Μια μαύρη και αποφράδα ημέρα για τον Ελληνισμό η 27η Αυγούστου 1922
Οι Τούρκοι πυρπολούν την Σμύρνη
και σφαγιάζουν τον Μητροπολίτη
Δράμας – Σμύρνης Χρυσόστομο
ΕΚΑΤΟΝ ΤΡΙΑ χρόνια φέτος, από την αποφράδα εκείνη μέρα της 27ης Αυγούστου / 9 Σεπτεμβρίου 1922 (παλαιό και νέο ημερολόγιο). Τα τελευταία ελληνικά τμήματα εγκαταλείπουν τη Σμύρνη, και λίγο πριν από το μεσημέρι, η εμπροσθοφυλακή του τουρκικού ιππικού, εισέρχεται στην πόλη, ενώ τις βραδινές ώρες φτάνει και μια μεραρχία πεζικού.
Οι Τούρκοι επιδίδονται στις προσφιλείς τους σφαγές. Αρχικά πυρπολούν την πόλη και προβαίνουν σε σφαγές του ελληνικού πληθυσμού. Την ίδια ημέρα, παραδίδεται στο αγριεμένο πλήθος ο Μητροπολίτης Δράμας – Σμύρνης Χρυσόστομος, ο οποίος μετά από φρικτά βασανιστήρια δολοφονείται αγρίως.
Ο Μητροπολίτης Δράμας – Σμύρνης Χρυσόστομος, ήταν από τις πλέον ιστορικές μορφές της Ορθόδοξης Εκκλησίας, επιτέλεσε σημαντικό έργο και αντιστάθηκε σθεναρά στην τουρκική λαίλαπα. Ο μαρτυρικός του θάνατος από τον τουρκικό όχλο, είναι άρρηκτα δεμένος με τις τελευταίες στιγμές μιας Σμύρνης, η οποία μέχρι τότε ανήκε στον Μικρασιατικό Ελληνισμό. Αν και του προσφέρθηκαν αρκετές ευκαιρίες να εγκαταλείψει τη Σμύρνη εκείνη την άγρια εποχή, προτίμησε να μείνει και να συμμεριστεί την τύχη του ποιμνίου του.
Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος είχε έναν από τους πλέον μαρτυρικούς θανάτους: ο τουρκικός όχλος τον τύφλωσε, τον έσερνε από τα γένια στον τουρκικό μαχαλά, τον πετσόκοβε και τον έγδερνε, ενώ σύμφωνα με μαρτυρίες εκείνος τους ευλογούσε!
Το 1992 η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος προχώρησε στην αγιοκατάταξη του Χρυσοστόμου και των ιεραρχών Γρηγορίου Κυδωνιών, Αμβροσίου Μοσχονησίων, Προκοπίου Ικονίου, Ευθυμίου Ζήλων και των κληρικών και λαϊκών που σφαγιάστηκαν κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Ο Χρυσόστομος Καλαφάτης
Ο Χρυσόστομος Καλαφάτης, γεννήθηκε στην Τρίγλια Μικράς Ασίας στις 8 Ιανουαρίου 1867 και δολοφονήθηκε αγρίως στις Σμύρνη στις 27 Αυγούστου / 9 Σεπτεμβρίου 1922.
Ήταν Έλληνας Μικρασιάτης επίσκοπος και θεολόγος, ο οποίος διετέλεσε Μητροπολίτης Δράμας και Σμύρνης. Είναι Άγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας και η μνήμη του τιμάται την Κυριακή μετά την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού.
Μητροπολίτης Δράμας και Φιλίππων διετέλεσε την περίοδο 1902 – 1910, αφήνοντας πίσω του σημαντική δράση όσον αφορά στον Μακεδονικό Αγώνα, ενώ συνετέλεσε με πρωτοβουλίες του, στη δημιουργία πολλών Εκπαιδευτηρίων τόσο στην πόλη της Δράμας όσο και σε κοινότητες όπως η Προσοτσάνη (όπου το όνομά του έχει δοθεί στο 1ο Δημοτικό Σχολείο). Παράλληλα, είχε επιδείξει ιδιαίτερη μέριμνα για τον αθλητισμό, την παιδεία και την κοινωνική πρόνοια στην περιοχή.
Ως Μητροπολίτης Δράμας, Φιλίππων και Ζιχνών
Η άφιξη και η ενθρόνιση του Χρυσοστόμου στη Δράμα έγινε στις 22 Ιουλίου 1902. Ως πρώτο μέλημά του έθεσε την ενίσχυση της Ελληνικής Κοινότητας, των φιλεκπαιδευτικών σωματείων και των Ελληνικών σχολείων. Με πρωτοβουλία του ανεγέρθηκε πληθώρα ελληνικών σχολείων όπως το καλλιμάρμαρο Γυμνάσιο Αρρένων Δράμας με σχήμα κάτοψης Ε, συμβολίζοντας τη λέξη Ελλάδα και Ελευθερία. Επίσης, με ενέργειες του Μητροπολίτη Δράμας Χρυσοστόμου κτίσθηκαν τα Εκπαιδευτήρια Δράμας το 1907.
Το κτίριο θεμελιώθηκε το 1907 και οι εργασίες περατώθηκαν το 1909, κατά τη δεύτερη περίοδο αρχιερατείας του Χρυσοστόμου στη Δράμα, έπειτα από πολλές διακοπές και παρεμβάσεις από την οθωμανική διοίκηση. Η δαπάνη ανέγερσης καλύφθηκε από την οικογένεια Μελά, από προαιρετικές εισφορές των κατοίκων της Δράμας, αλλά και από ενοίκια της ακίνητης περιουσίας της μητρόπολης Δράμας, ενώ στην ανέγερση βοήθησαν τεχνίτες της περιοχής. Στο κτίριο, με σχήμα κάτοψης Π με σαφή αναφορά στη λέξη Πατρίδα, στεγαζόταν παρθεναγωγείο και αρρεναγωγείο.
Ταυτόχρονα ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος πραγματοποιούσε περιοδείες στις ελληνικές κοινότητες που δέχονταν τη βουλγαρική πίεση και προπαγάνδα, όπως η Προσοτσάνη και ο Βώλακας. Οι Βούλγαροι επιχειρούσαν συστηματικά με απειλές, βιαιότητες και δολοφονίες να εξαναγκάσουν τους Έλληνες να προσχωρήσουν στη βουλγαρική Εξαρχία. Και αυτό γιατί η εκκλησιαστική ενσωμάτωση των κατοίκων μιας περιοχής ήταν ο πρόδρομος της εδαφικής προσάρτησής της, όταν αργότερα θα διαλυόταν η Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Κατά την περίοδο της αρχιερατείας του αντιμετώπισε τις τρομοκρατικές ενέργειες του βουλγαρικού κομιτάτου καθώς και την τότε ρουμανική προπαγάνδα και ανέπτυξε έξοχη εθνική δράση, συγκρατώντας τους πεπλανημένους, ενθουσιάζοντας τους λιγόψυχους και αναλαμβάνοντας ο ίδιος τη διεύθυνση του Αγώνα κατά των Βουλγάρων κομιτατζήδων.
Ο Χρυσόστομος ανέπτυξε συνεργασία με τη Δημογεροντία της Δράμας και οργάνωσε σώματα Μακεδονομάχων, ντόπιων αλλά και προερχόμενων από άλλες περιοχές του Ελληνισμού. Επίσης, η αλληλογραφία του Χρυσοστόμου με τον Οικουμενικό Πατριάρχη, τους Προξένους αλλά και τις Ελληνικές Αρχές, ήταν συνεχής με σκοπό να γίνουν γνωστά τα μαρτύρια των Ελλήνων της Μακεδονίας, από τους κομιτατζήδες, και να συγκεντρωθεί η απαραίτητη βοήθεια.
Παράλληλα, έκτισε μεγαλοπρεπή Ναό στη Δράμα, μέγαρο Μητροπόλεως, σχολές αρρένων και θηλέων, νοσοκομείο και γυμναστήριο ενώ ίδρυσε και μουσικούς ομίλους. Επίσης φρόντισε για την ανέγερση οικιών για τους καπνεργάτες, ιδρύοντας και πολλά φιλανθρωπικά καταστήματα, ορφανοτροφεία, γηροκομεία και άλλα κοινωφελή καθιδρύματα.
Η εθνική αυτή δράση του Χρυσοστόμου ανησύχησε την τουρκική διοίκηση, η οποία και αναφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, επιτυγχάνοντας την ανάκλησή του από Μητροπολίτη τον Οκτώβριο του 1907. Διασώζεται το γεγονός πως ο Χρυσόστομος αναχώρησε από τη Δράμα συνοδευόμενος έως το σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης από ολόκληρο τον ελληνικό πληθυσμό της. Ο Ιεράρχης μετέβη και παρέμεινε στην Τρίγλια, τη γενέτειρά του, στα παράλια της Μικράς Ασίας. Τον Ιούλιο του 1908 παραχωρήθηκε από τους Οθωμανούς γενική αμνηστία με την ανακήρυξη του Συντάγματος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και έτσι ο Χρυσόστομος βρήκε την ευκαιρία να επιστρέψει στο ποίμνιό του στη Δράμα τον Αύγουστο του 1908.
Το 1909 ανηγέρθησαν με πρωτοβουλία του τα Εκπαιδευτήρια στην Προσοτσάνη Δράμας, όπου συστεγάστηκαν η Αστική Σχολή Αρρένων και το Παρθεναγωγείο.
Η ακατάπαυστη δραστηριοποίηση του Χρυσοστόμου σε όλα τα επίπεδα για την προάσπιση του Ελληνισμού ενάντια στις βιαιότητες των Κομιτατζήδων για τον εκβουλγαρισμό του, οδήγησε για μια ακόμη φορά, να του απαγορεύσουν τις επισκέψεις στα χωριά της Δράμας. Οι συνεχείς συγκρούσεις Ελλήνων και Βουλγάρων αποδίδονται από τους Άγγλους παρατηρητές αλλά και τους Οθωμανούς, στον Χρυσόστομο. Έτσι, Οθωμανοί και Βούλγαροι βρήκαν αφορμή για μια ακόμη φορά να ζητήσουν την απομάκρυνσή του με τη δικαιολογία των τουρκικών αρχών ότι η παρουσία του Χρυσοστόμου προκαλεί τη διασάλευση της τάξης. Τελικά πέτυχαν τη δεύτερη και οριστική απομάκρυνσή του Χρυσοστόμου από τη Δράμα τον Ιούνιο του 1909. Ο Ιεράρχης μετέβη και πάλι εξόριστος στη γενέτειρά του μέχρι που ανέλαβε Μητροπολίτης Σμύρνης.
Στη Δράμα σήμερα, υπάρχει Ιερός Ναός αφιερωμένος στον Άγιο Εθνομάρτυρας Χρυσόστομο Σμύρνης του από Δράμας, ο οποίος εγκαινιάστηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 2016.
