Ο εμπορικός πόλεμος των ΗΠΑ περνά σε νέα φάση
Γράφει η Δρ. Ελένη Χυτοπούλου-Παππά
—————————————————–
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τράμπ έθεσε σαν στόχο της νέας θητείας του να κάνει την Αμερική πάλι μεγάλη (ΜAGA,Make America Great Again). Πρωταρχικός στόχος της πολιτικής αυτής είναι η βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου και η μείωση του δημοσίου χρέους.
Στο πλαίσιο αυτό, την αποκληθείσα από τον ίδιο ημέρα της Απελευθέρωσης (2 Απριλίου 2025) ο Πρόεδρος Τράμπ, επικαλούμενος έκτακτες οικονομικές αρμοδιότητες, ανακοίνωσε την επιβολή δασμών εναντίον όλων των κρατών με τα οποία οι ΗΠΑ έχουν εμπορικές σχέσεις, χωρίς μάλιστα να προσδιορίζεται ο χρόνος ισχύς τους. Η απόφαση του Προέδρου Τράμπ δημιούργησε μεγάλη αναταραχή και είναι γεγονός ότι αρκετές χώρες έσπευσαν να συνάψουν νέες εμπορικές συμφωνίες, κάνοντας σοβαρές παραχωρήσεις. Ωστόσο, αξιολογώντας τα αποτελέσματα αυτής της ανατρεπτικής πολιτικής, ένα περίπου χρόνο μετά, προκύπτει ότι η επίπτωση της επιβολής δασμών στο αμερικανικό δημόσιο χρέος των 1,8 τρις δολλαρίων είναι μάλλον ασήμαντη, μόλις 133 δις δολλάρια.
Ενώ επίσης πολλές συμφωνίες δεν έχουν προχωρήσει, μεγάλες εταιρείες που ζημιώθηκαν από την επιβολή των δασμών έχουν προσφύγει στη δικαιοσύνη και διεκδικούν ήδη αποζημιώσεις 175 δις.
Η πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ τάραξε τα νερά. Το Ανώτατο Δικαστήριο κατά πλειοψηφία έκρινε ότι ο Πρόεδρος δεν έχει το δικαίωμα να επιβάλλει οικονομικούς δασμούς χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου. Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου αφορά τους αμοιβαίους δασμούς που επέβαλλε η Διοίκηση Τράμπ, που αποτελούν τα 2/3 των δασμών που εισπράττουν οι ΗΠΑ. Οι δασμοί που αφορούν συγκεκριμένους κλάδους όπως τις εισαγωγές χάλυβα, αλουμινίου, βαριά οχήματα, μαλακή ξυλεία κλπ. δεν επηρεάζονται από την απόφαση.
Ο Πρόεδρος Τράμπ φανερά ενοχλημένος από την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου ανακοίνωσε την επιβολή πρόσθετου παγκοσμίου δασμού αρχικά 10% και στη συνέχεια 15% που θα ισχύσει από τις 24 Φεβρουαρίου 2026. Ο παγκόσμιος δασμός επιβάλλεται δυνάμει του Τμήματος 122 της Πράξης Εμπορίου του 1974 και θα ισχύσει για 150 ημέρες. To Τμήμα 122 αναθέτει στον Πρόεδρο προσωρινή εξουσία να αντιμετωπίσει σοβαρά ελλείμματα του ισοζυγίου πληρωμών ή σημαντικές μειώσεις της αξίας του δολαρίου ΗΠΑ
Στο πλάνο του Τράμπ, περιλαμβάνεται επίσης η χρησιμοποίηση επίσης του τμήματος 301 της Πράξης Εμπορίου του 1974 που αφορά την ανάθεση προσωρινής εξουσίας στον Πρόεδρο για να εφαρμόσει μέτρα κατά της εφαρμογής αθεμίτων πρακτικών εμπορίου και του τμήματος 232 της ίδιας Πράξης που αφορά θέματα εθνικής ασφαλείας.
Με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν η Διοίκηση Τράμπ προσπαθεί να ενισχύσει τα νομικά επιχειρήματα προκειμένου να εξασφαλίσει και την συναίνεση του Κογκρέσου για τη συνέχιση της χρησιμοποίησης του όπλου των δασμών.
Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ θα δώσει το έναυσμα για να εγερθούν αξιώσεις από τις χώρες που έχουν ήδη συνάψει συμφωνίες με τις ΗΠΑ, υποκύπτοντας στην πίεση των δασμών. Εξάλλου, τίθεται το ερώτημα εάν παραμένουν έγκυρες οι συμφωνίες που έχουν γίνει με μεγάλες χώρες όπως η Κίνα, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία και η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ενώ υπάρχει πάντα ο φόβος για την εφαρμογή εκδικητικών μέτρων κατά των επιχειρήσεων ή των χωρών που θα αμφισβητήσουν την εγκυρότητα των συμφωνιών, η πρώτη αντίδραση ήρθε από την ΕΕ που ζητά να εφαρμοστεί η συμφωνία που έγινε χωρίς να επιβληθεί πρόσθετος δασμός.
«Όταν εφαρμόζονται απρόβλεπτα, οι δασμοί είναι εγγενώς ανατρεπτικοί, υπονομεύοντας την εμπιστοσύνη και τη σταθερότητα στις παγκόσμιες αγορές και δημιουργώντας περαιτέρω αβεβαιότητα στις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού», αναφέρει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Κορυφαίος βουλευτής της ΕΕ δήλωσε μάλιστα ότι θα προτείνει στην διαπραγματευτική ομάδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να θέσει σε παύση τη διαδικασία επικύρωσης της συμφωνίας.
Αμερικανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι υπέγραψαν τον Αύγουστο του 2025 μια εμπορική συμφωνία που επιβάλλει φόρο εισαγωγής 15% στο 70% των ευρωπαϊκών αγαθών που εξάγονται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι μεγαλύτερες εξαγωγές της Ευρώπης προς τις ΗΠΑ είναι φαρμακευτικά προϊόντα, αυτοκίνητα, αεροσκάφη, χημικά, ιατρικά εργαλεία, καθώς και κρασιά και οινοπνευματώδη ποτά. Μεταξύ των μεγαλύτερων εξαγωγών των ΗΠΑ προς την ένωση είναι επαγγελματικές και επιστημονικές υπηρεσίες όπως συστήματα πληρωμών και υποδομές cloud, πετρέλαιο και φυσικό αέριο, φαρμακευτικά προϊόντα, ιατρικός εξοπλισμός, αεροδιαστημικά προϊόντα και αυτοκίνητα.
Σαν ισχυρός εμπορικός παράγοντας, η ΕΕ έχει στη διάθεσή της ένα ισχυρό εργαλείο για να αντιδράσει – το Μέσο Καταπολέμησης του Καταναγκασμού της ΕΕ. Περιλαμβάνει μια σειρά μέτρων για τον αποκλεισμό ή τον περιορισμό του εμπορίου και των επενδύσεων από χώρες που διαπιστώνεται ότι ασκούν αδικαιολόγητη πίεση στα κράτη μέλη ή στις εταιρείες της ΕΕ. Τα μέτρα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τον περιορισμό των εξαγωγών και εισαγωγών αγαθών και υπηρεσιών, τον αποκλεισμό χωρών ή εταιρειών από δημόσιους διαγωνισμούς της ΕΕ ή τον περιορισμό των άμεσων ξένων επενδύσεων. Στην πιο σοβαρή του μορφή, ουσιαστικά θα έκλεινε την πρόσβαση στην αγορά των 450 εκατομμυρίων πελατών της ΕΕ και θα προκαλούσε ζημίες δισεκατομμυρίων δολαρίων στις αμερικανικές εταιρείες και την αμερικανική οικονομία.
Ο εμπορικός πόλεμος που κήρυξαν οι ΗΠΑ για να προστατεύσουν τα οικονομικά τους συμφέροντα καλά κρατεί και φαίνεται ότι περνά σε μια νέα φάση με απρόβλεπτες συνέπειες και εξελίξεις.
