Μήνυμα προς τους νέους μηχανικούς
στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης
Γράφει ο Παναγιώτης Μαραβέλιας
Κάθε γενιά μηχανικών συναντά μια τεχνολογία που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε. Για τη δική μου γενιά, που εργάστηκε για δεκαετίες σε βιομηχανικά συστήματα αυτομάτου ελέγχου, αυτή η μετάβαση ήταν η είσοδος των ψηφιακών συστημάτων, των PLC (Programable Logic Controllers) και των ηλεκτρονικών υπολογιστών στη βιομηχανία. Εκεί όπου παλαιότερα κυριαρχούσαν αναλογικά όργανα, μηχανικοί ρυθμιστές και χειροκίνητες διαδικασίες, εμφανίστηκαν αλγόριθμοι, διάφοροι αισθητήρες και δίκτυα ελέγχου (DCS, SCADA).
Σήμερα, οι νέοι μηχανικοί βρίσκονται μπροστά σε μια νέα μετάβαση ακόμη μεγαλύτερη. Η τεχνητή νοημοσύνη αρχίζει να ενσωματώνεται σχεδόν σε κάθε τεχνικό σύστημα, από τη βιομηχανία και την ενέργεια μέχρι τις μεταφορές, την ιατρική και τις τηλεπικοινωνίες.
Η πραγματικότητα αυτή δημιουργεί ενθουσιασμό, αλλά και εύλογες απορίες, ποιος θα είναι ο ρόλος του μηχανικού σε έναν κόσμο όπου οι υπολογιστές μπορούν να αναλύουν δεδομένα, να προτείνουν λύσεις και να αυτοματοποιούν όλο και περισσότερες διαδικασίες;
Το πρώτο που θα ήθελα να πω στους νέους μηχανικούς είναι κάτι απλό αλλά ουσιαστικό, οι θεμελιώδεις αρχές της μηχανικής δεν αλλάζουν. Η τεχνολογία αλλάζει, οι αρχές όχι.
Οι νόμοι της φυσικής, η κατανόηση των συστημάτων, η λογική του σχεδιασμού και η ευθύνη για την ασφάλεια των εγκαταστάσεων παραμένουν οι ίδιες. Καμία τεχνητή νοημοσύνη δεν αντικαθιστά την ανάγκη να κατανοεί ο μηχανικός τι πραγματικά συμβαίνει μέσα σε ένα σύστημα.
Στα συστήματα αυτομάτου ελέγχου μάθαμε ένα βασικό μάθημα, ο αυτοματισμός μπορεί να βοηθήσει, αλλά κάποιος πρέπει να κατανοεί το σύστημα σε βάθος για να μπορεί να το σχεδιάσει, να το ελέγξει και να το διορθώσει όταν κάτι πάει στραβά.
Το ίδιο θα ισχύει και στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο. Μπορεί να επεξεργάζεται τεράστιες ποσότητες δεδομένων, να εντοπίζει μοτίβα και να προτείνει λύσεις που θα ήταν δύσκολο να βρεθούν με παραδοσιακές μεθόδους αλλά και πολύ εύκολα μας παραπλανά γιατί στη πράξη οι τεχνικής φύσεως παγίδες είναι πάρα πολλές.
Όπως κάθε εργαλείο, χρειάζεται καθοδήγηση. Ένας αλγόριθμος μπορεί να προτείνει έναν τρόπο ρύθμισης ενός συστήματος ελέγχου. Όμως ο μηχανικός είναι αυτός που πρέπει να γνωρίζει τρία πράγματα, πρώτον, αν η λύση είναι ασφαλής, δεύτερον, αν είναι τεχνικά εφαρμόσιμη και τέλος αν σέβεται τους περιορισμούς του συστήματος. Η εμπειρία δείχνει ότι η τεχνολογία είναι πιο χρήσιμη όταν συνεργάζεται με τη γνώση και την κρίση του ανθρώπου.
Η μεγαλύτερη πρόκληση για τη νέα γενιά μηχανικών δεν θα είναι να μάθει να χρησιμοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Τα εργαλεία αλλάζουν συνεχώς και η εκμάθησή τους είναι σχετικά εύκολη. Η πραγματική πρόκληση είναι να διατηρηθεί η βαθιά κατανόηση των φυσικών και τεχνικών συστημάτων.
Σε μια εποχή όπου πολλά προβλήματα φαίνεται να λύνονται με έναν αλγόριθμο, υπάρχει ο κίνδυνος να χαθεί η ουσιαστική κατανόηση του «πώς» και του «γιατί» λειτουργεί ένα σύστημα. Ο μηχανικός όμως δεν είναι απλώς χρήστης λογισμικού. Είναι αυτός που μπορεί να ερμηνεύσει τα αποτελέσματα, να αναγνωρίσει τα όρια ενός μοντέλου και να πάρει την τελική απόφαση.
Στη βιομηχανία μάθαμε κάτι ακόμη, την ευθύνη του μηχανικού. Όταν ένα σύστημα αποτύχει, δεν αποτυγχάνει ένας αλγόριθμος. Η ευθύνη για την ασφάλεια και την αξιοπιστία των τεχνικών συστημάτων παραμένει στον μηχανικό.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει στον σχεδιασμό και στη λειτουργία των συστημάτων, αλλά η τελική ευθύνη για τις αποφάσεις θα συνεχίσει να ανήκει στον άνθρωπο που κατανοεί το σύστημα στο σύνολό του. Η εποχή που έρχεται δεν είναι εποχή αντικατάστασης των μηχανικών από τις μηχανές. Είναι εποχή συνεργασίας, μιας νέου τύπου συνεργασίας ανθρώπου και μηχανής. Κατανοούμε όλοι ότι ο μηχανικός του μέλλοντος θα πρέπει να συνδυάζει τη γνώση των φυσικών συστημάτων με την κατανόηση των αλγορίθμων και την ικανότητα να αξιολογεί δεδομένα και μοντέλα. Όσοι καταφέρουν να ενώσουν αυτές τις τρεις πλευρές θα είναι εκείνοι που θα σχεδιάσουν τα μεγάλα τεχνικά συστήματα των επόμενων δεκαετιών.
Ως μηχανικοί, πρέπει να προσέξουμε κάτι, η Τεχνητή Νοημοσύνη μεν μπορεί να κάνει το 80% της δουλειάς (συλλογή δεδομένων, ανάλυση και προτάσεις) πολύ γρήγορα, όμως, το τελευταίο 20%, η λήψη δηλαδή της τελικής απόφασης, η ηθική ευθύνη και η κριτική σκέψη, ανήκει αποκλειστικά στον άνθρωπο, στον μηχανικό. Αυτό το 20% της δικής του συμβολής είναι που δίνει το 80% της ασφάλειας και της αξιοπιστίας στο σύστημα, για να μην ξεχνούμε και τον νόμο Pareto.
Ένα τελευταίο μήνυμα και κλείνω.
Κάθε νέα τεχνολογία στην αρχή φαίνεται να ανατρέπει τα πάντα. Με τον χρόνο όμως γίνεται απλώς ένα ακόμη εργαλείο στα χέρια του μηχανικού. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι εξαίρεση. Είναι ένα ισχυρό εργαλείο που μπορεί να διευρύνει τις δυνατότητες της μηχανικής επιστήμης και τελικά αυτό κάνει.
Αρκεί να θυμόμαστε κάτι που ισχύει από την αρχή της βιομηχανικής εποχής, τα εργαλεία εξελίσσονται, αλλά η ευθύνη, η κρίση και η δημιουργικότητα παραμένουν ανθρώπινες.
