ή μεγάλου μήκους.
Δικαίως, λοιπόν, το 49ο Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας θα συνεχίσει να προωθεί τη συζήτηση γύρω από τη λογοτεχνία, αναγνωρίζοντας πως η αφήγηση με εικόνες, κι αυτή με λέξεις, είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Το επόμενο Αίθριο Λογοτεχνικό Απόγευμα θα πραγματοποιηθεί στις 18:00 το απόγευμα της Παρασκευής με καλεσμένο τον κ. Ζαχαρία Μαυροειδή. Θα συντονίσει ο κ. Παύλος Μεθενίτης.
