ΠΑΛΙΑ ΔΡΑΜΑ 1930 – Η οικονομική
κρίσις και η αντιμετώπισης της στη Δράμα
Έρευνα –επιμέλεια Ιωάννης Στ. Σταυρίδη
Κρίση, κρίση, κρίση. Οικονομική κρίση. Η αγορά της Δράμας βουλιάζει και πάτο δε βρίσκει. Οι πτωχεύσεις καθημερινό φαινόμενο, με αποτέλεσμα να υπάρχει ανησυχία για το μέλλον.
Γιατί όμως αυτή η κρίση; Τι συμβαίνει και η αγοραστική δύναμη μειώνεται; Και τι πρέπει να γίνει;
Η εφημερίδα «ΘΑΡΡΟΣ» σε ερευνά της γράφει τον Ιανουάριο του 1930:
« Πολλά ηκούσθησαν και περισσότερα εγράφησαν περί της Οικονομικής κρίσεως η οποία μαστίζει την αγοράν και γνώμαι αντηλλάγησαν και συνέδρια συνεκλήθησαν προς τούτο και όλη αυτή η άλυσσος των συζητήσεων, των σκέψεων και συσκέψεων άλλο από του να αποτελέση μίαν ωραίαν φιλολογίαν, εις τίποτε δεν ωφέλησε και ουδόλως προήγαγε την υπόθεσιν, ώστε να βελτιωθή κάπως η κατάστασις.
Κρίσις! ….. Κρίσις!….
Να, η λέξις της μόδας την οποίαν ακούει κανείς από τον έμπορον, από τον επαγγελματίαν, από τον ταβερνιάρην και από αυτόν ακόμη τον υπάιθριον πωλητήν. Κρίσις, λοιπόν! Αλλά τι είδους κρίσις είναι αυτή και που οφείλεται; Υπάρχει πράγματι τοιαύτη κρίσις ή κάποια προδιάθεσις μεμψιμοιρίας μας κάνει να θρηνούμεν;
Κρίσεις εις την αγοράν παρουσιάζονται ως γνωστόν υπό διαφόρους μορφάς, δι αυτό επιβάλλεται και ο καθορισμός της υφισταμένης κρίσεως και η ερεύνησις ακολούθως των αιτίων τα οποία προεκάλεσαν αυτήν, εις τρόπον ώστε α καταστή αυχερής η εξεύρεσις των αντιδότων προς αντιμετώπισίν της.
ΔΕΙΝΗ ΚΡΙΣΙΣ
Προτού εξετάσωμεν την μορφήν και τα αίτια της παρούσης κρίσεως πρέπει κατ΄ αρχήν να διαπιστώσωμεν εάν και κατάσον υπάρχει κρίσις ή όχι. Αλλά πως θα το διαπιστώσωμεν αυτό;
Εκ των θρήνων των εμπόρων, ή εκ των άρθρων των εφημερίδων; Ούτε εκ του ενός γεγονότος, ούτε εκ του άλλου.
Σαφή απάντησις περί αυτού θα μας δώση το παρελθόν έτος. Τι εσημείωσε λοιπόν το 1929;
Κατά το 1929 εδηλώθησαν εις το Πρωτοδικείον 15 πτωχεύσεις εμπόρων της αγοράς μας, έναντι ουδεμιάς κατά το 1928. Τι σημαίνει τούτο; Ότι βέβαια η αγορά μας μαστίζεται υπό δεινής οικονομικής κρίσεως, με τάσεις γενικεύσεως αυτής, αφού ουδέν μέτρον κατασταλτικόν ελήφθη προς αντιμετώπισιν αυτής.
ΠΟΙΑ ΤΑ ΑΙΤΙΑ
Ο αριθμός των πτωχεύσεων μας παρέχει το ενδόσημον ότι υπάρχει κρίσις.
Αλλά ποια τα αίτια αυτής;
Η οικονομική ανεπάρκεια της χώρας; Κατά την γνώμην μας οι κυριαρχούντες συντελεσταί της κρίσεως είναι πολλοί και ί μόνον η οικονομική ανεπάρκεια και η έλλειψις αγοραστικής δυνάμεως εις την οποίαν την αποδίδομεν πάντοτε.
Είναι γεγονός αναμφισβήτητον ότι μεταπολεμικώς παρετηρήθη εις τον νομόν μας μια τάσις προσφυγής των ανθρώπων εις τα ευχερή μικροεπαγγέλματα ητις εδημιούργησεν ένα επαγγελματικόν δυσβάστακτον πληθωρισμόν δια τον πληθυσμόν του Νομού μας.
Οι τραπέντες ούτω προς τα παρασιτικά επαγγέλματα μέχρι τινός κατώρθωναν να συντηρούνται, λόγω των συνεχών υπερτιμήσεων των ειδών και να κερδίζουν μάλιστα πολλά.
Μετά την παγίωσιν όμως, οπσδήποτε, της καταστάσεως και την σταθεροποίησιν του νομίσματος, ήρχισεν να εκδηλώνεται το κακόν και η υπολανθάνουσα πάντοτε κρίσις, οπότε ούτοι μη δυνάμενοι να ανταποκριθουν εις τας υποχρεώσεις των εκηρύσσοντο εις κατάστασιν πτωχεύσεως.
Αλλά μήπως αυτοί έκαμαν κακόν μόνον εις τον εαυτόν των;
Όχι. Εσφυρηλάτησαν μιαν βαρείαν άλυσσον υπό την οποίαν στενάζουν, όχι μόνον οι υπεράριθμοι μικρέμποροι, αλλά και ο πραγματικός έμπορος και ο βιοτέχνης και ο παραγωγός ακόμη, διότι αφ΄ ενός μεν οι τραπέντες προς παρασιτικά επαγγέλματα δεν προσέφερον τίποτε εις την κοινωνίαν, αφ΄ ετέρου επεβάρυναν αυτήν και εδέσμευσαν πολλούς δια της μεθόδου των πιστώσεων.
Έχομεν επομένως πρώτον αίτιον τον υπερεπαγγελματικόν πληθωρισμόν.
Αλλά το καόν δεν προέρχεται μόνον απ΄ αυτού. Έχει και άλλους συνελεστάς και είς εξ αυτών ο σπουδαιότερος είναι η έλλειψις καταναλωτικής δυνάμεως ή αγοραστικής τοιαύτης.
Η μείωσις της καταναλωτικής δυνάμεως οφείλεται κατά πρώτον λόγον εις το ότι το καπνερικόν κεφάλαιον κατά τα τελευταία έτη οργανωθέν εξεμεταλλεύθη την ανέχειαν των καπνοπαραγωγών κατά τρόπον αισχρόν, αγοράσαν το προϊόν των εις εξευτελιστικάς τιμάς, προς δε δια της επεξεργασίας των καπνών εδημιούργησε μίαν ανεργίαν τρομακτικήν, η οποία ως ήτο επόμενον είχε τρομακτικόν αντίκτυπον εις την αγοράν.
Ιδού λοιπόν εν συμπεράσματι ποία τα κυριαρχούντα αίτια της σημερινής κρίσεως:
- Ο πληθωρικός υπερεπαγγελματισμός.
- Η μείωσις της καταναλωτικής δυνάμεως, η οποία αποτελείται από τους καπνοπαραγωγούς και τους καπνεργάτας, λόγω της αγρίας εκμεταλλεύσεως την οποίαν υφίστανται οι παράγοντες ούτοι εκ μέρους του αδηφάγου καπνεμπορικού κεφαλαίου.
Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΙΣ
Πως όμως θα αντιμετωπισθή το κακόν;
Κατ΄αρχήν χωρίς να θέλωμεν να ενσπείρωμεν τον πεσιμισμόν το κακόν θα τραβήξη τον δρόμον του μέχρις ότου ξεκαθαρισθή πρώτον η αγορά από την πληθώραν των επαγγελματιών των εξασκούντων παρασιτικά επαγγέλματα.
Θα γεννηθή εις πολλούς ίσως η απορία θα γίνη αυτό. Απλούστατα οι οικονομικώς αδύνατοι θα τραβήξουν τον δρόμο προς το Πρωτοδικείον δια να επιδώσουν την κεκανονισμένην αίτησιν της πτωχεύσεως οι δε λοιποί θα σταθεροποιήσουν την κατάστασίν των, διότι η καταναλωτική δύναμις θα ημπορεί να τους ικανοποιεί εις τας απαιτήσεις των.
Ομιλούντες περί της κρίσεως, ήτις μαστίζει την αγοράν μας, απεδώσαμεν ταύτην κατά μέγα μέρος εις την εκδηλωθείσαν μεταπολεμικώς τάσιν των ανθρώπων προς τα ευχερή επαγγέλματα, τα παρασιτικά λεγόμενα, ήτις εδημιούργησεν έναν υπερεπαγγελματικόν πληθωρισμόν επικίνδυνον, ως είπομεν, όχι μόνον δια τους εμπόρους, αλλά δι’ όλας τας κοινωνικάς τάξεις, διότι ούτοι ενώ ουδέν προσέφερον ε3ις την παραγωγήν, αντιθέτως επεβάρυνον αυτήν διαφοροτρόπως.
Επειδή εις το επιχείρημα τούτο πιθανόν να προταχθούν αντιρρήσεις και πολλά διατί, είμεθα υποχρεωμένοι να αντιτάξωμεν έν διότι προς επίρρωσιν της ανωτέρω απόψεως.
Και δια να μην απομακρυνώμεθα του θέματος εξηγούμεθα:
Είναι βέβαιον ότι κάθε άτομον έχει ένα σαφώς καθωρισμένον όριον αναγκών, κάτω του οποίου δεν δύναται να κατέλθη, διότι δεν δύναται να ζήση.
Αναλόγως λοιπόν με την καταναλωτικήν δύναμιν της αγοράς, εάν είς επαγγελματίας εκέρδιζεν 100 δραχμάς ημερησίως και ηδύνατο με αυτάς να ανταποκριθή εις τα γενικά του έξοδα, σήμερον το κέρδος των 100 δρχ εμειώθη εις 30, δοθέντος ότι εις τον αριθμόν του ενός επαγγελματίου ή εμπόρου προσετέθησαν και δύο ακόμη επαγγελματίαι, οι οποίοι ως προείπομεν έχουν και αυτοί τας ανάγκας των και επομένως θα τραβήξουν το ανάλογον κέρδος.
Εν τω μεταξύ ως ετονίσαμεν η καταναλωτική δύναμις, ήτις μέχρι τινός ήτο ισχυρά και ηδύνατο να συντηρήση όλους τους επαγγελματίας και εμπόρους, εμειώθη κατά το ήμισυ, δοθέντος ότι το μοναδικόν προϊόν του τόπου μας, το οποίον αποτελεί το στήριγμα όλων των τάξεων και την αγοραστικήν επομένως δύναμιν, ηγοράσθη υπό του Καπνεμπορικού Κεφαλαίου εις εξευτελιστικάς τιμάς. Τηρουμένων λοιπόν των αναλογικών μεταξύ καταναλωτικής δυνάμεως και αριθμού επαγγελματιών, καταλήγομεν εις το ασφαλές και αδιάσειστον συμπέρασμα, ότι ο σηγμιουργηθείς επαγγελματικός πληθωρισμός, είναι δυσβάστακτος, όχι μόνον δια τον σημερινόν πληθυσμόν του Νομού μας, αλλά και δια διπλάσιον και τριπλάσιον ακόμη.
ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ
Προς απόδειξιν της υποστηριζομένης απόψεως υφ’ ημών, αρκούμαι μόνον να αναφέρω τους αριθμούς των εξασκούντων σήμερον τοιαύτα επαγγέλματα και αφήνω να κρίνετε σεις, εάν ει δυνατόν να συντηρηθούν όλοι ή όχι.
Ο επαγγελματικός πληθωρισμός παρατηρείται κυρίως εις τα είδη πρώτης ανάγκης, αυτών το εμπόριον είναι ευχερέστερον και δεν απαιτεί καμμίαν εξαιρετικήν ειδικότητα. Αρκεί η μετατροπή μερικών κεφαλαίων εις εμπόρευμα και η εξεύρεσις ενός μαγαζιού και όλα ετελείωσαν, είσθε ένας μπακάλης, ένας καφετζής, ένας μάγειρας, ένας επιχειρηματίας, ένας τέλος πάντων υπαίθριος πωλητής.
Πόσα νομίζετε μπακάλικα έχομεν εις την Δράμαν η οποία έχει πκηθυσμόν μόνον 32 χιλιάδας κατοίκων; Μην εκπλήτεσθε, 732 μόνον μπακάλικα! Πόσους καφενέδες, 534. Και πόσα μαγειρεία και πόσους επειρηματίας και πόσους υπαιθρίους πωλητάς και πόσους ανθρώπους που κάνουν δουλειές του ποδαριού; Άλλους τόσους και περισσοτέρους. Ποίον λοιπόν ημπορεί να είναι το αποτέλεσμα όλων αυτών;
Μέσα εις τας προηγουμένας απλάς σκέψεις και μέσα εις τους αριθμούς ημπορεί κανείς να εύρη ποίον θα είναι το αποτέλεσμα και ημπορεί αξιολογώτατα να είπη ότι μια από τας κυριωτέρας αιτίας της οικονομικής στενοχωρίας, είναι ο επαγγελματικός πληθωρισμός.
Η ΠΑΡΟΧΗ ΔΑΝΕΙΩΝ
Αλλά πολύ δικαίως θα είπήτε: Και τι πρέπει να γίνουν οι άνθρωποι αυτοί; Πρέπει να εγκαταλειφθούν εις την τύχην των; Ασφαλώς όχι. Αλλά ποίον κρίνετε ως κατάλληλον μέτρον προς βελτίωσιν της θέσεώς των;
Ας μοι επιτραπή επί του προκειμένου να διατυπώσω πολλάς αντιρρήσεις εις τους φρονούντας ότι η παροχή πιστώσεων εκ μέρους των τραπεζών θα εβελτίωνε την κατάστασιν. Πιστεύω ακραδάντως ότι οποιαδήποτε και εάν παρείχετο ενίσχυσις οικονομική θα αποτέλει ημίμετρον, εφόσον τα αίτια του κακού προαναφέραμεν θα παρέμεινον αθεράπευτα.
Και εξηγούμαι: Εις τι θα ωφέλει η παροχή παροχή πέντε ή δέκα χιλιάδων δραχμών εις έκαστον επαγγελματίαν, εφόσον δεν θα ηυξάνετο αφενός η καταναλωτική δύναμις και δεν θα ηλαττούτο αφετερου ο αριθμός των επαγγελματιών; Θα τον συνεκράτει ασφαλώς η ενίσχυσις αύτη εις τα πόδια του επί τέσσαρες ή πέντε μήνες, αλλά κατοπιν τι θα εγίνετο; Θα κατελήγομεν και πάλιν εις τα ίδια αποτελέσματα με κάποιαν μάλιστα οξυτέραν της σημερινής, μορφήν, διότι εις τας άλλας υποχρεώσεις θα προσετίθετο και η υποχρέωσις έναντι των τραπεζών η οποία θα ήτο βαρυτάτη λόγω των επιβαρύνσεων τας οποίας θα είχε το δάνειον.
Πως όμως θα λυθή το πολύπλοκον αυτό ζήτημα, το οποίον κατέστη πρόβλημα, όχι μόνο δια τον νομόν μας, αλλά δι’ όλην την Ελλάδα;
Κατ’ αρχήν φρονώ ότι με δημοκοπικάς και πομπώδεις φράσεις και με δημοσιογραφικάς ρετσέτας πλήρεις θρήνων, το ζήτημα όχι μόνον δεν λύεται και δεν προάγεται η υπόθεσις, ώστε να βελτιωθή η κατάστασις αλλά περιπλέκεται και επιδεινούται επικινδύνως.
Τι πρέπει λοιπόν να γίνη; Βασικώς το ζήτημα απαιτεί μελέτην σοβαράν, ίνα ληφθούν μέτρα ριζικά και όχι μπλάστρια τα οποία ουδέν δύνανται να ωφελήσουν. Απαιτείταιυνα εις το βάθος του ζητήματος, ίνα ανασυρθή το μυστικόν γενικωτέρου της συσσωρεύσεως του κεφαλαίου εις ολίγα χρηματοκιβώτια.
Απεδείξαμεν δι’ αριθμών αδειασείστων ότι μια εκ των κυριωτέρων αιτιών της οικονομικής ότι μία εκ των κυριωτέρων αιτιών της οικονομικής κρίσεως, η οποία μαστίζει την αγοράν είναι ο πληθωρικός επαγγελματισμός και ετονίσαμεν την ανάγκην της ελαττώσεως του αριθμού τν ευχερων επαγγελμάτων, εις τα οποία κατέφυγον πολλοί άνθρωποι μεταπολεμικώς.
Αυτή είναι η μία πλευρά του όλου ζητήματος της οικονομικής κρίσεως.
Αλλά πως θα καταστή δυνατή η ρύθμισις του ζητήματος του αριθμού των εγγελμάτων αναλόγως του πληθυσμού της πόλεως, δοθέντος ότι τα επαγγέλματα ταύτα είναι ελεύθερα; Απλούστατα.
Όπως εις την Γερμανίαν και τας άλλας χώρας της Ευρώπης δεν δύναται κανείς να εξασκήση το επάγγελμα του Παντοπώλου, εάν δεν εκκενωθή μία…… θέσις παντοπώλου και δεν καταθέση το υπό του νόμου προβλεπόμενον κεφάλαιον δια την εξάσκησιν του επαγγέλματος, το ίδιον να γίνη και εδώ.
Να καταρτισθή δηλαδή μια στατιστική του πληθυσμού και κατ’ αναλογίαν να καθορισθή και ο αριθμός των παντοειδών επαγγελματιών, ο οποίος να αυξάνη ή να ελαττώνεται αναλόγως με την κίνησιν του πληθυσμού
.Η εφαρμογή του συστήματος αυτού θα σταθεροποιήση ασφαλώς την κατάστασιν των επαγγελματιών, αλλά εξ αυτού θα γεννηθή ζήτημα αποζημιώσεως των επαγγελματιών, όπως έγινε και με τους αρτοποιούς Αθηνών.
Καθίσταται επομένως και η εφαρμογή του συστήματος αυτού προβληματική και περισσότερον μάλιστα, δοθέντος ότι δεν υπάρχουν και ακαλλιέργητοι εκτάσεις εις τας οποίας να στραφούν οι άνθρωποι.
Τότε λοιπόν τι πρέπει να γίνει;
Δια να μην υποστηρίζωμεν συστήματα τα οποία θεωρητικώς εξεταζόμενα είναι ιδεώδη ανεφάρμοστα όμως εις τγην πράξιν, έχομεν την γνώμην τοι το καόν θα τραβήξη τον δρόμον του και η εκκαθάρισις θα συντελεσθή μόνη της δια των πτωχεύσεων, εφόσον δεν υπάρχει καμμία ελπίς να αυξηθή η καταναλωτική δύναμις της αγοράς.
Ο ΣΥΝΑΓΩΝΙΣΜΟΣ
Η μεγαλυτέρα ακδήλωσις της υφισταμένης γενικής κρίσεως είναι ο συναγωνισμός ο οποίος παρετηρήθη εις την αγοράν μεταξύ των εμπόρων.
Τα αίτια του συναγωνισμού αυτού πρέπει να αναζητηθούν γενικώτερον εις την κρίσιν την οποίαν περνά η βιομηχανία λγω της υπερπαραγωγής των τελευταίων ετών.
Ευρύτερον δε τα αίτια οφείλονται εις την διεθνή βιομηχανικήν κρίσιν, η οποία ως συνέπειαν είχε την οξυτάτην εκδήλωσιν των ανταγωνισμών εις διεθή κλίμακα. Ούτω παρετηρήθη ότι προσφοραί εμπορευμάτων υπήρχον παλλαί εκ μέρους μεγάλων οίκων και με αρκετάς διευκολύνσεις, αλλά ουδεμία σχεδόν ζήτησις, εκτός ωρισμένων ειδών, λόγω της τρομακτικής ελαττώσεως της αγοραστικής δυνάμεως.
Τηρουμένων λοιπόν των αναλογιών, εξεδηλώθη λόγω της κρίσεως και εις την αγοράν μας ο συναγωνισμός,ο οποίος κατά μέγα μέρος και εις τα κυριώτερα είδη εξουδετερώθη δια της συμπήξεως Τράστ.
Ούτω ο συναγωνισμός έλαβε μίαν νέαν μορφήν οξυτέραν διότι διεξήγετο και διεξάγεται μεταξύ τράστ και ελευθέρων μεμονωμένων εμπόρων.
Αυτή ακριβώς είναι η κατάστασις της αγοράς μας. Αλλά τι θα γίνη κατόπιν της οργανώσεως των Τράστ; Δεν είναι δύσκολον δια να καταλήξη κανείς εις θετικά συμπεράσματα. Οι συμμετέχοντες εις το Τράστ μεγαλέμποροι θα είναι οι ρυθμισταί γενικώς των τιμών των εμπορευμάτων, χωρίς να διατρέχουν κανένα απολύτως κίνδυνον πτωχεύσεως, οι δε έξω της Ενώσεως ταύτης υπάρχοντες έμποροι θα κτυπώνται διαρκώς, έως ότου αναγκασθού ή να συμπήξουν και αυτοί Τράστ, ή να πτωχεύσουν.
Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΙΣ
Αυτή είναι η άλλη πλευρά του ζητήματος της υφισταμένης δηλαδή πραγματικής κρίσεως, ητις προέρχεται από την μείωσιν της καταναλωτικής δυνάμεως της αγοράς.
Πως όμως θα αντιμετωπισθή αυτή; Κατά την γνώμην μας, όπως τολάχιστον παρουσιάζονται σήμερον τα πράγματα, ως μόνον μέσον αντιμετωπίσεως της κρίσεως ταύτης είανι η τόνωσις της καταναλωτικής δυνάμεως, η οποία ως γνωστόν αποτελείται κατά μέγα μέρος από τον γεωργικόν και εργατικόν κόσμον.
Πως όμως θα καταστή δυνατή η τόνωσις της αγοραστικής δυνάμεως;
Πρώτον: Ανάγκη επιτακτική να ενισχυθούν οι καπνοπαραγωγοί οικονομικώς, εις τρόπον ώστε να διατηρήσουν τας τιμάς των καονών εις υψηλόν επίπεδον και να μην αναγκασθούν να πωλήσουν ταύτα εις τιμάς εξευτελιστικάς. Πωλουμένων των καπνών εις τιμάς ικανοποιητικάς αυξάνεται αμέσως η καταναλωτική δύναμις των αγροτών, οίτινες αποτελούν και την πλειονότητα του πληθυσμούτου νομού μας.
2ο. Να επιβληθή εις τους καπνεμπόρους δια νόμου να επεξεργάζονται τα καπνά των κατά το Αμερικανικόν σύστημα και όχι εις τόγκας, ίνα μετριασθή η ανεργία, η οποία μαστίζει μιαν επίσης πολυπληθή τάξιν εργατών. Και
3ο. Δια να αντιμετωπισθή ολοσχερώς η κρίσις επιβάλλεται η ταχ έναρξις των εξυγιαντικών και αποξηραντικών έργων, ίνα προς το παρόν μεν θα δοθή εργασία εις χιλιάδας ενέργων μετά την αποπεράτωσιν δε αυτών, στραφούν οι άνεργοι προς την παραγωγήν».
