Ο καθηγητής Κων/νος Φωτιάδης μιλάει στον «Π.Τ.»
«Οι Κρυπτοχριστιανοί είναι
το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο
στις ελληνοτουρκικές σχέσεις»
Δηλώσεις του Μητροπολίτη Δράμας κ. Δωρόθεου στον «Π.Τ.»
Του Θανάση Πολυμένη
ΜΙΑ ΠΟΛΥ ενδιαφέρουσα εκδήλωση με κεντρικό θέμα, «Οι Κρυπτοχριστιανοί του Πόντου», πραγματοποιήθηκε το πρωί της Κυριακής στην αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου της Ιεράς Μητροπόλεως Δράμας «Ελληνικόν Φροντιστήριον Τραπεζούντας».
Η εκδήλωση διοργανώθηκε από τον Σύλλογο Ποντίων Δράμας «Οι Κομνηνοί», σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Δράμας και το Δήμο Δράμας. Κεντρικός ομιλητής ο κ. Κωνσταντίνος Φωτιάδης, Ομότιμος Καθηγητής Ιστορίας, ενώ παραβρέθηκαν, ο Μητροπολίτης Δράμας κ. Δωρόθεος που απηύθυνε και χαιρετισμό, ο βουλευτής Δράμας της Ν.Δ. κ. Κυριαζίδης, ο δήμαρχος Δράμας κ. Παπαδόπουλος και πλήθος κόσμου.
Πριν από την ομιλία του κ. Φωτιάδη, και αμέσως μετά τον χαιρετισμό του σεβασμιότατου Μητροπολίτη Δράμας κ. Δωρόθεου, μαρτυρικούς ύμνους απέδωσε η Χορωδία Ιεροψαλτών της Ιεράς Μητροπόλεως Δράμας, προσδίδοντας στην εκδήλωση ιδιαίτερο πνευματικό και συμβολικό χαρακτήρα. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, η εκδήλωση εντάσσεται στο πλαίσιο των δράσεων που αποσκοπούν στην ανάδειξη της ιστορικής μνήμης και της πολιτιστικής κληρονομιάς του ποντιακού ελληνισμού.
Μιλώντας στον «Π.Τ.» ο κ. Φωτιάδης, σημείωσε ότι «οι κρυπτοχριστιανοί του Πόντου, είναι ένα από τα πλέον δραματικά κεφάλαια της νεοελληνικής ιστορίας».
Όπως εξήγησε, «η ανταλλαγή των πληθυσμών με τη Συνθήκη της Λωζάνης έγινε με ένα κριτήριο: τη θρησκεία. Υπήρχαν πολλοί Έλληνες ποντιακής καταγωγής που αλλαξοπίστησαν, αλλά δεν τούρκεψαν. Ήταν Ρωμιοί. Υπήρχαν επίσης χιλιάδες Κρυπτοχριστιανοί την περίοδο της ανταλλαγής το 1922. Επειδή η μονομέρεια της συνθήκης όριζε ότι μόνο όσοι είναι ορθόδοξοι χριστιανοί θα έπρεπε να φύγουν, αναγκάστηκαν αυτοί να παραμείνουν στη Μικρά Ασία και παραμένουν 100 χρόνια μετά και συνεχίζουν να λένε “εμείς Ρωμαίοι είμαστε, ένα αίμα είμαστε με εσάς”».
Η επιστήμη και το DNA
Ιδιαίτερα επισημαίνει ο γνωστός και ειδικός για θέματα ποντιακού ελληνισμού καθηγητής κ. Φωτιάδης, ότι, «αυτόν τον κόσμο τον αφήσαμε και έρχεται σήμερα η επιστήμη και το DNA και αποκαλύπτει την ελληνική καταγωγή τους. Και τα τελευταία χρόνια γίνεται χαμός στην Τουρκία. Αυτό είναι που φοβούνται οι τουρκικές αρχές: να μην ξεσηκωθούν όλοι και έχουμε ξανά ένα καινούργιο κεφάλαιο με τους ποντιόφωνους μουσουλμάνους με ρωμέικη συνείδηση και κυρίως τους Κρυπτοχριστιανούς. Καθημερινά στις τουρκικές εφημερίδες αλλά και στο διαδίκτυο μαθαίνουμε ότι νέοι αποκαλύπτουν την ελληνική καταγωγή τους και την ορθόδοξη πίστη τους».
Ερωτώμενος για τον πληθυσμό τους, ο κ. Φωτιάδης σημειώνει ότι δεν υπάρχει ακριβής αριθμός, παρ’ όλα αυτά, μας λέει ότι «ξεπερνούν κάποια εκατομμύρια», τονίζοντας ότι «τα επόμενα χρόνια θα είναι το πιο σημαντικό κεφάλαιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Εκεί πλέον η Τουρκία δεν θα μπορεί να κρατάει κλειστό το στόμα της».
Στην ερώτηση αν γίνονται πλέον συζητήσεις μεταξύ των δύο χωρών, απαντάει θετικά, διευκρινίζοντας ότι «έχουμε και ντοκουμέντα και γι’ αυτό στέκομαι σ’ αυτά, καθώς αρκετοί λένε: εμείς είμαστε Ρωμιοί».
Όπως τονίζει τέλος, «η Τουρκία καταπατά τα δικαιώματα καθημερινά όλων των γειτονικών λαών. Αλλά παραμένει μια μεγάλη δύναμη και αυτή το εκμεταλλεύεται, ότι είναι μια μεγάλη δύναμη, και οι άλλες μεγάλες δυνάμεις παίζουν το παιχνίδι τους».
Μητροπολίτης Δράμας: Ανθρώπινες αδυναμίες και εξισλαμισμός
Σε δηλώσεις του στον «Π.Τ.», ο σεβασμιότατος Μητροπολίτης Δράμας κ. Δωρόθεος, σημείωσε ότι πρόκειται για «ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα, γιατί αφορά στο ζήτημα των κρυπτοχριστιανών στον Πόντο —και όχι μόνο, αλλά και σε όλη τη Μικρά Ασία».
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε επίσης, και για την Ίδρυση της Επώνυμης Έδρας «Μητροπολίτης Δράμας Παύλος – Εκκλησιαστική Ιστορία και Πολιτισμός του Ελληνισμού της Ανατολή»: «Από φέτος έχουμε και την έδρα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, στη Θεολογική Σχολή, με το όνομα του μακαριστού Μητροπολίτου Παύλου, η οποία και αυτή θα είναι έδρα επιστημόνων που αφορούν την εθνική μας καταγωγή, τα εθνικά μας θέματα, την ιστορία μας. Και πιστεύω ότι και αυτή η έδρα θα αποδώσει τα κατάλληλα στο διάβα του χρόνου».
Αναφερόμενος στο θέμα των κρυπτοχριστιανών, σημείωσε: «Όταν γίνεται ένας διωγμός και διώκεται η πίστη και η εθνικότητα, είναι πολύ εύκολο για έναν άνθρωπο —διότι άνθρωποι είμαστε, αδύναμοι— να ενδώσει και να γίνει μουσουλμάνος. Αυτό συνέβη και στα πρώτα χρόνια του χριστιανισμού, στους τρεις πρώτους αιώνες».
Όπως είπε, «όταν δόθηκε σχετική ελευθερία, αποκαλύφθηκε στον Πόντο, ότι πάρα πολλοί, ενώ είχαν δηλώσει μουσουλμανικά ονόματα και ότι πιστεύουν στο Ισλάμ, οι άνθρωποι αυτοί το έκαναν εξ ανάγκης και φοβούμενοι. Και για αυτόν τον λόγο, όταν τους δόθηκε η ευκαιρία να γράψουν το όνομά τους και το επώνυμό τους, έγραψαν το όνομα το χριστιανικό και το επώνυμο το ελληνικό, το ποντιακό.
Και έτσι νομίζω βγήκε στην επιφάνεια το θέμα των κρυπτοχριστιανών. Κάποιοι δηλαδή κρυφά ήταν χριστιανοί, υποκρίνονταν ενώπιον των αρχών και του κόσμου, της κοινωνίας, ότι είναι μουσουλμάνοι ενώ δεν ήταν. Και όταν τους δόθηκε ευκαιρία, νομίζω με ένα διάταγμα δόθηκε μια ελευθερία να δηλώσουν ό,τι θέλουν, δήλωσαν αυτά τα επώνυμά τους».
Οι κρυπτοχριστιανοί του Πόντου
Οι κρυπτοχριστιανοί του Πόντου αποτελούν ένα από τα πιο ιδιαίτερα και δραματικά κεφάλαια της νεοελληνικής ιστορίας, το οποίο παραμένει δημοσιογραφικά και ερευνητικά επίκαιρο λόγω των σύγχρονων αποκαλύψεων στην Τουρκία.
Οι εξισλαμισμοί στον Πόντο ξεκίνησαν κυρίως τον 17ο αιώνα. Πολλοί Έλληνες δέχτηκαν το Ισλάμ επιφανειακά για να αποφύγουν τους βαρείς φόρους (χαράτσι), τις διώξεις και τις διακρίσεις, διατηρώντας όμως κρυφά τη χριστιανική πίστη.
Οι κρυπτοχριστιανοί (γνωστοί και ως Κλωστοί ή Γυριστοί) ζούσαν μια διπλή ζωή: Δημόσια είχαν μουσουλμανικά ονόματα, πήγαιναν στο τζαμί και τηρούσαν τα μουσουλμανικά έθιμα. Ιδιωτικά όμως, βαπτίζονταν κρυφά, είχαν χριστιανικά ονόματα, νήστευαν και τελούσαν μυστήρια σε υπόγειες ή απομονωμένες εκκλησίες.
Οι κυριότερες εστίες ήταν η Κρώμνη, το Σταυρίν, η Σάντα, η Ίμερα και η περιοχή του Όφη.
Όπως ανέφερε και ο κ. Φωτιάδης, με τη Συνθήκη της Λωζάνης και την ανταλλαγή πληθυσμών το 1923, το κριτήριο να έρθουν στην Ελλάδα, ήταν ότι έπρεπε να δηλώνουν χριστιανοί ορθόδοξοι. Όσοι κρυπτοχριστιανοί δεν είχαν «φανερωθεί» μέχρι τότε, καταγράφηκαν ως μουσουλμάνοι και παρέμειναν στην Τουρκία. Αντίθετα, όσοι είχαν αποκαλυφθεί μετά το 1856 (Χάττι Χουμαγιούν), θεωρήθηκαν χριστιανοί και αναγκάστηκαν να προσφυγοποιηθούν στην Ελλάδα.
Τα τελευταία χρόνια και λόγω της δυνατότητας που τους δίνεται μέσω των τεστ DNA, πολλοί είναι εκείνοι που ανακαλύπτουν τις χριστιανικές ρίζες των προγόνων τους. Δημοσιογραφικές αναφορές δείχνουν περιπτώσεις ανθρώπων που «επιστρέφουν» στον Χριστιανισμό ή δηλώνουν δημόσια την ποντιακή τους ταυτότητα. Το θέμα παραμένει ταμπού και πολιτικά ευαίσθητο στην Τουρκία. Οι τουρκικές αρχές συχνά αντιμετωπίζουν αυτές τις αναζητήσεις ταυτότητας ως απειλή για την εθνική ομοιογένεια.
