Οι πελαργοί είναι ευλογία για τη Δράμα
Ρυθμιστές του οικοσυστήματος
και οι αρχαίοι θρύλοι
που τους συνοδεύουν
Του Θρασύβουλου Πεγγαρά
Ο πελαργός (Ciconia ciconia), το συμπαθές και επιβλητικό αυτό πτηνό του ελληνικού κάμπου, είναι ένα ανθρωπόφιλο πουλί, που φωλιάζει κοντά σε οικισμούς και σε περιοχές που γειτονεύουν με υγροτόπους, λιβάδια και καλλιέργειες. Οι πελαργοί είναι κοσμοπολίτικα πουλιά, καθώς ζουν σε όλα σχεδόν τα θερμά και εύκρατα μέρη της γης. Σήμερα σε όλον τον κόσμο ζουν 17 είδη πελαργών, ένα εκ των οποίων έχουμε την ευλογία να αγαπά να φωλιάζει και στην περιοχή της Δράμας. Και λέμε ευλογία, διότι οι πελαργοί εκτός από την εξωτική χάρη και ομορφιά τους, επιτελούν και ένα πολύ σημαντικό έργο στην φύση. Είναι ρυθμιστές του πληθυσμού πολλών άλλων οργανισμών, όπως είναι τα έντομα, τα τρωκτικά τα σαλιγκάρια και πολλά αλλά, αποτρέποντας τον ζημιογόνο για τις αγροτικές καλλιέργειες αλλά και για τον άνθρωπο, υπερπληθυσμό τους, και ως εκ τούτου έχουν μια σημαντικότατη θέση στα αγροτικά οικοσυστήματα. Είναι δείκτες της ισορροπίας του περιβάλλοντος και παράλληλα αποτελούν σύμβολο της αρμονικής συμβίωσης του ανθρώπου με τη φύση της υπαίθρου.
Στο έργο του «Αι περί τα ζώα ιστορίαι», ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι οι αρχαίοι Θεσσαλοί αναγνώριζαν το ρόλο των πελαργών στον έλεγχο των φιδιών της περιοχής τους. Για το λόγο αυτό μάλιστα προστάτευαν απόλυτα τους πελαργούς και απαγόρευαν αυστηρά το κυνήγι τους. Θεωρούσαν τον φόνο των πουλιών αυτών το ίδιο εγκληματικό με την ανθρωποκτονία. Τη μεγάλη οικολογική σημασία των πελαργών παρουσιάζει με γλαφυρό τρόπο και ο Στέφανος Γρανίτσας, στο βιβλίο του «Τα άγρια και τα ήμερα του βουνού και του λόγγου», περιγράφοντας το ανοιξιάτικο όργωμα με τα εξής λόγια: «Εμπρός ο ζευγίτης, πίσω τα βόδια, παραπίσω η γυναίκα με τα τσαπιά, τη χύτρα, τα πανέρια, κι απ’ επάνω τους οι πελαργοί, άσπρο σύννεφο στη γαλάζια καταχνιά της αυγής».
Φωτογραφία του συντοπίτη μας Δ. Κετέογλου στην περιοχή της Προσοτσάνης με τους πελαργούς εν πλήρει παρατάξει
Σύγχρονοι απόγονοι των δεινοσαύρων
Εντυπωσιακά είναι τα ευρήματα που αφορούν την βιολογική καταγωγή των πελαργών. Απολιθώματα πελαργών βρέθηκαν σε στρώματα του Ολιγοκαίνου, ηλικίας 50 εκατομμυρίων ετών. Τα πτηνά, με τους πελαργούς ίσως τους πιο αντιπροσωπευτικούς, δεν είναι απλώς μακρινοί συγγενείς, αλλά οι άμεσοι απόγονοι και οι μοναδικοί επιζώντες μιας συγκεκριμένης ομάδας σαρκοφάγων δεινοσαύρων, των θηριόποδων. Η εξελικτική τους πορεία επιβεβαιώνεται από εντυπωσιακές ανατομικές και γενετικές ομοιότητες που διατηρούνται μέχρι σήμερα. Είναι οι δεινόσαυροι της εποχής μας, που ζουν ανάμεσα μας.
Η αυτοθυσία των πελαργών
Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, όταν οι γέρικοι πελαργοί εξασθενίσουν και αρχίσουν να χάνουν τα φτερά τους, οι απόγονοί τους φροντίζουν για την τροφή τους, και τους σκεπάζουν με τα δικά τους φτερά τα οποία ξεριζώνουν με το ράμφος τους από το ίδιο τους το σώμα. Αναφέρεται στις παραδόσεις πολλών λαών η αυτοθυσία των νεαρών πελαργών που μαδούν τα φτερά τους για να σκεπάσουν τους αδύναμους γέρους γονείς τους. H ιστορία αυτή έχει τις ρίζες της στην αρχαία πεποίθηση που μνημονεύει και ο Αριστοφάνης στους «Όρνιθες», σύμφωνα με την οποία οι νεαροί πελαργοί γηροκομούν τους γονείς τους. Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι στην αρχαιότητα, στην κοινωνία των ανθρώπων, ο νόμος που υπαγόρευε τη φροντίδα των γονιών από τα παιδιά τους όταν μεγαλώσουν, ονομαζόταν «Πελαργικός», η δε ανταπόδοση των τροφείων από τα παιδιά στους γονείς τους ονομάστηκε «αντιπελαργία» ή «αντιπελάργησις».
Τα «δικαστήρια των πελαργών»
Παροιμιώδη είναι και τα «δικαστήρια των πελαργών», μία μάζωξη των πτηνών, κατά την οποία αποφασίζεται η ποινή του θανάτου για εκείνον που θα καθυστερήσει να φτάσει στην συγκέντρωση πριν από την μετανάστευση ή για εκείνον που πρόδωσε την συζυγική πίστη. Τα «δικαστήρια των πελαργών» είναι μια παλιά λαϊκή παράδοση και ένας μύθος που περιγράφει μια υποτιθέμενη κοινωνική συμπεριφορά αυτών των πουλιών, σύμφωνα με την οποία τα σμήνη τιμωρούν, ακόμη και με θάνατο, όσους πελαργούς δεν μπόρεσαν να ακολουθήσουν το μεταναστευτικό ταξίδι ή παραβίασαν τους κανόνες της κοινότητας. Σύμφωνα με αυτή τη λαϊκή δοξασία, μία συνέλευση λαμβάνει χώρα κατά την προετοιμασία πριν από κάθε τους μετανάστευση. Τα πουλιά συγκεντρώνονται σε ομάδες. Εάν κάποιος πελαργός είναι άρρωστος, τραυματισμένος ή καθυστερεί την αναχώρηση λόγω αδυναμίας, τα υπόλοιπα πουλιά σχηματίζουν κύκλο γύρω του. Η τιμωρία είναι σκληρή, καταλυτική όμως για την επιβίωση του είδους. Πιστεύεται ότι τον δικάζουν και τον θανατώνουν για να μην επιβραδύνει ή θέσει σε κίνδυνο ολόκληρο το σμήνος κατά το μακρύ ταξίδι προς τον Νότο.
