Στο πλαίσιο του προγράμματος ΒΙΑΣ ΙΙ του Υπουργείου Πολιτισμού
Ομάδα επιστημόνων κατέγραψε
την σπάνια βιοποικιλότητα
του Σπηλαίου Αγγίτη
– Ο Βιολόγος κ. Παραγκαμιάν μιλάει στον «Π.Τ.» –
► Ένας υπόγειος φυσικός θησαυρός με 24 είδη υπόγειας ζωής και μοναδικούς ενδημικούς οργανισμούς
Του Θανάση Πολυμένη
ΤΟΣΟ για το Δήμο Προσοτσάνης, όσο και για το Νομό Δράμας, το Σπήλαιο Αγγίτη και οι πηγές του, αποτελούν είναι έναν από τους σπουδαιότερους χώρους από κάθε άποψη.
Για όσους θυμούνται, όπως είχε δημοσιεύσει ο «Π.Τ.» στις αρχές Οκτωβρίου 2025, οι πηγές Αγγίτη είχαν ενταχθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού στο πρόγραμμα ΒΙΑΣ ΙΙ, για την προστασία της βιοποικιλότητας στους αρχαιολογικούς χώρους, σε συνεργασία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος.
Πρόκειται για ένα πρόγραμμα, που βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με την πολιτιστική κληρονομιά και αποτελεί το αντικείμενο της νέας Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμικής Ανάπτυξης «Βιοποικιλότητα στους Αρχαιολογικούς Χώρους – ΒΙΑΣ ΙΙ» μεταξύ των δύο παραπάνω Υπουργείων.
Το έργο «ΒΙΑΣ ΙΙ», συνολικού προϋπολογισμού 1.090.120 ευρώ, αποτελεί τη συνέχεια του ιδιαίτερα επιτυχημένου «ΒΙΑΣ Ι». Στο πρώτο πρόγραμμα καταγράφηκαν, περισσότερα από 10.460 είδη χλωρίδας και πανίδας, σε 20 εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους – μεταξύ των οποίων η Ακρόπολη, η Ολυμπία, οι Δελφοί και η Δήλος – αποδεικνύοντας ότι οι αρχαιολογικοί χώροι λειτουργούν και ως ζώνες προστασίας βιοποικιλότητας, πέραν της πολιτιστικής τους σημασίας.
Στο Σπήλαιο Αγγίτη
Στο πλαίσιο του προγράμματος «Βιοποικιλότητα στους αρχαιολογικούς χώρους (ΒΙΑΣ ΙΙ)», βρέθηκε στη Δράμα την περασμένη εβδομάδα μια ομάδα ειδικών προκειμένου να καταγράψει τη βιοποικιλότητα των πηγών Αγγίτη, του οποίου επιστημονικά υπεύθυνος είναι ο καθηγητής κ. Π. Παφίλης του Πανεπιστημίου ΕΚΠΑ της Αθήνας.
Ένας από τους ανθρώπους που βρέθηκαν στη Δράμα και στο Σπήλαιο Αγγίτη, είναι και ο κ. Σάββας Παραγκαμιάν, ο οποίος είναι Βιολόγος, Μεταδιδάκτορας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και ασχολείται κυρίως με τη Μικροβιακή Οικολογία, ενώ παράλληλα κάνει δειγματοληψίες για διάφορα ασπόνδυλα σε σπήλαια όπως αυτό του Αγγίτη.
Στο σχετικό πρόγραμμα του ΒΙΑΣ ΙΙ, είναι ενταγμένα το Σπήλαιο και οι Πηγές Αγγίτη, καθώς και το Σπήλιο του Ευρυπίδη στη Σαλαμίνα.
Η ομάδα αποτελούνταν από τους: Σάββα Παραγκαμιάν, Ολυμπία Μπατσιάμη, Αλεξάνδρα Σαμολαδά, Ιωάννα Μυλωνά, Παναγιώτη Καρακουλάκη, Καλούστ Παραγκαμιάν και Χρήστο Πέννο. Με την Γεωλόγο κα. Μπατσιάμη ο «Π.Τ.» είχε μιλήσει στις αρχές Ιουνίου, καθώς είχε πάρει δείγμα από το νερό, προκειμένου να κάνει κάποιες εξειδικευμένες αναλύσεις και μετρήσεις όσον αφορά στα ιζήματα του Σπηλαίου.
Εκτός περιοχής Natura το εσωτερικό του Σπηλαίου
Μιλώντας στον «Π.Τ.» ο κ. Παραγκαμιάν, εξηγεί ότι η ομάδα βρέθηκε στο Σπήλαιο Αγγίτη, προκειμένου να καταγράψει, να φωτογραφήσει και να τεκμηριώσει τα είδη που περιλαμβάνει και διαβιούν εκεί.
Όπως αρχικά σημειώνει, «παρ’ όλο που το Σπήλαιο βρίσκεται σε περιοχή Natura, η είσοδός του και όλη αυτή η τεράστια έκταση που είναι 10 χιλιόμετρα μήκος, παραμένει εκτός Natura”.
Στην ίδια ομάδα ήταν και ο πατέρας του Σάββα Παραγκαμιάν, ο κ. Καλλούστ Παραγκαμιάν, ένας διακεκριμένος Έλληνας Βιολόγος και Σπηλαιολόγος, γνωστός για το έργο του σε μελέτες Σπηλαίων και της υπόγειας πανίδας. Ο κ. Καλούστ Παραγκαμιάν είχε επισκεφτεί το Σπήλαιο Αγγίτη τη δεκαετία του 1990 και είχε κάνει μελέτες σχετικά με τη βιοποικιλότητα των πηγών. Στόχος της ομάδας που βρέθηκε μαζί με τον ίδιο την περασμένη εβδομάδα στη Δράμα, ήταν η επαναβεβαίωση και η τεκμηρίωση των ειδών που διαβιούν στον χώρο μέσα από το εν λόγω πρόγραμμα, ώστε να ξεκινήσει κάποια στιγμή και η προστασία του Σπηλαίου όπως και ο ορεινός όγκος που το περιβάλλει από το Νευροκόπι όπου βρίσκονται και οι πηγές του μέχρι και την είσοδο του Σπηλαίου.
Στην ίδια ομάδα βρισκόταν επίσης και ο Σπηλαιολόγος κ. Χρήστος Πέννος, ο οποίος επισκέπτεται συχνά το Σπήλαιο και έχει μιλήσει επανειλημμένα στον «Π.Τ.» για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται αυτό σε διάφορες εποχές. Ο κ. Πέννος έχει μάλιστα τοποθετήσει και ορισμένα μηχανήματα στο βάθος του, ώστε να καταγράφει τις διάφορες αλλαγές της στάθμης και άλλες μετρήσεις. Η τελευταία πλημμύρα όμως του περασμένου χειμώνα παρέσυρε και κατέστρεψε ορισμένους απ’ αυτούς τους μετρητές.
Τα είδη που διαβιούν στο Σπήλαιο Αγγίτη
Όπως εξηγεί ο κ. Σάββας Παραγκαμιάν που μιλάει στον «Π.Τ.», «το Σπήλαιο Αγγίτη έχει εξερευνηθεί βιολογικά εδώ και πολλά χρόνια από σπουδαίους βιοσπηλαιολόγους, κατά τη δεκαετία του 1950 και αργότερα. Και όλα αυτά είναι γνωστά στη διεθνή κοινότητα της βιοσπηλαιολογίας».
Αυτό που σημειώνει ο κ. Παραγκαμιάν, είναι ότι «το Σπήλαιο έχει πάρα πολλά ενδημικά είδη, δηλαδή είδη που βρίσκονται μόνο σε αυτό. Για παράδειγμα έχουμε βρει ένα κολεόπτερο, το γνωστό και ως σκαθάρι, που είναι ενδημικό είδος εκεί. Έχουμε επίσης κυρίως αρθρόποδα, μικροί και πολύ μικροί οργανισμοί, λίγων χιλιοστών, που έχουν βρεθεί επίσης εκεί».
Όπως μάλιστα χαρακτηριστικά εξηγεί, «υπάρχουν τουλάχιστον 24 διαφορετικά είδη, από τα οποία δύο μόνο είναι ενδημικά, που είναι ένα αρκετά μεγάλο νούμερο και έχουν προσδιοριστεί στο συγκεκριμένο Σπήλαιο. Πάντως, ο κ. Καλούστ Παραγκαμιάν, πιστεύει ότι υπάρχουν και άλλα είδη, λόγω του γιγάντιου όγκου και αυτό το κάνει δύσκολο στην εξερεύνηση και στη δειγματοληψία του».
Διευκρινίζει ακόμα, ότι το Σπήλαιο Αγγίτη είναι στα top 20 Σπήλαια της Ελλάδας όσον αφορά στη βιοποικιλότητά του, τονίζοντας ότι «χρειάζεται περαιτέρω μελέτη», ενώ περιλαμβάνει και υδρόβια ζώα: «Όπως μάλιστα ένα ενδημικό αμφίποδο που είναι πολύ μικρό, σαν μια πολύ μικρή γαρίδα. Είναι χωρίς μάτια, είναι τυφλό και βρίσκεται μέσα σε μικρές γούρνες που βρίσκουμε δεξιά κι αριστερά περπατώντας μέσα στο σπήλαιο. Πρόκειται για μια μικρή γαρίδα, την οποία συναντάμε σε όλη την Ευρώπη, είναι κοινό είδος με την ονομασία Austropotamobius torrentium και είναι δείκτης ποιότητας και κατάστασης του ενδιαιτήματος για τις περιοχές Natura».
Χαρακτηριστικό είναι πάντως ότι το συγκεκριμένο είδος όταν βρίσκεται έξω στο ποτάμι γίνεται διάφανο, ενώ όταν βρίσκεται μέσα στο Σπήλαιο παίρνει ένα γαλάζιο χρώμα. Είναι χαρακτηριστικό πάντως το γεγονός ότι, «όλα αυτά επιβιώνουν εκεί για χιλιάδες χρόνια, αν και η χρονολογία του Σπηλαίου Αγγίτη δεν έχει επιβεβαιωθεί ακόμα».
Από αρ: Σάββας Παραγκαμιάν, Ολυμπία Μπατσιάμη, Αλεξάνδρα Σαμολαδά,Ιωάννα Μυλωνά, Παναγιώτης Καρακουλάκης, Καλούστ Παραγκαμιάν. Καθιστός Χρήστος Πέννος
Η περίοδος ξηρασίας
Ερωτώμενος σχετικά με την ξηρασία που υπήρξε τα δύο προηγούμενα χρόνια κι αν επηρέασε όλους αυτούς τους οργανισμούς, απαντάει θετικά. «Έχει παρατηρηθεί ανεπίσημα ότι σε κάποια σπήλαια έχει κατέβει ο υδροφόρος ορίζοντας, και αρχίζουν και στεγνώνουν σε διάφορα σημεία στην Ελλάδα. Ο αντίκτυπος που έχει – επειδή αυτά τα ζώα που βρίσκονται μέσα στα σπήλαια ζούνε γενικά στο υπέδαφος – απλά εμείς μπορούμε να τα εντοπίσουμε μέσα στα σπήλαια επειδή χωράμε να μπούμε. Γιατί αυτά είναι πολύ μικρά, οπότε ζούνε και σε σχισμές και δεν μπορεί να τους ενδιαφέρει έτσι ο γιγάντιος όγκος, ας το πούμε έτσι. Αυτό που τους ενδιαφέρει είναι να έρχεται φαγητό με το νερό. θρεπτικά συστατικά δηλαδή».
[Σημείωση: Οι φωτογραφίες έχουν παραχωρηθεί από τον κ. Σάββα Παραγκαμιάν από την επίσκεψη της ομάδας την περασμένη εβδομάδα στο Σπήλιο Αγγίτη.]
