Οχυρό Λίσσε: 85 χρόνια ιστορίας και συγκίνησης
Η χλαίνη του θρυλικού Λοχαγού
Μπιλάλη «επέστρεψε» στη βάση της
Σε κλίμα βαθιάς εθνικής κατάνυξης και ιστορικής αναπόλησης πραγματοποιήθηκαν την Κυριακή οι εκδηλώσεις μνήμης για την 85η επέτειο από τη Μάχη των Οχυρών στο θρυλικό Οχυρό Λίσσε. Το οχυρό που δεν πατήθηκε ποτέ από τον κατακτητή, άνοιξε ξανά τις πύλες του για να υποδεχθεί όχι μόνο τους επισήμους και τους πολίτες, αλλά και ένα κομμάτι της ίδιας του της ζωντανής ιστορίας: τη χλαίνη του Λοχαγού Αναστάσιου Μπιλάλη.
Μετά την επιμνημόσυνη δέηση και την κατάθεση στεφάνων στο Οχυρό, οι εκδηλώσεις μεταφέρθηκαν στην πλατεία της Κοινότητας Οχυρού. Εκεί, στην υπερσύγχρονη αίθουσα εικονικής πραγματικότητας (VR), έλαβε χώρα η κορυφαία στιγμή της ημέρας: η επίσημη παράδοση και παραλαβή της χλαίνης και των ιστορικών τεκμηρίων του Λοχαγού Μπιλάλη.
Ο ανιψιός του ήρωα, κ. Θεόδωρος Βακαλόπουλος, παρέδωσε τα κειμήλια που για δεκαετίες φυλάσσονταν ως ιερά οικογενειακά φυλαχτά. Η επιλογή της αίθουσας VR για την τελετή συμβολίζει τη συνέχεια της μνήμης: η ιστορία του 1941 ψηφιοποιείται και διασώζεται για τις επόμενες γενιές, έχοντας πλέον ως φυσικά εκθέματα τα ίδια τα ρούχα που φορούσε ο Διοικητής κατά τις ώρες της μεγάλης μάχης.
Η ιστορία της διάσωσης αυτών των αντικειμένων μοιάζει με σενάριο ταινίας. Όπως αποκάλυψε ο κ. Βακαλόπουλος, ο θείος του, μετά την κατάρρευση του μετώπου, επέστρεψε στην Ελευθερούπολη και έχτισε τη στολή και τα στρατιωτικά του είδη πίσω από έναν τοίχο, για να μην τα βρουν οι Βούλγαροι κατακτητές και κινδυνεύσει η οικογένειά του.
«Ο θείος μου έλεγε πάντα πως κάθε σφαίρα έχει ένα όνομα επάνω της. Ήταν τυχερός που καμία δεν έγραφε το δικό του», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Βακαλόπουλος, μεταφέροντας τα λόγια του Λοχαγού που έφυγε από τη ζωή το 1984.
Το πρωί τελέστηκε Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό της Κοινότητας Οχυρού, ενώ στις 11:00 ακολούθησε η επιμνημόσυνη δέηση στον χώρο του Οχυρού Λίσσε. Μετά το προσκλητήριο νεκρών και την κατάθεση στεφάνων, οι παρευρισκόμενοι είχαν την ευκαιρία να ξεναγηθούν στις στοές και να δουν από κοντά τα νέα αποκτήματα του μουσείου.
Η Γραμμή Μεταξά και το Οχυρό Λίσσε
Γραμμή Μεταξά ονομάζεται η σειρά οχυρωματικών έργων, υπόγειων και επίγειων, κατά μήκος των ελληνοβουλγαρικών συνόρων, που κατασκευάστηκαν με σκοπό την άμυνα της Ελλάδας σε περίπτωση εισβολής κατά τον επικείμενο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον οποίο και απετέλεσε τελικά τον κύριο προμαχώνα της. Η Γραμμή Μεταξά αποτελεί το μεγαλύτερο ελληνικό οχυρωματικό έργο στην νεότερη ιστορία.
Ο προγραμματισμός ολοκληρώθηκε το 1935 και οι εργασίες άρχισαν στην Κερκίνη το 1936. Στην περιοχή της «Γραμμής Μεταξά» δόθηκε ο κύριος αγώνας της Ελλάδας υπό την διοίκηση του Αντιστράτηγου Κωνσταντίνου Θ. Μπακόπουλου εναντίον των Γερμανών, ο οποίος αγώνας έμεινε γνωστός με το όνομα «Μάχη των Οχυρών».
Η οχυρωματική αυτή γραμμή που έλαβε το όνομά της από τον σχεδιαστή και δημιουργό της, τον τότε πρωθυπουργό και υπουργό εθνικής Άμυνας της Ελλάδας Ιωάννη Μεταξά, αποτελούνταν κυρίως από υπόγειες σήραγγες που περιελάμβαναν επιμέρους επίγεια οχυρά συγκροτήματα, με παρατηρητήρια, πυροβολεία και πολυβολεία κ.λπ. καθώς και μία τεράστια ανάπτυξη αντιαρματικών τάφρων, ζωνών αντιαρματικών σιδηροπηγμάτων και σκυροδέματος σε διπλές και τριπλές γραμμές ανάσχεσης, που στο σύνολό του για την εποχή του και με τα τότε ελληνικά δεδομένα αποτέλεσε ένα τιτάνιο έργο.
Με τα οχυρά ασχολήθηκαν πρώτοι οι Γερμανοί κατακτητές, οι οποίοι επί δύο χρόνια μελέτησαν τα έργα με ειδικά στρατιωτικά και τεχνικά κλιμάκια. Από αναφορές τους γνωρίζουμε ότι αξιοποίησαν την υποδειγματική στρατηγική και κατασκευαστική αρτιότητά τους.
Κατά τη διάρκεια της κατοχής, οι Βούλγαροι προσπάθησαν να απενεργοποιήσουν τη Γραμμή Μεταξά ανατινάζοντας πολλά επιφανειακά έργα. Επίσης, επιχείρησαν να εκμεταλλευτούν τον πλούσιο σε χάλυβα οπλισμό του σκυροδέματος. Όμως, σύντομα διαπίστωσαν ότι το κόστος των εκρηκτικών ήταν πολλαπλάσιο του κέρδους από τον χάλυβα. Το γεγονός αυτό επαληθεύει τη διαπίστωση ότι η ποιότητα και η ποσότητα των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή αυτών των έργων ήταν εξαιρετική και υποδειγματική για εκείνη την εποχή.
Μετά την απελευθέρωση και τη λήξη του εμφυλίου πολέμου, πολλά από τα έργα της Γραμμής Μεταξά παρέμειναν οχυρωματικές εγκαταστάσεις περιφρούρησης των βορείων συνόρων της χώρας.
