Όταν ο συνέταιρος
φεύγει ή… «φεύγεται»!
Τι ισχύει στις ομόρρυθμες και ετερόρρυθμες εταιρείες;
Γράφει ο Κυριάκος Ευθυνόπουλος, Δικηγόρος Δράμας
– Εμπορικολόγος, Υπ. Διδάκτωρ Νομικής ΑΠΘ,
Καθηγητής University of West London – BCA
Η συνύπαρξη σε μια ομόρρυθμη ή ετερόρρυθμη εταιρεία μοιάζει με γάμο, καθώς στηρίζεται στην εμπιστοσύνη και τον κοινό σκοπό των εταίρων. Η δέσμευση των εταίρων είναι τόσο στενή, ώστε με την επιλογή αυτού του εταιρικού τύπου αποδέχονται και την ιδιαιτερότητά του, δηλαδή την ευθύνη τους με την προσωπική τους περιουσία για τα χρέη της εταιρείας. Απεριόριστα και εις ολόκληρον στις ομόρρυθμες, ενώ στις ετερόρρυθμες μέχρι το ύψος της εισφοράς τους, κάτι που δεν ισχύει στις κεφαλαιουχικές εταιρείες (π.χ. ΑΕ, ΙΚΕ, ΕΠΕ), όπου οι μέτοχοι δεν ευθύνονται προσωπικά.
Πλην όμως, όπως και στον γάμο, έτσι και στην εταιρική σχέση μπορεί να επέλθει το «διαζύγιο» και (ευτυχώς) προβλέπονται κανόνες που ρυθμίζουν την αποχώρηση ή ακόμη και την απομάκρυνση ενός εταίρου. Ο νόμος προβλέπει δύο βασικούς τρόπους διακοπής της εταιρικής σχέσης: την έξοδο (όταν ο εταίρος αποφασίζει να φύγει με τη θέληση του) και τον αποκλεισμό (όταν οι άλλοι εταίροι ζητούν να φύγει, δηλαδή τον «διώχνουν»). Το πλαίσιο ρυθμίζεται κυρίως στα άρθρα 261 έως 264 του Ν. 4072/2012 αλλά κρίσιμη είναι η ερμηνεία των άρθρων όπως έχει διαπλασθεί από την πλούσια νομολογία των εθνικών δικαστηρίων.
Δέον να σημειωθεί ότι οι διατάξεις για την αποχώρηση ή αποκλεισμό εταίρου είναι σημαντικές για την τοπική επιχειρηματικότητα καθώς προσδίδουν νομική ασφάλεια και τη διατήρηση ενός υγιούς επιχειρηματικού περιβάλλοντος λόγω προβλεψιμότητας, μιας που, άλλωστε, οι ομόρρυθμες και ετερόρρυθμες εταιρείες συνιστούν τη ραχοκοκαλιά της επιχειρηματικής δραστηριότητας στην επαρχία.
Ας πάρουμε την πρώτη περίπτωση, δηλαδή της εκούσιας εξόδου ομορρύθμου εταίρου και να τη σκιαγραφήσουμε με ένα παράδειγμα. Σε επιχείρηση καφέ στην πόλη μας, ένας από τους τρεις συνεταίρους αποφάσισε να αποχωρήσει για προσωπικούς λόγους. Η εταιρεία υποχρεώθηκε να του αποδώσει το αντίστοιχο μερίδιό του και να συνεχίσει με τους δύο υπολοίπους. Συνοπτικώς και επ’ αφορμής του παραδείγματος, προκύπτει ότι ο εταίρος έχει το δικαίωμα να αποχωρήσει με απλή δήλωση που δημοσιεύεται στο Γ.Ε.ΜΗ. άνευ αιτιολόγησης, εκτός αν το καταστατικό της εταιρείας το απαγορεύει ή θέτει προϋποθέσεις. Η αποχώρηση θα επηρεάσει σημαντικά τη σύνθεση και τα οικονομικά της εταιρείας και θα αναγκάσει τους εναπομείναντες εταίρους σε νέο στρατηγικό σχεδιασμό. Ο εξερχόμενος ομόρρυθμος εταίρος δικαιούται την αξία της συμμετοχής του, αλλά παραμένει υπόχρεος για τα εταιρικά χρέη που δημιουργήθηκαν έως την αποχώρησή του για διάστημα πέντε ετών.
Η κατάσταση αλλάζει σημαντικά σε περίπτωση αποκλεισμού εταίρου. Δηλαδή, σε πιο σοβαρές καταστάσεις στις οποίες οι υπόλοιποι συνέταιροι μπορούν να ζητήσουν τον αποκλεισμό ενός εταίρου μέσω Δικαστηρίου. Αυτό, όμως, προϋποθέτει ύπαρξη σπουδαίου λόγου, όπως αθέτηση υποχρεώσεων, ανταγωνιστική συμπεριφορά, σοβαρή διαταραχή της εύρυθμης λειτουργίας της εταιρείας, ή ακόμη και πρόκληση βλάβης στην εταιρεία. Η στοιχειοθέτηση σπουδαίου λόγου με σαφή αποδεικτικά μέσα αποτελεί βασική προϋπόθεση της επιτυχίας μιας διαδικασίας αποκλεισμού. Η δε απόφαση αποκλεισμού έχει διαπλαστικό χαρακτήρα.
Επιλεκτικά, η ρύθμιση της εξόδου και του αποκλεισμού εταίρου συγκροτεί ένα λειτουργικό νομικό πλαίσιο και η ερμηνευτική προσέγγιση των Δικαστηρίων επιδιώκει μια κρίσιμη ισορροπία: την ελευθερία άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας, αφενός, την ανάγκη προστασίας της εταιρικής συνοχής και συνέχειας, αφετέρου. Η σαφής και νομικά ορθή διατύπωση των σχετικών καταστατικών διατάξεων, σε συνδυασμό με την έγκαιρη και προληπτική νομική καθοδήγηση από εξειδικευμένο δικηγόρο, όχι μόνο αποτρέπει μελλοντικούς «πονοκεφάλους», αλλά και διασφαλίζει την αποτελεσματική αντιμετώπιση ενδεχόμενων δικαστικών διαφορών. Πρόκειται για κρίσιμους παράγοντες που εγγυώνται τη νομική ασφάλεια των εταίρων, καθώς επίσης τη συνέχεια και εύρυθμη λειτουργία της εταιρείας.
Το παρόν άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Παρέχεται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν υποκαθιστά την εξειδικευμένη νομική καθοδήγηση. Για οποιοδήποτε νομικό ζήτημα, συνιστάται η επικοινωνία με εξειδικευμένο δικηγόρο.
