Εσπερίδα, παράσταση και ξενάγηση στη Δράμα, 3-4 /10
Ο Καραγκιόζης στη χώρα των κουδουνιών
εξερευνά τη σχέση του θεάτρου σκιών
με το κουδούνι και τα λαϊκά δρώμενα
Στον «Π.Τ.» μίλησε η Μουσειολόγος και ξεναγός, κα. Νατάσα Μιχαηλίδου, εκπρόσωπος της ΑΜΚΕ Ακαδημία Ποίησης και Παραμυθιού
Του Θρασύβουλου Πεγγαρά
Το προσεχές Σαββατοκύριακο, 3 και 4 Οκτωβρίου η Δράμα φιλοξενεί τη δράση «Ο Καραγκιόζης στη Χώρα των Κουδουνιών», με ελεύθερη είσοδο. Στόχος της είναι να διερευνήσει τις συνδέσεις του λαϊκού θεάτρου σκιών με το κουδούνι και την παράδοση της χρήσης του σε λαϊκά δρώμενα. Στο 1ο ΕΠΑΛ Δράμας το Σάββατο 3 Οκτωβρίου, στις 5 μ.μ. θα γίνουν παρουσιάσεις για το κουδουνάκι στο θέατρο σκιών και στα δρώμενα της περιοχής της Δράμας.
Στον ίδιο χώρο θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά η παράσταση θεάτρου σκιών «Το πηγάδι των καλικάντζαρων κι ο Καραγκιόζης κωδωνοφόρος». Την Κυριακή 4 Οκτωβρίου, στις 10 π.μ. θα πραγματοποιηθεί ξενάγηση διάρκειας περίπου τριών ωρών, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας και στον Αρχαιολογικό Χώρο της Καλής Βρύσης. Το πρόγραμμα υλοποιείται από την Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία «Ακαδημία Ποίησης και Παραμυθιού», υπό την αιγίδα και με την οικονομική επιχορήγηση του Υπουργείου Πολιτισμού.
Μιχαηλίδου: «Το κουδούνι είναι πολύ σημαντικό τόσο στο θέατρο σκιών, όσο και στα λαϊκά δρώμενα της Δράμας»
Στον «Π.Τ.» μίλησε η Μουσειολόγος και ξεναγός, κα. Νατάσα Μιχαηλίδου, η οποία εκπροσωπεί την ΑΜΚΕ Ακαδημία Ποίησης και Παραμυθιού: «Για το Σαββατοκύριακο που μας έρχεται, έχουν σχεδιαστεί κάποιοι δράσεις που έχουνε επίκεντρο ένα ταπεινό αντικείμενο, το κουδούνι. Ένα κουδούνι, το οποίο όμως είναι πολύ σημαντικό τόσο στο θέατρο σκιών, όσο και στα λαϊκά δρώμενα της περιοχής της Δράμας. Οπότε η ιδέα ήταν αυτά τα δύο πολύ σημαντικά κομμάτια του λαϊκού μας πολιτισμού, να τα εντάξουμε μαζί σε μία δράση στη Δράμα. Η δράση αυτή έχει ήδη ξεκινήσει με εργαστήρια για παιδιά την προηγούμενη Κυριακή στην Καλή Βρύση και συνεχίζεται και κορυφώνεται αυτό το Σαββατοκύριακο στη Δράμα.
Έχουμε λοιπόν το Σάββατο στις 5:00 το απόγευμα μια εσπερίδα, στην οποία θα έχουμε τη χαρά να μας μιλήσουνε και άνθρωποι του θεάτρου σκιών, αλλά και άνθρωποι που έχουν σχέση με τα λαϊκά δρώμενα της περιοχής. Από το θέατρο σκιών θα μας έρθουν ερευνητές, καραγκιοζοπαίχτες από την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Ξάνθη, τη Δράμα. Θα μας μιλήσουν για το θέατρο σκιών, για την περιοχή της Δράμας, για το κουδούνι στο θέατρο σκιών».
Το κουδούνι ως αποτροπαϊκό αντικείμενο της αρχαιότητας
Ζητήσαμε από την κα. Μιχαηλίδου να μας εξηγήσει και τον μυσταγωγικό ρόλο που έπαιζε το κουδούνι στην αρχαιότητα και στα Διονυσιακά έθιμα ειδικότερα: « Το κουδούνι ως αντικείμενο, ήδη από την αρχαιότητα, έχει αποτροπαϊκό χαρακτήρα. Δηλαδή έδιωχνε ο ήχος του το κακό, και ουσιαστικά προσπαθούσε να προφυλάξει αυτόν που το είχε. Οπότε, ήδη από την αρχαιότητα έχουμε αντικείμενα, είτε μεταλλικά κυρίως, αλλά και αντίγραφα κουδουνιών, καθώς έχουν βρεθεί και πήλινα κουδουνάκια, τα οποία προσπαθούσαν να προφυλάξουν αυτόν που τα είχε στην κατοχή του. Μάλιστα έχουν βρεθεί ακόμα και μέσα σε τάφους, ώστε να βοηθήσουν τον νεκρό να έχει μία καλή ζωή μετά θάνατον. Οπότε το κουδούνι έχει διατηρήσει αυτόν το χαρακτήρα. Και μάλιστα, έπαιζε ρόλο και στα Διονυσιακά δρώμενα. Έχουν βρεθεί παραστάσεις με τον Διόνυσο, ο οποίος ήταν σε μία κατάσταση έκστασης μαζί με τις Μαινάδες και τους Σάτυρους, και κρατάει ένα κουδουνάκι. Το κουδουνάκι ήταν βασικό στοιχείο της Διονυσιακής λατρείας και μάλιστα έχουν βρεθεί από την αρχαιότητα πάνω σε σαρκοφάγους και σε επιγραφές και κωδωνοφόροι, δηλαδή άνθρωποι που φορούσαν σειρές από κουδούνια. Κάτι το οποίο συνεχίζεται φυσικά και μέχρι και σήμερα στα δρώμενα της περιοχής της Δράμας. Η κωδωνοφορία ήταν ένα χαρακτηριστικό που υπήρχε από την αρχαιότητα και συναντάται φυσικά μέχρι και σήμερα, όχι μόνο στην περιοχή της Δράμας, και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας και σε άλλες περιοχές των Βαλκανίων. Σε λαϊκά δρώμενα είναι κάτι πάρα πολύ σημαντικό».
Μιχαηλίδου: «Ο Καραγκιόζης είναι πάντα επίκαιρος, γι’ αυτό και έχει κρατήσει μέχρι τις μέρες μας»
Σχετικά με τη δραματουργική δομή της παράστασης, η κα. Μιχαηλίδου μας αποκαλύπτει: «Έχει δημιουργηθεί μία καινούργια παράσταση, «Το Πηγάδι των Καλικαντζάρων και ο Καραγκιόζης Κωδωνοφόρος», στην οποία υπάρχει το εξής ζήτημα: υπάρχει ένα πηγάδι, το οποίο το έχουνε πιάσει οι καλικάντζαροι και δεν αφήνουν τον κόσμο να πάει να πιει νερό, και έρχεται το Σεράι να πουλήσει το νερό που έχει κρατήσει από μία άλλη δεξαμενή. Γίνεται έτσι και μία αναφορά σε σύγχρονες καταστάσεις, στην κλιματική κρίση και στη διαχείριση του νερού.
Ο Καραγκιόζης πάντα είναι επίκαιρος, γι’ αυτό και έχει κρατήσει μέχρι τις μέρες μας. Δεν είναι ένα μουσειακό είδος, μιλάει για το σήμερα με έναν τρόπο λίγο διαφορετικό απλά και με έναν συμβολικό τρόπο. Οπότε αυτή η παράσταση θέλει να μιλήσει και γι’ αυτό. Ο Καραγκιόζης προσπαθεί να βρει λύση, όπως πάντα, και δίνει μία πρωτότυπη λύση με τη βοήθεια και των κουδουνιών. Τα υπόλοιπα θα τα δείτε στη σκηνή κατά την παράσταση.
Ο Καραγκιόζης, ήδη από την εποχή της ακμής του στις αρχές του 20ού αιώνα και στο 19ο αιώνα, δεν ήταν ένα παιδικό θέαμα, απευθυνόταν κυρίως σε μεγάλους. Αργότερα, σταδιακά έγινε ένα παιδικό θέαμα. Αλλά η προσπάθεια είναι, και μέσα από αυτή τη δράση που γίνεται, να τονιστεί αυτός ο χαρακτήρας ο διαγενεακός, ότι ο Καραγκιόζης απευθύνεται σε όλους. Ακριβώς επειδή άλλα πράγματα θα κατανοήσει, θα πάρει και θα νιώσει το παιδί, κι άλλα πράγματα θα σκεφτεί, θα δει, θα βιώσει ο μεγάλος. Έτσι, αυτή ειδικά η σατιρική διάθεση και οι αναφορές στην πολιτική και στην κοινωνική κατάσταση, είναι κάποια πράγματα που ο ενήλικας τα βλέπει διαφορετικά, είναι τροφή για σκέψη».
Το ενδιαφέρον των ανθρώπων για τον Καραγκιόζη και το θέατρο σκιών, έχει αναθερμανθεί τα τελευταία χρόνια
«Ασχολούνται πάρα πολλοί άνθρωποι στην Ελλάδα με το θέατρο σκιών», μας πληροφορεί η κα. Μιχαηλίδου, «και ειδικά νέοι άνθρωποι. Υπάρχουν παιδιά τα οποία πραγματικά το αγαπάνε, παρά τις νέες τεχνολογίες που μας κατακλύζουν, παρά τα πάντα γύρω μας που ίσως δεν φαίνονται ευνοϊκά, το θέατρο σκιών επιμένει γιατί έχει κάτι μαγικό. Υπάρχει ο μπερντές που δημιουργεί μία απόσταση και έναν μαγικό χαρακτήρα. Βγαίνουν στο φωτισμένο πανί οι φιγούρες, με απλά πράγματα φτιάχνονται μαγικές καταστάσεις. Οπότε, το θέατρο σκιών επιζεί, επιβιώνει και συνεχίζει».
Υπάρχει επίσης και την Κυριακή το πρωί μια πολύ ιδιαίτερη δράση. Θα πραγματοποιηθεί μία πειραματική ξενάγηση στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Δράμας και στον αρχαιολογικό χώρο της Καλής Βρύσης, χώροι που συνδέονται ιδιαίτερα με τον Διόνυσο και την παρουσία του στην περιοχή. Η ξενάγηση, πέρα από πιστοποιημένη ξεναγό, θα έχει παράλληλα και ήρωες του Καραγκιόζη, που σε πραγματικό χρόνο, θα σχολιάζουν με τον δικό τους μοναδικό τρόπο, κατά τη διάρκεια της ξενάγησης.
Το πρόγραμμα
Στο 1ο ΕΠΑΛ Δράμας το Σάββατο 3 Οκτωβρίου, 5 μ.μ. θα γίνουν παρουσιάσεις για το κουδουνάκι στο θέατρο σκιών και στα δρώμενα της περιοχής της Δράμας. Θα μιλήσουν καραγκιοζοπαίκτες, εικαστικοί και ερευνητές του θεάτρου σκιών από την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Ξάνθη και τη Δράμα, καθώς και εκπρόσωποι πολιτιστικών συλλόγων και φορέων που οργανώνουν λαϊκά δρώμενα με έντονη τη χρήση κουδουνιών. Θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά και ένα νέο έργο αφιερωμένο στη σκιά του Καραγκιόζη, με την τεχνική της trash & shadow art.
Στον ίδιο χώρο θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά η παράσταση θεάτρου σκιών «Το πηγάδι των καλικάντζαρων κι ο Καραγκιόζης κωδωνοφόρος», από τον θίασο «Τα παραμύθια του Καραγκιόζη». Απαραίτητη είναι η δήλωση συμμετοχής, ενώ στον χώρο της παράστασης απαγορεύεται η κατανάλωση τροφίμων και ποτών.
Την Κυριακή 4 Οκτωβρίου, στις 10 π.μ. θα πραγματοποιηθεί ξενάγηση διάρκειας περίπου τριών ωρών, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας και στον Αρχαιολογικό Χώρο της Καλής Βρύσης, με πιστοποιημένη ξεναγό και βοηθό τον Καραγκιόζη. Η μοναδική επιβάρυνση είναι το εισιτήριο των 5 € για τους ενήλικες στο Μουσείο, ενώ για τα παιδιά η είσοδος είναι δωρεάν. Απαιτείται δήλωση συμμετοχής.
Δηλώσεις συμμετοχής
Για την παράσταση: https://forms.gle/a43PZgJq2afyciFb6
Για την ξενάγηση: https://forms.gle/47HsmLNSeuaz2mrd7
Σε όλες τις δράσεις τα παιδιά πρέπει να συνοδεύονται από κηδεμόνα.
Η Ακαδημία Ποίησης και Παραμυθιού είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός με δραστηριότητες σε όλη την Ελλάδα, που οργανώνει προγράμματα για την εκπαίδευση παιδιών, εφήβων και ενηλίκων μέσω της ποίησης, του παραμυθιού, της τέχνης και του θεάτρου σκιών (pf-academy.gr).
