Ο έλεγχος της νομιμότητας
στην Τοπική Αυτοδιοίκηση
Του Γρηγόρη Μ. Μιχαηλίδη
Δικηγόρου παρ’ Αρείω Πάγω – Επίκουρου Καθηγητή Οικονομικού Δικαίου
Στις 30 Μαρτίου αναμένεται να έρθει (αν δεν πάρει νέα αναβολή από την ηγεσία του ΥΠΕΣ) στη δημόσια διαβούλευση ο Νέος Κώδικας για τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης, σύμφωνα με σχετική ενημέρωση.
Το νέο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα πρέπει να προβλέπει στις ρυθμίσεις του νέους, σύγχρονους και αποτελεσματικούς τρόπους ελέγχου της νομιμότητας των αποφάσεων και των ενεργειών των θεσμικών οργάνων, αιρετών και μη. Το σημαντικότερο είναι η πρόβλεψη του προληπτικού ελέγχου της νομιμότητας, με τρόπο αποτελεσματικό και ευέλικτο. Με αυτό τον τρόπο θα διασφαλιστεί η σύννομη λειτουργία των Δήμων, των Περιφερειών και των Νομικών Προσώπων που διοικούν, με ασφάλεια και αποτελεσματική προστασία των υπηρεσιακών στελεχών τους. Ακόμα σημαντικότερο, ο αποτελεσματικός και τελεσίδικος προληπτικός έλεγχος των αποφάσεων των αιρετών οργάνων, ατομικών και συλλογικών, συνιστά το κρίσιμο διακύβευμα για την ουσιαστική λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στο βαθμό που θα επιτρέψει και θα παροτρύνει νέους ανθρώπους να ασχοληθούν με τα κοινά της τοπικής τους κοινωνίας, ενώ μέχρι σήμερα είναι επιφυλακτικοί και διστακτικοί ακριβώς διότι φοβούνται, απολύτως δικαιολογημένα, ότι κινδυνεύουν ανά πάσα στιγμή να βρεθούν εκτεθειμένοι απέναντι στη Δικαιοσύνη ή να τους καταλογιστούν σε βάρος τους ποσά που στην πραγματικότητα δεν τα οφείλουν. Είναι πολλά τα παραδείγματα, πανελλαδικά όπως και στη Δράμα, που αιρετοί βρέθηκαν χρεωμένοι στο ΑΦΜ τους με υπέρογκα ποσά που τους καταλογίστηκαν άδικα (διότι δεν γνώριζαν και ούτε όφειλαν να γνωρίζουν το παράνομο μίας απόφασής τους), αλλά με νόμιμο τρόπο μετά από κατασταλτικό έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, κυρίως. Η δικαίωσή τους, μετά από επίπονο, μακροχρόνιο και κοστοβόρο δικαστικό αγώνα, είναι μάταιη και αποτρέπει οποιονδήποτε σοβαρό και νουνεχή πολίτη από την ενασχόλησή του με την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Οι νέες ρυθμίσεις θα πρέπει να έχουν συγκεκριμένα βασικά χαρακτηριστικά που θα υπακούουν στις σύγχρονες μεθόδους οικονομικής διαχείρισης και ελέγχου. Συγκεκριμένα :
- Σύσταση Υπηρεσίας Γενικής Εποπτείας Νομιμότητας ΟΤΑ με επικεφαλής τον Γενικό Επόπτη Νομιμότητας, ο οποίος θα συντονίζει τον έλεγχο στις επτά (7) υπό ίδρυση Αυτοτελείς Υπηρεσίες Εποπτείας. Η νέα αυτή Υπηρεσία θα πρέπει να έχει συμβουλευτικό και προληπτικό χαρακτήρα, με τις αποφάσεις της να έχουν δεσμευτικό και υποχρεωτικό χαρακτήρα.
- Ο έλεγχος νομιμότητας θα πρέπει διενεργείται μέσω ηλεκτρονικού πληροφοριακού συστήματος, με τυχαία χρέωση πράξεων, ώστε καμία Αυτοτελής Υπηρεσία Εποπτείας να μην ελέγχει πράξεις δήμων ή περιφερειών της χωρικής της αρμοδιότητας (π.χ. η Υπηρεσία Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης δεν θα ελέγχει Δήμους του Νομού Δράμας).
- Περιορισμός του υποχρεωτικού ελέγχου νομιμότητας σε συγκεκριμένες κατηγορίες πράξεων. Το πλαίσιο ελέγχου θα πρέπει να σαφές και υποχρεωτικό, ώστε να συνιστά δικλείδα ασφαλείας κατά της διαφθοράς.
- Θέσπιση σαφούς και δεσμευτικού χρονικού ορίου για τον έλεγχο νομιμότητας (από 60 σε 35 ημέρες για προσφυγές). Οποιαδήποτε προσφυγή ή αίτησή θεραπείας θα πρέπει πάντα να απαντιέται, ώστε να εκλείψουν φαινόμενα αγνόησής τους χωρίς συνέπειες, και όσο πιο άμεσα είναι δυνατόν. Καμία εκκρεμότητα που θα υποκρύπτει παρανομία και διαφθορά.
- Δημιουργία σύγχρονου πειθαρχικού δικαίου αιρετών, με σαφείς διαδικασίες ελέγχου και δύο πειθαρχικά συμβούλια στο Υπουργείο Εσωτερικών. Είναι ανάγκη για έναν σύγχρονο Πειθαρχικό Κώδικα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αυστηρό στις διαδικασίες με εύλογες πειθαρχικές ποινές που θα υπακούουν στην αρχή της επιείκειας. Αυστηρότατο στο φαινόμενο της υποτροπής.
- Το Ελεγκτικό Συνέδριο καθίσταται το μόνο αρμόδιο όργανο εξέτασης της αστικής ευθύνης των αιρετών. Άμεσος και αποτελεσματικός έλεγχος της αστικής ευθύνης τους, που δεν θα διαχέεται στο σύνολο των πολιτικών και διοικητικών δικαστηρίων της χώρας.
- Επέκταση της εξαίρεσης από την αυτόφωρη διαδικασία σε αντιδημάρχους και αντιπεριφερειάρχες. Μία αναγκαία και αυτονόητη ρύθμιση, ώστε οι αιρετοί στο σύνολό τους να προστατεύονται από εσκεμμένες ενέργειες εκβιασμού και χειραγώγησης.
Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα πρέπει να επιδιώκει να καθιερώσει ένα νέο θεσμικό πλαίσιο νομιμότητας στους Δήμους και τις Περιφέρειες, ώστε να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς και εξυπηρετείται ταυτόχρονα η αρχή της ασφάλειας δικαίου.
