Όραμα και πραγματικότητα
σε μια περιοχή με 8.500
χρόνια ιστορίας
Στον «Π.Τ.» μίλησε ο αρχιτέκτονας – πολεοδόμος, κ. Χ. Τσουρουκίδης, πρόεδρος της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας «Επιστημονική Ομάδα Οψόμεθα εις Φιλίππους»
Του Θρασύβουλου Πεγγαρά
Είναι απολύτως διαπιστωμένο ότι κάθε λαός έχει και κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από έναν άλλον. Ιδιοσυγκρασιακά πάντα μιλώντας, ένας λαός μπορεί να εκδηλώνει συγκεκριμένες συμπεριφορικές τάσεις, ως προς τη λήψη αποφάσεων, στην επικοινωνία και στον τρόπο που αντιμετωπίζει την καθημερινότητα. Παρόλο που κάθε άτομο είναι μοναδικό, η πολιτισμική ψυχολογία και η κοινωνιολογία επιβεβαιώνουν ότι η κοινή ιστορία, το κλίμα και οι θεσμοί, διαμορφώνουν μια συλλογική ιδιοσυγκρασία. Ορισμένοι λαοί, όπως οι μεσογειακοί, διακρίνονται για την εξωστρέφεια, τη θερμότητα και την έντονη γλωσσική και σωματική εκφραστικότητά τους. Αντίθετα, βόρειοι ή ασιατικοί λαοί τείνουν να προτιμούν τη συναισθηματική συγκράτηση και τη διακριτικότητα.
Μιλώντας για την αφεντιά μας, ως Έλληνες, έχουμε μια ιδιαίτερη σχέση με τον χρόνο. Κάπου διάβαζα ότι η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη λέξη στο ελληνικό λεξιλόγιο είναι η λέξη «αύριο». Ανήκοντας βλέπετε, για ευνόητους λόγους, στους αποκαλουμένους πολιτισμούς με «πολυχρονική» αντίληψη, βλέπουμε τον χρόνο ευέλικτο, δίνοντας προτεραιότητα στις ανθρώπινες σχέσεις και τον αυθορμητισμό. Κι ίσως αυτό, να είναι και κομμάτι της γοητείας μας. Αντίθετα, πολιτισμοί με «μονοχρονική» αντίληψη εστιάζουν στην αυστηρή συνέπεια, τον προγραμματισμό και την παραγωγικότητα.
Κάτι ακόμα που μας χαρακτηρίζει ως Έλληνες, είναι και η δυσκολία στην ένταξη και δραστηριοποίησή μας σε ομάδες και σε πλαίσια. Η έννοια της προσωπικής ανεξαρτησίας και της αυτόνομης προκοπής είναι βαθιά ριζωμένη μέσα μας. Συχνά προτιμάμε το «εγώ» από το «εμείς», καθώς η υποταγή της προσωπικής γνώμης σε μια συλλογική απόφαση εκλαμβάνεται λανθασμένα ως υποχώρηση ή ήττα.
Διαχρονικά βέβαια, υπάρχει και μια έλλειψη θεσμικής εμπιστοσύνης. Ιστορικά, ο Έλληνας έμαθε να στηρίζεται στην οικογένεια και στον κλειστό κύκλο του, παρά στους θεσμούς ή στις οργανωμένες ομάδες, τις οποίες συχνά αντιμετωπίζει με καχυποψία. Αυτό μεταφέρεται και σε μικρότερες συλλογικότητες, συλλόγους, ομάδες εργασίας, αυτοδιοικητικούς και κομματικούς σχηματισμούς. Σ’ αυτούς τους τελευταίους, παρατηρείται δε, και μια ηγετική τάση, ένα σύμπλεγμα «αρχηγού». Μία ίσως έμφυτη τάση για προβολή και ανάληψη πρωτοβουλιών, η οποία όμως εύκολα μετατρέπεται σε ανταγωνισμό για την ηγεσία της ομάδας. Όταν όλοι θέλουν να χαράξουν την πορεία, ο συντονισμός γίνεται εξαιρετικά δύσκολος. Το περιγράφει και πολύ γλαφυρά η γνωστή λαϊκή ρήση με τα πολλά κοκόρια και το καθυστερημένο ξημέρωμα. Και συχνά, αντί να εστιάζουμε στη δομή, τους ρόλους και τους στόχους της ομάδας, συχνά μεταφέρουμε τις προσωπικές συμπάθειες, τις διαφωνίες και το συναίσθημα μέσα στο ομαδικό πλαίσιο, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται γρήγορα τριβές.
Παρόλα αυτά, όταν υπάρχει ένας πραγματικά κοινός, υψηλός στόχος ή μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης, ο ίδιος λαός μπορεί να επιδείξει μια αδιανόητη και εντυπωσιακή συσπείρωση και αλληλεγγύη. Με το αιώνιο στοίχημα να παραμένει, πώς αυτή η δυναμική μπορεί να αποκτήσει συνέπεια και διάρκεια στην καθημερινή, οργανωμένη ζωή.
Τσουρουκίδης: «Δυστυχώς δεν σκεφτόμαστε οραματικά το μέλλον του τόπου μας»
Με αφορμή λοιπόν το πρόσφατο, πολύ ενδιαφέρον και επιτυχημένο «Brevet Φίλιπποι» ο κ. Τσουρουκίδης, στο περιθώριο της ποδηλατικής διοργάνωσης, εξέφρασε και την αγωνία του για τις παθογένειες των διοικήσεων κάποιων Δήμων και φορέων της περιοχής μας, και για την αδυναμία ανάδειξης του τουριστικού μας προϊόντος που έχουν ως συνεπαγόμενο αποτέλεσμα: «Δυστυχώς δεν σκεφτόμαστε οραματικά το μέλλον ενός τόπου. Και να προσπαθήσω να γίνω όσο πιο σαφής γίνεται. Ας πούμε, λέγεται —και ήδη έχει σχεδιαστεί— η σύνδεση με τρένο Θεσσαλονίκης-Καβάλας. Γιατί να εγκαταλειφθεί η Δράμα και τα ενδιάμεσα χωριά, με τους σταθμούς που υπάρχουν ήδη εκεί; Έχουμε πέντε σιδηροδρομικούς σταθμούς μέσα σε αυτή την περιοχή οι οποίοι αφήνονται να ρημάζουν και καταστρέφονται.
Όσον αφορά τη δική μας διοργάνωση, το 8ο «Brevet Φίλιπποι», χαίρομαι πολύ για τους εθελοντές μας. Κυρίως διότι όλοι οι σταθμοί ελέγχου από πολλούς πολίτες ήταν υποδειγματικοί, λυπάμαι όμως την ίδια στιγμή διότι, από κάποιους Δημάρχους δεν δόθηκε η αναμενόμενη στήριξη. Αναρωτιέμαι, γιατί. Πιστεύω ότι θα πρέπει να αναθεωρήσουν όλοι. Η διοργάνωσή μας, αλλά και κάθε άλλη, δεν είναι υπόθεση του ενός ή των δύο, είναι υπόθεση όλων των κοινωνιών. Διότι εάν πράγματι θέλουν να το αγκαλιάσουν όλοι οι Δήμοι, πραγματικά μπορεί το «Brevet Φίλιπποι», που είναι παγκόσμιας κατάταξης ποδηλασία τουριστικού χαρακτήρα, να γίνει πυλώνας τουριστικής ανάπτυξης της περιοχής. Διότι εδώ μιλάμε για μια προσπάθεια γνωριμίας όλης αυτής της μεγάλης περιοχής, που έχει μια ιστορία 8.500 χρόνων, μοναδική στην Ευρώπη, όχι στην Ελλάδα μόνο. Φίλιπποι, Λυδία, Αμφίπολη, και στη Δράμα υπάρχουν προϊστορικά ευρήματα. Είναι περιοχή πραγματικά με πολύ βαθιά ιστορία, από τους ελληνιστικούς χρόνους και τους ρωμαϊκούς μετέπειτα».
Τσουρουκίδης: «Έχουμε έτοιμα, βραβευμένα μάλιστα σχέδια»
«Λόγου χάρη», συνέχισε ο κ. Τσουρουκίδης, «για τις σιδηροδρομικές συνδέσεις που αποτελούν και στρατηγικού χαρακτήρα, θα μπορούσε να συνδεθεί η περιοχή με δύο σταθμούς. Ο ένας στην Αμφίπολη, ώστε να συνδεθεί και να καταλήγει περνώντας και από Φιλίππους και Δράμα. Και ένας άλλος να είναι στον Σταυρό παραδείγματος χάρη, ώστε να γίνει αυτή η όμορφη, εσωτερική διαδρομή. Ένα τουριστικό τρενάκι δηλαδή. Αυτό, αν θέλουν να το δουν σοβαρά, μπορούν να το δουν.
Και ταυτόχρονα έχουμε και άλλες προτάσεις. Έχουμε προτάσεις που αφορούν τη Δράμα. Με κέντρο τη Δράμα και το Κεφαλάρι, με τα νερά που έχουμε, προτείνουμε υδατοδιαδρομές. Δηλαδή βάρκες, οι οποίες, με τις κατάλληλες εκτροπές νερού, τα κατάλληλα μηχανικά έργα, να ξεκινάνε από την Δράμα και να πλέουν και να περιηγούνται σε όλη αυτή την περιοχή. Η ιδέα να αποκτήσει η Δράμα κανάλια, πλωτές υδατοδιαδρομές και βάρκες που θα συνδέουν την ευρύτερη περιοχή, είναι ένα άκρως εντυπωσιακό όραμα. Έχουμε έτοιμα σχέδια, τα οποία μάλιστα έχουνε βραβευτεί στην Ολλανδία. Εγώ είμαι αρχιτέκτονας – πολεοδόμος, αλλά δεν είμαι εγώ μόνο. Είχαμε 350 νέους επιστήμονες και τώρα μείναμε 60. Γιατί; Γιατί οι τοπικές κοινωνίες λένε ότι αγαπάνε τα παιδιά τους, αλλά στο τέλος είναι αυτές που τα διώχνουν κατά λάθος.
Θα έπρεπε, και το οφείλουμε όλοι, να ενωθούμε κάτω από μια ομπρέλα, και δεν έχει σημασία ποιος το κάνει. Όλοι μαζί το κάνουμε, συλλογικά. Όπως και το «Brevet Φίλιπποι», είναι μια δράση ενότητας και γνωριμίας με τον τόπο. Ενότητα των ανθρώπων, να ανταλλάξουμε ορισμένα στοιχεία μεταξύ μας, να γνωριστούμε καλύτερα. Αυτός είναι ο στόχος. Οι «Οψόμεθα» ασχολούνται με οκτώ Δήμους. Αμφίπολη, Νέα Ζίχνη, Προσοτσάνη, Δράμα, Δοξάτο, Καβάλα, Παγγαίο και Παρανέστι, και προσπαθούμε να ενώσουμε όλες αυτές τις περιοχές. Αυτό που έχουμε, το πολιτιστικό απόθεμα της περιοχής αυτής, είναι τεράστιο. Και εν πολλοίς μένει αναξιοποίητο και ανεκμετάλλευτο. Δεν μπορεί να έχουμε την Αρχαία Εγνατία Οδό, που είναι η σπονδυλική στήλη της Βόρειας Ελλάδας, αυτό που ονομάζουμε Πάρκο εμείς, του οποίου κάναμε το master plan, τον επιχειρησιακό σχεδιασμό, που αυτό θα έπρεπε να είναι στα χέρια της κεντρικής εξουσίας, και να μην κάνουμε τίποτα. Έχουμε τα βήματα του Αποστόλου Παύλου, τους αρχαίους Φιλίππους και τόσα άλλα. Θα μπορούσαν πολλές προτάσεις να αγκαλιαστούν από όλους τους Δήμους και να πιέσουν οι Δήμοι την Περιφέρεια, και η Περιφέρεια την κεντρική εξουσία.
Μας έχει καλέσει και η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, και μιλήσαμε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Με την αντιπρόεδρο πήγαμε στους Ευρωβουλευτές, συζητήσαμε, μας βοήθησαν όλοι εκεί. Άρα το φέραμε το αποτέλεσμα. Και εδώ δεν ασχολείται κανείς. Η Πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου είχε τηλεφωνήσει στον τότε Περιφερειάρχη —ο κ. Μέτιος ήταν—, και του είπε ότι δεν έχετε μεγάλη απορροφητικότητα στην Περιφέρεια σας. Εδώ υπάρχει η μελέτη και οι προτάσεις μας, των «Οψόμεθα», που μπορούν να λάβουν χρηματοδότηση. Είναι 30 εκατομμύρια; Είναι 20 εκατομμύρια; Μπορεί να γίνει!»
Η «επανάσταση των ρομαντικών»
Κάποιοι στο άκουσμα των συγκεκριμένων, αλλά και άλλων προτάσεων, που μιλούν για τουριστικές σιδηροδρομικές διαδρομές, για υδατοδιαδρομές, και γενικά για μια άλλου είδους προσέγγιση, ίσως ρομαντικοποιήσουν αυτές τις φωνές. Μήπως όμως μια Επανάσταση των ρομαντικών είναι αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα, τώρα, και ως πόλη, και ως χώρα, αλλά και ως πλανήτης;
Η ιδέα μιας «επανάστασης των ρομαντικών» είναι εξαιρετικά γοητευτική, ειδικά σε μια εποχή που κυριαρχείται από την υπερβολική λογική, την τεχνολογία και τον κυνισμό. Αν το καλοσκεφτείτε, ίσως είναι ακριβώς αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα για να ισορροπήσουμε τον κόσμο μας. Τι θα σήμαινε μια τέτοια επανάσταση σήμερα; Μα η επικράτηση του συναισθήματος έναντι του αλγορίθμου φυσικά. Σε έναν κόσμο που μετράει τα πάντα με αριθμούς, δεδομένα, data και αποδοτικότητα, ο ρομαντισμός επαναφέρει την αξία του αυθορμητισμού, της τέχνης και της ανθρώπινης σύνδεσης. Η επιστροφή στη φύση, όχι πρόχειρα και συνθηματικά απλώς, αλλά επιστημονικά, και με τη χρήση της τεχνολογίας στοχευμένη προς αυτή την κατεύθυνση, θα μπορούσε να αποτελεί την τέλεια λύση. Οψόμεθα…
