Οι «Αράπηδες» στο κέντρο
της φετινής ταυτότητας του Φεστιβάλ
Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας
Τι αποκαλύπτει ο Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Ξηροποτάμου κ. Στέργιος Δεμίσης
Του Γιάννη Κιοσίδη
Μια ξεχωριστή διάσταση απέκτησε φέτος η τελετή έναρξης του Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας, καθώς η οπτική του ταυτότητα συνδέθηκε για πρώτη φορά άμεσα με έναν από τους πλέον χαρακτηριστικούς θεσμούς της τοπικής παράδοσης, το έθιμο των Αράπηδων, όπως αυτό διατηρείται ζωντανό και στον Ξηροπόταμο.
Ο Μορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος Ξηροποτάμου άνοιξε την αυλαία του φεστιβάλ και ο πρόεδρος κ. Στέργιος Δεμίσης, μίλησε στον Π.Τ. για την ιστορία και τα χαρακτηριστικά του εθίμου, το οποίο φέτος «δάνεισε» τις μορφές του στην ταυτότητα της κινηματογραφικής διοργάνωσης.
Ο «Αράπης» και η σχέση του με τη γονιμότητα
Όπως εξήγησε ο κ. Δεμίσης, ο Αράπης ή «Αράπιν», όπως τον αποκαλούσαν παλαιότερα οι ντόπιοι, αποτελεί κεντρικό πρόσωπο στα έθιμα κωδωνοφορίας του Ξηροποτάμου, τα οποία συνδέονται με τη γονιμότητα και είναι ευρύτερα γνωστά ως «Αράπηδες».
Σύμφωνα με την περιγραφή του προέδρου του Συλλόγου, πρόκειται για έναν άνδρα ντυμένο με φλοκωτή ποιμενική κάπα, ο οποίος φέρει στη μέση δύο χάλκινα κουδούνια, τα λεγόμενα «κυπριά», και πίσω ένα ακόμη κουδούνι από λαμαρίνα, το «μπατάλι». Τα κουδούνια δένονται στη μέση με σχοινί ή τριχιά (παλαιότερα) ενώ σήμερα χρησιμοποιούνται λουριά για μεγαλύτερη ευκολία.
Η κεφαλοστολή και η υπόλοιπη ενδυμασία
Ο κ. Δεμίσης αναφέρθηκε επίσης στην κεφαλοστολή του Αράπη, η οποία κατασκευάζεται παραδοσιακά από δέρμα κατσικιού ή προβάτου (παλαιότερα) και διαθέτει ανοίγματα για τα μάτια και το στόμα. Όπως τόνισε, δεν υπάρχει τυποποιημένο μέγεθος ή συγκεκριμένη προδιαγραφή για την κεφαλοστολή, ενώ συνήθως οι φορείς του εθίμου τοποθετούν από κάτω ένα μαντήλι στα μαλλιά, περισσότερο για πρακτικούς λόγους προστασίας παρά ως καθιερωμένο στοιχείο.
Στα πόδια, ο Αράπης φορά τα λεγόμενα «νάουε», που βοηθούν ώστε να ξεχωρίζει καθαρά η συνολική ενδυμασία, ενώ στα υποδήματα χρησιμοποιούνται παραδοσιακά γουρουνοτσάρουχα ή, εναλλακτικά, κομμένες ελαστικές μπότες —ανάλογα με τα μέσα που είχε διαθέσιμα ο κάθε φορέας του εθίμου.
Ελευθερία στην κατασκευή, όχι αυστηρή τυποποίηση
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο πρόεδρος του Συλλόγου Ξηροποτάμου στο γεγονός ότι, παρότι υπάρχει ένα γενικό πλαίσιο στην κατασκευή της στολής, δεν επιβάλλεται αυστηρή ομοιομορφία. Όπως εξήγησε, το έθιμο έχει τις ρίζες του στους παλιούς ποιμένες, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν ό,τι υλικό είχαν διαθέσιμο —είτε επρόκειτο για το χρώμα της κάπας είτε για το είδος του δέρματος της κεφαλοστολής. Ο ίδιος ανέφερε ότι ο Σύλλογος προτιμά συνειδητά να διατηρεί αυτή την ελευθερία, σε αντίθεση με άλλα χωριά όπου, όπως σημείωσε, οι στολές των Αράπηδων είναι απολύτως πανομοιότυπες μεταξύ τους.
Τα κουδούνια «μιλούν» σαν νότες
Ερωτηθείς για το μέγεθος των κουδουνιών, ο κ. Δεμίσης εξήγησε πως αυτά επιλέγονται πάντα με προσοχή ώστε να «ταιριάζουν» ηχητικά μεταξύ τους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όπως ανέφερε, χρησιμοποιούνται δύο κουδούνια περίπου 20 και 22 πόντων, τα οποία λειτουργούν σαν μουσικές νότες ακολουθώντας μια κλίμακα, ενώ το «μπατάλι» επιλέγεται έτσι ώστε ο ήχος του να πλησιάζει τη «φωνή» του μεγαλύτερου κουδουνιού. Όπως τόνισε ο ίδιος, η αρμονία αυτή έχει «πολύ μεγάλη σημασία» για τη συνολική εικόνα και ακουστική ταυτότητα του εθίμου.
Οι δηλώσεις του κ. Δεμίση φωτίζουν έτσι με τον πλέον αυθεντικό τρόπο το υπόβαθρο μιας παράδοσης που, φέτος, βγήκε από τα όρια του Ξηροποτάμου για να «ντύσει» συμβολικά το σύνολο του 49ου Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας.
Οι συντελεστές του δρώμενου
Αξίζει να αναφερθούν τα ονόματα των συντελεστών που συμμετείχαν στο δρώμενο: «Αράπης» ο Δημήτρης Άρμεν, στο τραγούδι : Κατερίνα Δερμεντζή, Χριστίνα Κιουμουρτζή, Αναστασία, Δέσποινα και Νικολέττα Κούνιου και Κωνσταντίνα Μακρογιάννη, και οι μουσικοί Γιάννης Κούνιος, Κωνσταντίνος Βλαχογιάννης, Αλέξανδρος Πάνος και Στέργιος Δεμίσης.
