Μια Ιστορία 150 χρόνων
Η Καπναποθήκη Αναστασιάδη
και το Μαρμάρινο Σπίτι στη Δράμα
Πώς φτάσαμε από τον καπνέμπορα Αναστασιάδη στο Μουσείο Φωτογραφικών Μηχανών του κ. Θεοδωρίδη
ΤΟ ΒΡΑΔΥ του Σαββάτου 20 Σεπτεμβρίου, εγκαινιάστηκε το Μουσείο Φωτογραφικών Μηχανών – Συλλογή Άρη Θεοδωρίδη, από τον ίδιο και την ΑμΚΕ ΚΥΚΛΩΨ. Πρόκειται για ένα από τα σπουδαιότερα και μεγαλύτερα στην Ευρώπη, καθώς φιλοξενεί πάνω από 700 φωτογραφικές μηχανές, ενώ η συλλογή του κ. Θεοδωρίδη περιλαμβάνει περίπου 2.500 αντικείμενα του είδους.
Το Μουσείο Φωτογραφικών Μηχανών, στεγάζεται στο Μαρμάρινο Σπίτι, που ήταν η κατοικία του καπνέμπορα Αναστασιάδη στην περιοχή της Αγίας Βαρβάρας και την ομώνυμη καπναποθήκη. Και τα δύο οικήματα αγοράστηκαν από τον επιχειρηματία και ναυπηγό κ. Θεοδωρίδη και την ΑμΚΕ ΚΥΚΛΩΨ.
Παράλληλα, με το άνοιγμα του Μουσείου Φωτογραφικών Μηχανών, ο κ. Θεοδωρίδης ανακαίνισε πλήρως το γραφείο του καπνέμπορου Αναστασιάδη, το οποίο είναι επίσης επισκέψιμο μαζί με το Μουσείο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, οι καπναποθήκες για τη Δράμα, σηματοδοτούν τη μεγάλη ακμή της πόλης, κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι, ακόμα και σήμερα αποτελούν το ασφαλέστερο σημάδι οικονομικής προόδου ευημερίας της πόλης.
Κατά τη διάρκεια της εικοσαετίας 1840-1860 η καλλιέργεια του καπνού είχε επεκταθεί παρά πολύ και η εξαγωγική ποσότητα ήταν παρά πολύ σημαντική. Η ανάπτυξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα, το 1874, να χτιστεί το πρώτο καπνομάγαζο στην περιοχή των πηγών που ανήκει στον Ι. Αναστασιάδη, ενώ μερικά χρόνια αργότερα, γύρω στα 1880, ανοικοδομούνται οι καπναποθήκες του γαλλικού μονοπωλίου καπνού.
Η καλλιέργεια του καπνού ήταν η κύρια ασχολία των κατοίκων του κάμπου της Δράμας και βασικός οικονομικός παράγοντας ανάπτυξης της από το 1800 και μετά. Από τη συνολική έκταση της καλλιεργήσιμης γης του σαντζακίου Δράμας, τα 8000 στρέμματα, δηλαδή σχεδόν το 1/7, αφιερωνόταν αποκλειστικά στην καλλιέργεια καπνού.
Μετά το καπνομάγαζο Αναστασιάδη, και με την άνθηση της επεξεργασίας του καπνού, ένας μεγάλος αριθμός καπναποθηκών ανοικοδομείται στην περιοχή της Αγίας Βαρβάρας. Η επιλογή της περιοχής αυτής για την ανέγερση των καπναποθηκών ήταν σκόπιμη. Η υγρασία που υπάρχει στην περιοχή λόγω των φυσικών πηγών δίπλα στις καπναποθήκες ήταν αναγκαία προϋπόθεση για τη φύλαξη και την επεξεργασία των φύλλων του καπνού.
Ωστόσο, η εγκατάσταση των καπναποθηκών σε μια περιοχή, όπου βρίσκονταν κυρίως κήποι και μπαξέδες, δεν έγινε δεκτή αδιαμαρτύρητα από τους κατοίκους της περιοχής
Εκτός από το χρηστικό προορισμό τους, τα καπνομάγαζα τόνιζαν την οικονομική δύναμη του ιδιοκτήτη τους. Η σχεδίασή τους, πέρα από τις λειτουργικές προδιαγραφές, εξέφραζε και την επιθυμία να εντυπωσιάσουν με την αρχιτεκτονική τους μορφή. Ακόμη και σήμερα τα ελάχιστα πια καπνομάγαζα που έχουν απομείνει σηματοδοτούν το χώρο της πόλης και αποτελούν πολύτιμες μαρτυρίες της ιστορικής φυσιογνωμίας και εικόνας της.
Με την εφαρμογή του νέου σχεδίου που εγκρίνεται το 1930 και την ανοικοδόμηση που ακολούθησε, κύρια την μεταπολεμική περίοδο, καταστράφηκε ένας σημαντικός αριθμός καπναποθηκών που φανέρωνε την μεγάλη ανάπτυξη της πόλης κατά την περίοδο της Τουρκικής κατοχής. Σήμερα σώζονται και κρίθηκαν διατηρητέα μνημεία πέντε καπναποθήκες.
Καπναποθήκη Αναστασιάδη
Μια από τις καπναποθήκες που σώθηκε σε ιδιαίτερα καλή κατάσταση, είναι αυτή του Ι. Αναστασιάδη μαζί με την οικία του. Πριν από μερικά χρόνια αγοράστηκε από τον ναυπηγό επιχειρηματία κ. Άρη Θεοδωρίδη και ανακαινίστηκε. Πρόκειται για το Μαρμάρινο Σπίτι, όπου στεγάζονται ο χώρος περιοδικών εκθέσεων φωτογραφίας, καθώς και το Μουσείο Φωτογραφικών Μηχανών.
Βρίσκεται στην οδό Αγίας Βαρβάρας. Κρίθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο και έργο τέχνης. Είναι διώροφο κτίριο 250 τετραγωνικών μέτρων περίπου με δίρριχτη κεραμοσκεπή στέγη. Στη βόρεια πλευρά εφάπτεται με το ”πέτρινο σπίτι”, κατοικία του πρώτου ιδιοκτήτη. Χτίστηκε το 1875 από τον Ιωάννη Αναστασιάδη και ήταν το πρώτο μεγάλο καπνομάγαζο της Δράμας. Οι Βούλγαροι, μετά τον εκτοπισμό των Ελληνοεβραίων της Δράμας, το Μάρτιο του 1943, κατάσχεσαν την αποθήκη και τη λεηλάτησαν. Μετά την απελευθέρωση και μέχρι το 1953 λειτούργησε σαν χορευτικό κέντρο. Μέχρι το 1958 λειτούργησε σαν καθαριστήριο.
Ποιος ήταν ο Ι. Αναστασιάδης
Το 1875, ο καπνέμπορος Ιωάννης Αναστασιάδης έκτισε ένα καπνομάγαζο και ένα μέγαρο, στην καρδιά της Δράμας. Το οίκημα έγινε γνωστό με το όνομα «Μαρμάρινο Σπίτι», επειδή αποτελείται από μαρμάρινους πελεκητούς κύβους στην τοιχοποιία του και εξαιτίας των μαρμάρινων κιόνων στην είσοδό του.
Το κτιριακό συγκρότημα Αναστασιάδη, πέρα από το μαρμάρινο σπίτι περιλαμβάνει την καπναποθήκη, με αυλή στο πανέμορφο πάρκο της Αγίας Βαρβάρας. Η μαρμάρινη κατοικία με την καπναποθήκη και τον αύλειο χώρο της αποτελούν το παλαιότερο και αξιολογότερο ιστορικό και αρχιτεκτονικό σύνολο που διασώζεται στη Δράμα από την Τουρκοκρατία.
Φαίνεται ότι, όταν το 1875 ο καπνέμπορος Ιωάννης Αναστασιάδης έκτισε ένα καπνομάγαζο αλλά και ένα μέγαρο στην καρδιά της Δράμας, είχε στο μυαλό του την εικόνα των παλατιών της Κωνσταντινούπολης αλλά και των αρχοντικών της Ευρώπης.
Το οικοδόμημα ήταν τόσο ξεχωριστό που έμοιαζε να προσγειώθηκε από τον ουρανό στον οθωμανικό αστικό ιστό. Ήταν ένα ευεργέτημα για την πόλη, ένα όμορφο κτίριο στο πιο όμορφο σημείο της και παρέμεινε για χρόνια ένας σιωπηλός μάρτυρας του παρελθόντος.
Ένα δύσκολο εγχείρημα
Την αποκατάσταση της οικίας είχε αναλάβει η συντηρήτρια κα. Ιωάννη Δογάνη η οποία με δηλώσεις στο ΑΠΕ-ΜΠΕ παλαιότερα, σημείωνε ότι «η αποκατάσταση ενός τέτοιου σπιτιού ήταν ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο. Πρόκειται για ένα αρχοντικό που παρόμοιό του δεν υπάρχει στην ευρύτερη περιοχή, καθώς απαιτείται λεπτομερής και ειδικευμένη δουλειά αν θέλουμε να επαναφέρουμε το σπίτι στην αρχική του μορφή. Και η αλήθεια είναι ότι σ’ αυτή την προσπάθεια, ο κ. Θεοδωρίδης θέλησε να μην υπάρχει η παραμικρή αλλοίωση της εσωτερικής και εξωτερικής εικόνας και προς αυτή την κατεύθυνση όλοι εργαστήκαμε μεθοδικά και με απόλυτη ακρίβεια».
«Στο συγκρότημα του καπνέμπορου Αναστασιάδη», σημειώνει η κα Δογάνη, «η επιλογή των υλικών κατασκευής και ο διάκοσμος αντανακλούν τα οικονομικά, κοινωνικά και τεχνολογικά δεδομένα του τελευταίου τετάρτου του 19ου αιώνα, αλλά και το status της οικογένειας. Η χρήση πολυτελών υλικών στην κατοικία, όπως το εξαιρετικό πρόπυλο με το λαξευτό μάρμαρο και η μεγαλοπρεπής θολωτή κατασκευή της καπναποθήκης, αποτελούν ένα ιδιαίτερο και μοναδικό σύνολο για την ευρύτερη περιοχή της Δράμας. Η διακόσμηση των εσωτερικών χώρων της κατοικίας, όπως αποκαλύφθηκε μετά την αφαίρεση πολλαπλών στρώσεων νεότερων μονόχρωμων βαφών, αποτελεί ένα ενιαίο αισθητικό σύνολο. Η χρονολογία της ολοκλήρωσης του διακόσμου, το 1877, βρέθηκε να περιλαμβάνεται σε ένα διακοσμητικό θέμα σε έναν από τους χώρους του ορόφου».
Επίσης, σύμφωνα με την αρχιτέκτονα μηχανικό κα. Μαρία Μαγνήσαλη, «το συγκρότημα Αναστασιάδη είναι ένα ξεχωριστό μνημείο της αστικής και πρώιμης βιομηχανικής αρχιτεκτονικής της Δράμας, έργο του 1875. Οι μορφολογικές αναφορές της μαρμάρινης οικίας δεν ανήκουν στο άμεσο περιβάλλον της, το οποίο ακολουθούσε πιστά τα λαϊκά πρότυπα, αλλά ακολουθεί τη μείξη δυτικών και ανατολικών στοιχείων που συναντάται στα σύγχρονα παλάτια της Κωνσταντινούπολης. Η καπναποθήκη, η παλαιότερη της πόλης, κτισμένη τουλάχιστον 30 χρόνια πριν από την οικοδόμηση των άλλων καπναποθηκών, ακολουθεί ένα ακριβό και σπάνιο για ιδιωτικό έργο, κατασκευαστικό μοντέλο με θολοδομίες, που προσφέρει όμως κατάλληλες συνθήκες υγρασίας και ασφάλειας από φωτιά».
[ΠΗΓΕΣ: Στοιχεία από Λεύκωμα του 2ου ΓΕΛ Δράμας για τα διατηρητέα κτίρια της Δράμας, τις Καπναποθήκες της Δράμας από την κα. Ασημίνα Κατσέα. Επίσης, στοιχεία από το ΑΠΕ-ΜΠΕ με δηλώσεις της κας Δογάνη και της κας Μαγνήσαλη. Επίσης, χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από παλαιότερα κείμενα του «Π.Τ.» για το Μαρμάρινο Σπίτι, το Μουσείο Φωτογραφικών Μηχανών κ.α.].
