ΠΑΛΙΑ ΔΡΑΜΑ 1951 : Δυο ήμερες
με τους Ακρίτας της περιοχής Νευροκοπίου
Έρευνα –επιμέλεια Ιωάννης Στ. Σταυρίδης
(Από την εφημερίδα «ΤΟ ΦΩΣ» στις 4 και 5 Ιουλίου 1951)
« ΚΑΤΩ ΝΕΥΡΟΚΟΠΙΟΝ. Ιούλιος. Του απεσταλμένου μας). Δύο συναισθήματα γεννώνται εις την ψυχήν κάθε επισκέπτου, της συνοριακής περιοχής του Νευροκοπίου.
Το συναίσθημα της υπερηφανείας, διότι κάθε ρεματιά και κάθε βουνοκορφή της περιοχής, είναι ένας θρύλος, μια ιστορία αγώνων και θυσιών, που φέρνουν εις την μνήμην ηρωϊσμούς απαραμίλλους.
Εις την περιοχή αυτήν, είναι τα οχυρά του Γρανίτου (Γιουρετζίκ), του Λίσε Οχυρόν, Περιθωρίου, της Βροντούς, τα οποία δεν υπέκυψαν κατά την επίθεσιν των Γερμανών την Άνοιξιν του 1941.
Αλλά ακόμη εις την περιοχήν αυτήν, οι κομμουνιστοσυμμορίται συνετρίβησαν και δεν κατόρθωσαν να «ριζώσουν», χάρις εις τον ηρωϊσμόν και τας θυσίας των Ακριτών κατοίκων της περιοχής.
Αλλά, το συναίσθημα της υπερηφανείας «γιγαντώνεται» ακόμη περισσότερον, διότι οι σημερινοί φρουροί των συνόρων μας, στρατιώται και ακρίται με το μάτι «ορθάνοιχτο» αγρυπνούν και παρακολουθούν κάθε κίνησιν κάθε εκδήλωσιν εις την ευαίσθητον αυτήν περιοχήν.
Ένα μικρό «επεισόδιον» που συνέβη εις τον γράφοντα, είναι αρκετά χαρακτηριστικόν.
Κατόπιν μιας επιπόνου διαδρομής, λόγω της χειρίστης καταστάσεως εις την οποίαν ευρίσκεται η δημοσία οδός και δια την οποίαν θα ομιλήσωμεν εν συνεχεία, το λεωφορείον εστάθμευσεν «κάπου εις τα σύνορα» και ακριβώς έναντι ενός οχυρού της γραμμής Μεταξά. Το θέαμα ήτο συγκινητικόν. Δύο στρατιώται μας εφρούρουν την είσοδον του οχυρού. Ακίνητοι, με ερευνητικόν βλέμμα κατόπτευον την όλην περιοχήν πέριξ του οχυρού. Επί ένα μικρόν χρονικόν διάστημα παρέμεινα ακίνητος, αποθαυμάζων την ωραίαν και συγκινητικήν είκόνα. Είχα όμως εις τον ώμον μου ανηρτημέμην την φωτογραφικήν μηχανή , πράγμα δια το οποίον δεν έδωσα σημασίαν.
Το αυτοκίνητον, μετά τον έλεγχον, ανεχώρησεν και έφθασεν εις το Νευροκόπιον. Δύο αρμόδια όργανα, με εξαιρετικήν ευγένειαν με παρεκάλεσαν να τους ακολουθήσω εις το αρμόδιον γραφείον. Αντιρρησιν δεν έφερα, διότι αντελήφθην ότι η εμφάνισις εις την περιοχήν αυτήν ενός αγνώστου προσώπου και μάλιστα φέροντος φωτογραφικήν μηχανήν, ήτο εκείνο που εκίνησε την προσοχήν των οργάνων. Και πράγματι. Εις την υπ/σιν Χωροφυλακής όπου εγένταο ο σχετικός έλεγχος της ταυτότητος επληροφορήθην τι είχεν ακριβώς συμβή. Το οχυρόν ειδοποίησε την προϊσταμένην του αρχήν ότι άγνωστον πρόσωπον κινείται προς Νευροκόπιον. Έπρεπε να γίνη ο έλεγχος, δια να διαπιστωθή ο σκοπός της αφίξεως του αγνώστου προσώπου…… Ομολογώ ότι ησθάνθην εθνικήν υπερηφάνειαν. Αλλά παρά το συναίσθημα της υπερηφανείας το οποίον αισθάνεται ο επισκέπτης δεν τον απαλλάσσει τούτο και από ένα αίσθημα απογοητεύσεως, διότι αντιαλαμβάνεται αμέσως ότι η ακριτική αυτή περιοχή είναι τελείως εγκαταλειμμένη χωρίς δρόμους, χωρίς απολύτως καμμίαν κρατικήν αντίληψιν οι δε ακρίται του Νευροκοπίου ζουν μια ζωήν αυτόχρημα τραγικήν.
Και πρώτα από όλα η εθνική οδός. Μέχρι του 18ου χιλιομέτρου, δηλαδή μέχρι της Προσωτσάνης η οδός έχει επισκευασθή. Από εκεί και πέρα όμως και ιδιαιτέρως το τμήμα που διέρχεται από την χαράδραν του Μποζ- Νταγ, ευρίσκεται εις αθλίαν κατάστασιν. Μία διαδρομή 25 περίπου χιλιομέτρων εχρειάσθησαν δύο ολόκληρες ώρες δια να την διανύση το λεωφορείον. Αλλά δεν είναι μόνον η οδός αυτή κατεστραμένη. Εις ολόκληρον αυτήν την περιοχήν, ούτε ένας δρόμος έχει επισκευασθή. Η μετάβασις δε εις τα ακριτικά χωρία, είναι προβληματική. Λόγω δε της καταστάσεως της οδού η επικοινωνία των κατοίκων με τα κέντρα καθίσταται προβληματική.
Υπάρχουν χωριά, όπως ο Βαθύτοπος, το Νέον Σούλι της Ελλάδος, όπως χρακτηριστικώς το ονομάζουν λόγω της ηρωϊκής αντιστάσεως των κατοίκων κατά των συμμοριτοκομμουνιστών, το οποίον είναι τελείως απομονωμένον από το Νευροκόπιον. Επίσης τα χωρία Οχυρόν, Περιθώριον, Μροντού και Δασωτόν, δεν επικοινωνούν οδικώς με το Νευροκόπιον λόγω του ότι όχι μόνον η οδός είναι κατεστραμένη, αλλά και η γέφυρα μεταξύ Δασωτού και Περιθωρίου.
Δια λόγους δε Εθνικούς αλλά και οικονομικούς, είναι απόλυτος ανάγκη να γίνη η επισκευή τόσον της κεντρικής οδικής αρτηρίας, όσον και των διακλαδώσεων αυτής.
΄Ένα άλλο ζήτημα, το οποίον απασχολεί τους κατοίκους του Νευροκοπίου και όλας γενικώς τας ακριτικάς κοινότητας, είναι η διευθέτησις ενός χειμάρρου ο οποίος αρχίζει από την Βουλγαρίαν και καταλήγει εις την την περιοχήν της Προσωτσάνης και σχηματίζει τελικώς τον ποταμόν Μαρά.
Ο χείμαρρος αυτός, όταν πλημυρίζει παρασύρει τα πάντα. Ακόμη και τα σπίτια των ακριτικών χωριών. Τελευταίως, πριν δέκα ημερών, το Νευροκόπιον είχεν μεταβληθή εις μίαν πραγματικήν λίμνην. Τα καταστήματα και αι οίκίαι επλημύρισαν και η καταστροφή εις την γεωργίαν ήτο αφάνταστος.
Μία έκτασις 70.000 στρεμμάτων καλλιεργησίμου γης καλύπτεται σχεδόν εξ ολοκλήρου, όταν πλημμυρίζει ο χείμαρρος. Μέχρι δε της στιγμής λόγω των τελευταίων συχνών βροχών 17.000 στρεμμάτων δημητριακών, καπνών κ.λ.π. κατεστράφησαν εξ ολοκλήρου. Αι καταστροφαί δε εις τα χωρία Λευκόγεια και Χρυσοκέφαλος ήτο ολοκληρωτική. Οι ακρίται κάτοικοι ευρίσκονται εις μιαν απελπιστικήν κατάστασιν. Η παραγωγή των κατεστράφη ολόκληρος και κανείς δεν τους σκέπτεται.
Οι πρόεδροι των δύο κοινοτήτων, οι κ.κ. Κελλίδης και Αμαραντίδης, εις μιαν συνομιλίαν μας, μας περιέγραψαν με τα πλέον μελανά χρώματα την τραγικήν κατάστασιν των ακριτών κατοίκων των χωρίων των. Έφθασαν μάλιστα και μέχρι σημείου να λάβουν την απόφασιν να εγκαταλείψουν τα χωριά των και να κατέλθουν εις τας πόλεις, εις περίπτωσιν που οι αρμόδιοι δεν συγκινηθούν από την τραγικήν κατάστασίν των και δεν σπεύσουν να διατάξουν την εκτέλεσιν των εργασιών διευθετήσεως του καταστρεπτικού αυτού χειμάρρου και δεν ενισχύσουν τους πληγέντας ακρίτας.
Αλλά και αυτός ο πρόεδρος του Νευροκοπίου, ο κ. Καρμής, όπως και οι πρόεδροι των άλλων ακριτικών κοινοτήτων, το αυτό παράπονον εξέφρασεν και την ιδίαν απειλήν διετύπωσεν, θα εγκαταλείψουν τα χωρία των, εάν δεν διευθετηθή ο καταστρεπτικός χείμαρρος.
Το αίτημα τούτο των ακριτικών κατοίκων, πρέπει να ληφθή σοβαρώς υπ΄ όψιν από τους αρμοδίους. Δεν πρέπει να παραγνωρισθή, αλλά να σπεύσουν, όσο είναι καιρός, να προβούν εις την σχετικήν μελέτην και ν’ αρχίσουν τα έργα της διευθετήσεως.
Όπως επίσης πρέπει οι αρμόδιοι νενδιαφερθούν και για την ύδρευσιν των χωρίων. Ούτε εις το Νευροκόπιον, ούτε εις άλλο ακριτικόν χωρίον της περιοχής λειτουργεί υδραγωγείον. Όλα είναι κατεστραμμένα και χρήζουν εμέσου επισκευής, διότι πρωτίστως κινδυνεύει η υγεία των κατοίκων από έλλειψιν ύδατος.
Δεν είναι όμως μόνον αυτά τα ζητήματα που απασχολούν την ακριτικήν περιοχήν Νευροκοπίου. Υπάρχει και ένα άλλο ζήτημα, που φθάνει τον βαθμό του σκανδάλου. Είναι το ζήτημα των ανεγερθέντων πυρήνων εις τα ακριτικά χωρία.
Η ΔΡΑΣΙΣ ΤΟΥ ΑΚΤΡΙΤΑ ΙΕΡΑΡΧΟΥ
Όλα τα ακριτικά χωρία της περιοχής Κάτω Νευροκοπίου κατά την διάρκειαν του συμμορακού αγώνος κατόρθωσαν χάρις εις τον απαράμιλλον ηρωϊσμό των ακριτών κατοίκων των, να αποκρούσουν τας επιθέσεις των επιδρομέων, να κρατής καλώς και να μη υποκύψουν. Αι επιδρομαί όμως αυταί, ως ήτο επόμενον, επέφερον σημαντικάς καταστροφάς εις τας οικίας όλων σχεδόν των χωρίων, μηδέ του Νευροκοπίου εξαιρουμένου.
Μετά τον τερματισμόν του συμμοριακού πολέμου, οι κάτοικοι, αι γυναίκες και τα παιδιά, διότι οι άνδρες όπως αναφέραμεν ήδη, δεν εγκατέλειψαν τα χωρία των, επαναπατρίσθησαν. Δεν ήτο βέβαια δυνατόν να στεγασθούν εις τα ερείπια των σπιτιών των. Και άρχισεν η ανοικοδόμησις των λεγομένων πυρήνων.
Εζήτησαν τότε ακόμη οι ακρίται να μην ανατεθή εις εργολάβους η κατασκευή των πυρήνων, αλλά να δοθούν εις αυτούς τα υλικά και το χρηματικόν ποσόν των 18.000.000 δρχ ποσόν με το οποίον ανέλαβον το κτίσιμο οι εργολάβοι και να κτίσουν οι ίδιοι διώροφα οικήματα, όπως τα χρειάζονται, με αποθήκας και περισσότερα δωμάτια.
Οι αρμόδιοι ηρνήθησαν κατηγορηματικώς. Οι πυρήνες εκτίσθησαν και όταν πι κάτοικοι ακρίται εκλήθησαν να τα παραλάβουν ήρνήθησαν. Είναι εντελώς ακατάλληλα δια να στεγάσουν μιαν αγροτικήν οικογένειαν και ιδιαιτέρως καπνοπαραγωγικήν, όπως είναι οι κάτοικοι των χωρίων του Νευροκοπίου.
Έτσι είναι υποχρεωμένοι να παραμένουν εις τα ερειπωμένα σπίτια των, τα οποία είναι κάπως κατάλληλα να τοποθετήσουν τα καπνά των και οι νεοκατασκευασθέντες πυρήνες μένουν κεναί. Οι κάτοικοι των χωρίων αυτών μας έλεγαν χαρακτηριστικώς ότι οι εργολάβοι μετέφερον την άμμον και την απαραίτητον πέτραν από την Δράμαν και την Προσωτσάνην ενώ τα υλικά ευρίσκονται εις απόστασιν ολίγων μέτρων από τα χωρία των και ήτο δυνατόν να μεταφερθούν άνευ πολλών εξόδων, ώστε να εξοικονομηθή ένα σημαντικόν χρηματικόν ποσόν, το οποίον να διετίθετο δια την κατασκευήν ενός ακόμη δωματίου.
Παρά τας υποδείξεις των όμως, προς τους αρμοδίους δεν εισηκούσθησαν και έφθασαν σήμερον εις το σημείον ώστε οι πυρήνες να είναι εντελώς άχρηστοι δια τους ακρίτας γεωργούς.
Τώρα ποίοι είναι εκείνοι οι οποίοι δεν ηθέλησαν να εισακούσουν την εισήγησιν των κατοίκων, οι αρμόδιοι ας τους εύρουν. Είναι πάντως γεγονός ότι οι κάτοικοι αρνούνται να παραλάβουν τους πυρήνας και δεν θα τους παραλάβουν εάν δεν ρυθμισθή το ζήτημα της επεκτάσεώς των δια της κατασκευής τουλάχιστον μιας αποθήκης δια την εναποθήκευσιν των γεωργικών προϊόντων των και ιδιαιτέρως των καπνών των.
Αλλά υπάρχουν και χωρία, όπως είναι τα Λευκόγεια το οποία υπέστησαν μεγάλας καταστροφάς εις τα οικήματα,εις τα οποία δεν εκτίσθησαν ακόμη πυρήνες. Οι κάτοικοι των χωρίων αυτών παραμένουν εις τα ερειπωμένα σπίτια των και ζητούν να τους δοθούν τα υλικά, τα οποία σημειωτέον υπάρχουν εις τας αποθήκας των υπηρεσιών Ανοικοδομήσεως και ένα χρηματικόν ποσόν δια να κτίσουν ή να επεκτείνουν τας υπαρχούσας οικίας. Το θέμα είναι πολύ σοβαρόν και ο νομάρχης Δράμας κ. Αργυρόπουλος ο οποίος διακρίνεται δια τας ωραίας πρωτοβουλίας του, πρέπει να δώση αμέσως την λύσιν, ώστε να στεγαθούν και οι κάτοικοι των ηρωϊκών αυτών χωρίων κατά τρόπον εξυπηρετικόν δι΄ αυτούς.
Πριν τερματίσωμεν την έρευνάν μας δια την ακριτικήν περιοχήν του Νευροκοπίου, θα αναφέρουμε τας ανάγκας της πρωτευούσης της επαρχίας Κάτω Νευροκοπίου. Προτού όμως προχωρήσωμεν, θ΄ αφιερώσωμεν ολίγας γραμμάς δια μιαν ξεχωριστήν μορφήν της περιοχής τον Σεπτόν Ιεράρχην κ. Αγαθάγγελον Τσαούσην.
Ο Ιεράρχης Ακρίτας είναι η κυριαρχούσα μορφή της περιοχής Νευροκοπίου. Είναι ο υπέροχος ποιμενάρχης, η ψυχή κάθε κοινωνικής και εθνικής δράσεως, πέριξ του οποίου κινούνται και δρουν όλοι οι παράγοντες πολιτικοί και στρατιωτικοί του τόπου. Τίποτε δεν ημπορεί να γίνη εάν δεν έχη την σφραγίδα του Ακρίτα Ιεράρχου.
Κατά την διάρκειαν του συμμοριακού αγώνος ο ίδιος ηγείτο της αμύνης ηγείτο της αμύνης και της επιθέσεως κατά των επιδρομέων ώστε οι αγώνες του να περιβάλλονται σήμερον με έναν θρύλο. Πιστός στρατιώτης του Χριστού και της Πατρίδος, παρέμεινε πλησίον του ποιμνίου του, εστερήθη κι αυτός όπως και οι ακρίται κάτοικοι των πάντων, ηγωνίσθη τον σκληρόν αγώνα και αισθάνεται σήμερον εύλογον ικανοποίησιν δι όσα υπερ του ποιμνίου του έπραξεν.
Ο ακρίτας Ιεράρχης του Νευροκοπίου αποτελεί μίαν εξέχουσαν φυσιογνωμίαν της Ελληνικής Ορθοδόξου Εκκλησίας. Μιαν φυσιογνωμίαν θρησκευτικήν και εθνικήν. Κι όμως ο Ιεράρχης αυτός παραμένει, όπως σχεδόν οι περισσότεροι κάτοικοι της Μητροπόλεώς του, εις ένα ετοιμόρροπον οίκημα.
Ο πρόεδρος της κοινότητος Κάτω Νευροκοπίου κ. Καρμής, ένας εξαιρετικά φιλοπρόοδος Έλλην, που οι συμπολίται του τον περιέβαλον κατά τας τελευταίας εκλογάς με την απόλυτον πλειοψηφίαν κατά την μακράν συνομιλίαν μας, δια τας ανάγκας του Νευροκοπίου και των ακριτικών χωρίων γενικώς, ως πρώτον θέμα, το οποίον έθιξεν, ήτο η ανάγκη της ανεγέρσεως ενός Μητροπολιτικού Μεγάρου, ως αρμόζει δια τον ακρίταν Ιεράρχην.
Η κοινότητα και οι κάτοικοι όλων των χωρίων είναι έτοιμοι να συνδράμουν δια την ανέγερσιν του μητροπολιτικού μεγάρου. Επίσης η κοινότης Νευροκοπίου διαθέτει οικόπεδον 30 στρεμμάτων και αναλαμβάνει μαζύ με τας άλλας κοινότητας και την συμβλήν όλων των κατοίκων, το ήμισυ της δαπάνης δια την ανέγερσιν του κτιρίου, εις το οποίον θα στεγασθή το νεοϊδρυθέν γυμνάσιον Νευροκοπίου. Συγχρόνως η κοινότης απηλλοτρίωσεν έκτασιν και ήρχισαν αι εργασίαι δια την κατασκευήν ενός συγχρονισμένου σταδίου.
Η ανάγκη προαγωγής της κοινότητος Νευροκοπίου εις Δήμον είναι ένα άλλο θέμα, το οποίον απασχολεί ολόκληρον την περιοχήν. Ήδη ο κ. νομάρχης εισηγήθη σχετικώς εις το υπουργείον Εσωτερικών. Επίσης επιβάλλεται η ρύθμισις του ζητήματος της διαθέσεως 8.500 στρεμμάτων αγρών ανηκόντων εις συμμορίτας οι οποίοι ευρίσκονται ήδη εις Βουλγαρίαν και την περιουσίαν των νέμονται διάφοροι επιτήδειοι.
Τέλος το Νευροκόπιον το οποίον υπέστη αρκετάς σαβαράς ζημίας κατά τον συμμοριακόν αγώνα, έχσει χαρακτηρισθή ως συμμοριόπληκτον επειδή οι κάτοικοί του δεν το εγκατέλειψαν και παρέμειναν υπερασπίζοντες την πατρώαν γην και ως εκ τούτου ουδεμία εργασία ανοικοδομήσεως εγένετο.
Αυτό είναι το Νευροκόπιον μαζύ με την ακριτικήν περιοχήν του. Είναι μια περιοχή που κατοικείται από ήρωας, μια περιοχή γεμάτη από θρύλους, ιστορία, θυσίας και αγώνας. Κι όμως ευρίσκεται τελείως εγκαταλελειμμένη. Εμπρός εις το δράμα των υπερόχων αυτών Ακριτών μας, εμπρός εις τας τόσας θυσίας των, κανείς αρμόδιος δεν συγκινείται. Τους αγνοούν όλοι. Οι Ακρίται μας όμως μένουν εκεί επάνω νηστικοί και ρακένδυτοι, με το όπλον ανά χείρας, ακκοίμητοι φρουροί των συνόρων της Πατρίδος, έτοιμοι ακόμη μιαν φοράν να πέσουν υπερασπίζοντας την γην την Ελληνικήν.
Τιμή και δόξα πρέπει εις τοιούτους ήρωας Ακρίτας».
Ν. Π. ΣΤΑΓΚΟΣ
