ΠΑΛΙΑ ΔΡΑΜΑ 1930: Το χρυσάφι του καπνού,
τα καλντερίμια και η εξέγερση
για το σχέδιο πόλεως
Έρευνα –επιμέλεια Ιωάννης Στ. Σταυρίδης
- Είναι γεγονός πως η Δράμα με τον Σιδηροδρομικό της Σταθμό που θεωρείται ως εμπορικό κέντρο δίνει πολλές ελπίδες για μια συνεχόμενη αναπτυξιακή πορεία. Η καλλιέργεια του καπνού είναι το «χρυσάφι» της.
Εμπορικά καταστήματα, βιοτεχνίες, ταβέρνες κ.λ.π. προσπαθούν να ξεπεράσουν την Παγκόσμια Οικονομική κρίση. Όλα δείχνουν μια θετική πορεία.
Και αιφνιδίως να το πρόβλημα.
Η Δράμα δεν έχει δρόμους. Κάποια καλντερίμια, δίνουν την εικόνα ενός μεγάλου χωριού.
Ο Δήμος θέλοντας να αλλάξει την εικόνα, προχωρά στη μελέτη, που προβλέπει διαπλάτυνση οδών και προέκταση αυτών.
Για να γίνει όμως αυτό χρειάζονταν οι κατεδαφίσεις σπιτιών και κάποιων καταστημάτων. Ποιός όμως σε χαλεπούς καιρούς θα μπορούσε να δώσει τον ιδρώτα του, να θυσιάσει τους αγώνες του, τις θυσίες του. Ένα κατάστημα, ένα σπίτι ήταν η ζωή του. Η αντίδραση ήταν καθολική και αποφασιστική. Ξεσηκώνονται, σύλλογοι, επιμελητήρια, συνδικάτα και ο σχεδιασμός μιας νέας πόλης, πάει …. περίπατο.
Η εφημερίδα «ΘΑΡΡΟΣ» καλύπτοντας το θέμα μας πληροφορεί τον Ιούνιο του 1930:
( Από την εφημερίδα «ΘΑΡΡΟΣ» στις 12.6.1930)
«Το σχέδιον πόλεως γενόμενον γνωστόν χθες εις τας γενικάς γραμμάς του και εξ όσων ανέγραψεν χθες το ΘΑΡΡΟΣ αναφορικώς με την ευθυγράμμισιν της οδού Μεγάλου Αλεξάνδρου, δια της οποίας κατεδαφίζεται ολόκληρος η σειρά των καταστημάτων της δεξιάς πλευράς, προυκάλεσεν θύελλαν διαμαρτυριών του ενδιαφερομένου κόσμου του οποίου τα κτήματα, περικοπτόμενα, μεταβάλλονται εις δρόμους και πλατείας.
Εις τα κέντρα και εις πολλά καταστήματα της αγοράς μας οι πολίται συγκετρούμενοι καθ΄ ομάδας συνεζήτουν επί του σχεδίου γενικώς δε πάντες κατεφέροντο κατά του τρόπου της συντάξεως τούτου τον οποίον εχαρακτήριζον ως μεροληπτικόν και χαριστικόν υπέρ ωρισμένων προσώπων.
( Η πλατεία της Δράμας στην προπολεμική περίοδο)
Γενικώς εξεφράζετο η γνώμη ότι το σχέδιον ως έχει είναι αδύνατον να εφαρμοσθή και ότι το δημοτικόν συμβούλιον αν δεν απορρίψη αυτό, θα ζητήση όμως να επενεχθούν ουσιώδεις τροποποιήσεις.
Πλείστοι όσοι εμποροεπαγγελματίαι ευθύς ως επληροφορήθησαν χθες εκ του Θάρρους τα του σχεδίου πόλεως μετέβησαν εις το εμπορικόν επιμελητήριον, τον εμπορικόν σύλλογον και την ομοσπονδία των επαγγελματιών και διεμαρτυρήθησαν κατά του τρόπου της συντάξεως του ρυμοτομικού μέρους του σχεδίου υποβάλλοντες και σχετικάς εγγράφους διαμαρτυρίας δια το «πρωτοφανές» ως το χαρακτηρίζουν, σκάνδαλον δια του οποίου κατεδαφίζεται ολόκληρος η πόλις σχεδόν προς εξυπηρέτησιν ορισμένων ατόμων.
Οι περί ού ο λόγος επαγγελματίαι της αγοράς, μας εζήτησαν τόσον από το εμπορικόν επιμελητήριον όσον και από από τον εμπορικόν σύλον και την ομοσπονδίαν των επαγγελματιών όπως μεσολαβήσουν πλησίον του δημοτικού συμβουλίου και μη παραληφθή υπό του τελευταίου το σχέδιον πρίν κληθούν αι εμοροεπαγγελματικαί οργανώσεις και εκφέρουν την γνώμην των περί αυτού.
ΕΠΕΜΒΑΣΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ
Πράγματι κατόπιν των ανωτέρω διαμαρτυριών το διοικητικόν συμβούλιον του εμπορικού συλλόγου συνελθόν εκτάκτως συνέταξε και απέστειλεν προς τον π΄ροεδρον του δημοτικού συμβουλίου κάτωθι έγγραφον:
«Κύριε Πρόεδρε.
Αφορμήν λαβόντες από αθρόα παράπονα υποβληθέντα ημίν παρά πλείστων εμπόρων της αγοράς μας χαρακτηριζόντων ως χαριστικήν την γενομένην ρυμοτομίαν του σχεδίου πόλεως, και συγκεκριμένως διανοίγονται νέοι οδοί η δαπάνη των οποίων θα είναι πολύ μεγαλυτέρα από την διαπλάτυνσιν και ευθυγράμμισιν των υφισταμένων τοιούτων, αλλά όπου ακόμη είναι αντίθετα τα αποτελέσματα χάριν μικράς οικονομίας του Δήμου ρίπτωνται εις την καταστροφήν πλείστοι έμποροι οι οποίοι ακινητοποίησαν τα εμπορικά των κεφάλαια δια της αγοράς εμπορικής στέγης κ.τ.λ. λαμβάνομεν την τιμήν να παρακαλέσωμεν Υμάς κ. Πρόεδρε όπως εισηγηθείτε παρα των καθ΄ Υμάς Συμβουλίω όπως μη παραλάβη την γενομένην ρυμοτόμησιν άνευ προηγουμένης βαθείας εμπεριστατωμένης μελέτης.
( Η οδός Βενιζέλου. Έτσι ήταν προπολεμικά, έτσι παραμένει και σήμερα. Και μάλλον είναι χειρότερη σήμερα).
Είναι αλήθεια ότι μερικοί εκ των συμπολιτών μας οι οποίοι έχουσι κάθε λόγον να παραληφθή το σχέδιον μετά πάσης σπουδής καταβάλλουσι απεγνωσμένας προσπαθείας προς τούτο, είναι όμως εξ ίσου γεγονός ότι το ζήτημα τούτο, όσον απλούν φαίνεται κατά την γνώμην μας είναι το σοβαρότερον παντός άλλου ίσως, τοσον δε ενδιαφέρον ώστε δια την παραλαβήν του να απαιτηθή παρά του καθ΄ Υμάς Συμβουλίου εργασία πολλών εβδομάδων και ουχί ωρών μόνον.
Ελπίζοντες κ. Πρόεδρε ότι το καθ΄ Υμάς Συμβούλιον θέλει λάβη υπ΄ όψιν του την παράκλησίν μας ταύτην και δεν θα θελήση δια της εσπευσμένης παραλαβής να ρίξη τους εκλογείς του εις τον αγώνα των εντάσεων αι οποίαι γνωστόν τυγχάνει εις όλους μας ότι σπανίως λαμβάνονται υπόψιν».
ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΝ
Εκτός του ανωτέρω εγγράφου και το Εμπορικόν Επιμελητήριον της πόλεώς μας απέστειλεν επίσης το εσπέρας χθες προς τον πρόεδρον του δημοτικού συμβουλίου έγγραφον το περιεχόμενον του οποίου έχει ως εξής:
Κύριε Πρόεδρε.
Έχομεν την τιμήν να παρακαλέσωμεν όπως ευαρεστηθείτε να εξετασθή επισταμένως το σχέδιον πόλεως προ της παραλαβής αυτού κατά τρόπον ώστε να είναι ολιγώτερα τα παράπονα των αδικουμένων εμποροεπαγγελματιών εκ του ζητήματος τούτου, δεδομένου και γνωστού όντος ότι ούτοι ηλάττωσαν, ή μάλλον τα μέγιστα περιώρισαν, τα κεφάλαια της επιχειρήσεώς των αγοράσαντες στέγην δια το εμπόριον και το επάγγελμάτων.
Εκ της καλής δε υπό του δημοτικού συμβουλίου διαχειρίσεως του σπουδαιοτάτου τούτου του σχεδίου ζητήματος του αφορόντος ού μόνον το ευπαρουσίαστον, εξωραϊσμόν και την υγείαν της πόλεως, αλλά εν δυνδυασμώ και την οικονομικήν αυτής υγείαν και ζωήν, θέλει προληφθή η οικονομική καταστροφή καταστροφή πολλών εμποροεπαγγελματιών της Δράμας και τα εκ της εφαρμογής του σχεδίου παράπονα θέλουσι εις το δυνατόν όριον περιορισθή.
Παρόμοιον έγγραφον ως πληροφορούμεθα, πρόκειται ν’ αποστείλη σήμερον εις το δημοτικόν συμβούλιον και η Ομοσπονδία Επαγγελματιών.
ΠΩΣ ΕΧΕΙ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟΝ
Το σχέδιον μεταφερθέν υπό του κ. Παπαϊωάννου εις το Δημαρχείον δεν εξετέ εισέτι εις δημοσίαν θέαν, καθόσον κατά νόμον οφείλει να προηγηθή κανονική παραλαβή τούτου υπό του Δημοτικού Συμβουλίου.
Εν τούτοις ως κατωρθώσαμεν να εξακριβώσωμεν εκτός της διαπλατύνσεως της οδού Μεγάλου Αλεξάνδρου δια της κατεδαφίσεως της δεξιάς πλευράς ταύτης, της δημιουργουμένης μικράς πλατείας έμπροσθεν του Διοικητηρίου και της διανοίξεως νέας οδού όπισθεν του κτιρίου κ. Παρασκευοπούλου, το οποίον λαμβάνει τρείς προσόψεις επί οδών, δια του σχεδίου καταργείται η συνέχεια της οδού Μεγάλου Αλεξάνδρου από του σημείου του Διοικητηρίου μέχρι του τέρματος ταύτης προς την Συνοικίαν Νέος Κόσμος.
Αντί της οδού ταύτης δημιουργούνται δύο νέαι ευθείαι οδοί εξ ώ η μία έχουσα την αφετηρίαν της το κτίριον κ. Παρασκευοπούλου λαμβάνει κατεύθυνσιν προς τα στρατιωτικά Νοσοκομεία διερχομένη από το κτίριο όπου άλλοτε τα γραφεία Μεραρχίας.
Το πλάτος των οδών αυτών ως και της οδού Μεγάλου Αλεξάνδρου το σχέδιον καθορίζει εις 16 μέτρα.
ΑΛΛΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΑΙ
Η πλατεία διπλασιάζεται εις τας διαστάσεις της ως εξής:
Ολόκληρος η πλευρά όπου το ξενοδοχείον Ιωάννινα και μέχρι εκ μεν της οδού Σμύρνης, του ιατρείου Παπαδοπούλου εκ της οδού Φιλίππου είκοσι μέτρα πέραν της κλινικής Σκουλούδη κατεδαφίζεται του τμήματος όλου αυτού ενωμένου μετά της πλατείας.
Η οδός Σμύρνης εκλείπτει από του προσώπου της γης και η οδός Φιλίππου διαπλατύνεται από εξ μέτρα που είναι σήμερον εις είκοσι καθιστωμένη η κεντρικωτέρα οδός της πόλεως μετά της νέας τοιαύτης η οποία διανοίγεται κατά προέκτασιν αυτής εκ της πλατείας προς την Αγίαν Σοφίαν.
Η τελευταία αύτη οδός πλάτος είκοσι επίσης μέτρα αρχομένη της οδού Φιλίππου κατεδαφίζει την Τράπεζαν Αθηνών ολόκληρον, το κατάστημα Ηλ. Τζήμα και τα επί της αυτής σειράς και φθανει εις την οικίαν Γιαννούλη Δάκου την οποίαν ωσαύτως κατεδαφίζει και εξέρχεται εις τον Ναόν Αγίας Σοφίας όπου δημιουργείται μια νέα μεγάλη κεντρική πλατεία. Εκ του σημείου τούτου προχωρεί ευθέως προς τα εκπαιδευτήρια και δια μέσου του συνοικισμού Βορειομακεδόνων εξέρχεται και εννούται μετά της οδού Προσωτσάνης.
ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΔΡΟΜΟΙ
Η οδός Βενιζέλου περί της οποίας είχεν διαδοθή ότι καταργείται μετά την νέαν μεγάλην οδόν Αγίας Σοφίας, παραμένει, ευθυγραμμίζεται όμως και διαπλατύνεται εις δεκα έξ περίπου μέτρα κατεδαφιζομένων τοιουτοτρόπως καταστημάτων και οικιών.
Η δημιουργουμένη όπισθεν του κτιρίου Παρασκευοπούλου και αρχομένη από του καταστήματος Καλφαδήμου νέα οδός, περί της οποίας εν αρχή εγράψαμεν καταλήγει εις την πλατείαν εξερχομένη εις αυτήν μεταξύ Δημαρχείου και του πλησίον εκεί γαλακτοπωλείου.
Η οδός Άρμεν επίσης διαπλατύνεται και ευθυγραμμιζόμενη καταλήγει επί της οδού Κων. Παλαιολόγου η οποία ωσαύτως διαπλατυνομένη και ευθυγραμμιζομένη και ενουμένη μετά της οδού Οσενίτσης καταλήγει εντός της πόλεως έμπροσθεν του Διοικητηρίου.
( Η ανατολική πλευρά της πλατείας Ελευθερίας, απ΄όπου ξεκινά και η Εθνικής Αμύνης).
Ωσαύτως διαπλατύνεταιη οδός Εθνικής Αμύνης εις 25 μέτρα, κατ΄ ευθείαν δε εις αυτήν, δέον να σημειωθή, έρχεται η νέα οδός η αρχομένη εκ της Νομαρχίας και διερχομένη όπισθεν του κτιρίου Παρασκευοπούλου. Η ευθύτης των δύο αυτών οδών είναι τοιαύτη ώστε εκ της Νομαρχίας να ίδη τις το τέρμα της Εθνικής Αμύνης εις τον Σιδηροδρομικόν Σταθμόν».
