Ιερός Ναός Αγίας Σοφίας Δράμας
Στην τελική ευθεία για την πλήρη
αποκατάσταση και λειτουργία
του ιστορικού μνημείου
Υπ. Πολιτισμού: Δημοπρατείται η αποκατάσταση του Ναού Αγίας Σοφίας Δράμας με εκτιμώμενο προϋπολογισμό 887.096 ευρώ
Του Θανάση Πολυμένη
ΣΕ ΕΞΕΛΙΞΗ βρίσκεται το έργο της αποκατάστασης και ανάδειξης του Ναού της Αγίας Σοφίας στη Δράμα, του σημαντικότερου βυζαντινού μνημείου της πόλης μας. Ουσιαστικά, το αρχαιολογικό έργο έχει ολοκληρωθεί και πλέον το Υπ. Πολιτισμού έχει ολοκληρώσει την στατική μελέτη η οποία αναμένεται να υλοποιηθεί.
Οι εργασίες, μετά την ολοκλήρωση των ανασκαφικών εργασιών, που αποκάλυψαν παλαιότερη παλαιοχριστιανική φάση, αφορούν επεμβάσεις σε επιλεγμένα σημεία, βάσει των δεδομένων που προέκυψαν από την ανασκαφική διερεύνηση. Στόχος είναι η ανάδειξη της ιστορικής, θρησκευτικής και αισθητικής αξίας του μνημείου, που αποτελεί τοπόσημο του ιστορικού κέντρου της Δράμας. Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από το ΕΣΠΑ της Περιφέρειας Αν. Μακεδονίας – Θράκης.
Πλέον, η Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων, προχώρησε στο έργο της στατικής μελέτης και ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία της προκήρυξης για την υλοποίηση και εφαρμογή της.
Η προκήρυξη ανοικτής διαδικασίας για το έργο, που διεξάγεται από το Υπουργείο Πολιτισμού / Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων, έχει τίτλο: «Αποκατάσταση Ιερού Ναού Αγίας Σοφίας Δράμας», εκτιμώμενης αξίας 887.096,78 ευρώ και ανήκει στην κατηγορία οικοδομικών και ηλεκτρομηχανολογικών έργων.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, είναι το τελευταίο μιας σειράς έργων, καθώς μετά απ’ αυτό πλέον – άγνωστο το πότε – ο ναός της Αγίας Σοφίας θα μπορέσει να τεθεί σε κανονική λειτουργία.
Θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι, όταν ολοκληρωθεί και η τελευταία αυτή μελέτη και εφαρμοστεί, η Αγία Σοφία θα λειτουργήσει κανονικά πλέον ως Ιερός Ναός με όλες τις λειτουργίες που προβλέπονται, μέσα σε ένα περιβάλλον όπως όταν είχε κατασκευαστεί για πρώτη φορά. Οι πιστοί θα βρίσκονται σε έναν χώρο που θα αναδεικνύει την εποχή του Βυζαντίου και θα το συνδυάζει με το σήμερα, μέσα από μια καθαρά χριστιανική μυσταγωγία.
Ένα βυζαντινό μνημείο
Ο Ιερός Ναός της Αγίας Σοφίας, αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα βυζαντινά μνημεία στην πόλη της Δράμας. Είναι ο πρώτος χριστιανικός ναός που χτίστηκε και χρονολογείται από τον 10ο αιώνα. Εικάζεται ότι αποτελούσε το Καθολικό βυζαντινής μονής, και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ναοδομίας με τρούλο και τεκμήριο της ακμής της Δράμας κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο. Σήμερα, λειτουργεί ως ενοριακός ναός της Μητρόπολης, χρήση που προβλέπεται να διατηρήσει και στο μέλλον.
Ο Ναός της Αγίας Σοφίας πέρασε από πέντε βασικές οικοδομικές περιόδους, οι οποίες διαμόρφωσαν τη σημερινή του μορφή. Την πρώτη περίοδο (4ος–5ος αι.) θεμελιώθηκε η τρίκλιτη παλαιοχριστιανική βασιλική. Στη δεύτερη περίοδο (9ος–10ος αι.) ανεγέρθηκε, στα θεμέλια της βασιλικής, βυζαντινός ναός με τρούλο, που αποτελεί τον πυρήνα του σημερινού Ναού. Την τρίτη περίοδο (10ος–19ος αι.) προστέθηκε το νότιο παρεκκλήσιο, πιθανότατα ταφικό, και πραγματοποιήθηκαν διάφορες επεμβάσεις και διαμορφώσεις που αποδεικνύουν τη συνεχή χρήση του Ναού. Η τέταρτη περίοδος (1829–1913) χαρακτηρίζεται από τη μετατροπή του Ναού σε μουσουλμανικό τέμενος. Έγιναν εκτεταμένες αλλοιώσεις και καταστροφές των στοιχείων που μαρτυρούσαν την αρχική του μορφή. Την πέμπτη περίοδο (1913 – σήμερα), μετά την αποκατάσταση της χριστιανικής του λειτουργίας, πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες εργασίες συντήρησης και ανακαίνισης, που επανέφεραν το μνημείο στη σημερινή του κατάσταση.
Ως προς την παθολογία, η κατάσταση διατήρησης του μνημείου θεωρείται γενικά ικανοποιητική, χάρη στη συνεχή συντήρηση που πραγματοποιείται. Ωστόσο, εντοπίζονται προβλήματα λόγω γήρανσης των υλικών, των καιρικών συνθηκών και των μεταγενέστερων επεμβάσεων. Ο βυζαντινός πυρήνας παρουσιάζει ρωγμές στους πεσσούς και μικρές καθιζήσεις, χωρίς ενδείξεις σεισμικών ζημιών. Οι φθορές εντοπίζονται κυρίως στις πλίνθους και στα κονιάματα, που έχουν αποσαθρωθεί εξ αιτίας της υγρασίας και της πολυετούς έκθεσης στα καιρικά φαινόμενα.
Το έργο της αποκατάστασης του Ναού στοχεύει στη διάσωση και ανάδειξη του μνημείου, με σεβασμό στις ιδιαιτερότητές του. Το έργο προβλέπει τη στατική ενίσχυση και συντήρηση, την απομάκρυνση νεότερων προσθηκών, που αλλοιώνουν τη φυσιογνωμία του μνημείου, τη μορφολογική αποκατάσταση των τοιχοποιιών και των ανοιγμάτων, τη συντήρηση του ζωγραφικού διακόσμου και την ολοκληρωμένη ανάδειξη του περιβάλλοντος χώρου, με πρόβλεψη προσβασιμότητας για άτομα με αναπηρία. Παράλληλα, οι επεμβάσεις προβλέπεται να εξασφαλίσουν την προστασία και ανάδειξη των αρχαιολογικών ευρημάτων της υποκείμενης παλαιοχριστιανικής βασιλικής.
Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά μέχρι σήμερα, από τις αρχαιολογικές ανασκαφές έχουν αποκαλυφθεί πάνω από 150 ταφές γύρω από το ναό, ενώ έχουν βρεθεί διάφορα μικροευρήματα όπως νομίσματα και άλλα, τα οποία δίνουν τον χρόνο ερείπωσης της προγενέστερης βασιλικής, ενώ θα δώσουν και στοιχεία για το πότε χρονολογείται ο υφιστάμενος ναός με μεγαλύτερη ασφάλεια.
