ΠΑΛΙΑ ΔΡΑΜΑ
Πάσχα στη Δράμα του 1927:
Ανθοστολισμένοι επιτάφιοι,
ευτράπελα και το “μαρτύριο” της Μητρόπολης
Έρευνα –επιμέλεια Ιωάννης Στ. Σταυρίδη
«Ακόμη και σήμερα, είναι χαραγμένη στη μνήμη μου εκείνη η ημέρα. Ημέρα στολισμού του Επιταφίου της ενορίας μου.
Από το προηγούμενο βράδυ κορίτσια και αγόρια, χωρισμένα σε ομάδες, γυρίζαμε όλη τη γειτονιά και …… ξεπουπουλίζαμε από τους κήπους τα πανέμορφα λουλούδια τους. Τα λουλούδια της καλής νοικοκυράς που επί μήνες τα φρόντιζε με επιμέλεια.
Και όταν μας έπαιρνε …….. χαμπάρι, με άγριες διαθέσεις μας κατσάδιαζε.
Βρε τι κάνατε στον κήπο μου. Γιατί μαδήσατε όλα τα λουλούδια μου;
Που απάντηση εμείς. Με τα λουλούδια στα χέρια τρέχαμε να εξαφανισθούμε. Κυρίως για να μην μας γνωρίσει και ο θυμός της γειτόνισσας γίνει θέμα στα σπίτια μας.
23 Απριλίου 1927 – πριν 99 χρόνια – η εφημερίδα «ΘΑΡΡΟΣ» μας δίνει μια περιγραφή, το πώς οι πρόγονοί μας, περίμεναν την Ανάσταση του Κυρίου, χωρίς βέβαια να παραλείπει και τα ευτράπελα:
« Από της πρωϊας της χθες ολόκληρος η Δράμα ευρίσκετο επί ποδός. Ιδίως αι αντιπρόσωποι του ωραίου φύλλου εύρον την ημέραν της επιδείξεως των καλλιτεχνικών των αισθημάτων, από πάσης απόψεως.
Ντίγκ……νταγκ ……. χτυπούν λυπητερά οι καμπάνες των εκκλησιών και καλούν όσους επόνεσαν σ΄ αυτόν τον κόσμον, να ενωτισθούν και να ενθαρρυνθούν από το δράμα του Μεγάλου Θεανθρώπου.
Καλούν τους πονούντας τους δυστυχισμένους, τους κατατρεγμένους για να βαπτισθούν στα θεία αίματα, να λάβουν το υπέρτατον μάθημα από τον κρεμασθέντα επί ξύλου, το μάθημα της συγνώμης, της μεγαθυμίας: «Πάτερ άφες αυτοίς. Ού γαρ ίδασι τι ποιούσι….».
Και ο κόσμος έτρεχε……
Έφερε τα μύρα του, ο κόσμος αυτός εις τον Μέγαν Πάσχοντα, Άγνωστον και αμφίβολον! Οι γρηούλες βέβαια επήγαιναν ελπίζουσαι εξιλεασμόν και συγχώρησιν της κακογλωσσιάς των. Υπήρχαν όμως και νεαραί υπάρξεις των οποίων η μετάβασις εις παν άλλο παρά εις τον σκοπόν αυτόν απέβλεπον.
Εν τούτοις υπήρξαν και μεταξύ αυτών μερικαί στερρεώς εχόμεναι των πατρίων που επεδόθησαν εις τον στολισμόν των επιταφίων. Μ΄αυτάς θ’ ασχοληθούμε και ημείς δι’ ολίγων.
Δια τον λόγον αυτόν περιερχόμεθα τας διαφόρους εκκλησίας. Και αρχίζομεν από τον Ιερόν Να των Αγίων Αναργύρων. Δεν δυνάμεθα παρά να εξάρωμεν την φιλοκαλίαν και την λεπτότητα με την οποίαν εστολίσθη ο επιτάφιος της ανωτέρω εκκλησίας.Επιτροπή εκ των δεσποινίδων Όλγας Γκυνάλη, Κούλας Κωνσταντινίδου, Ευαγγελίας Χαρίτου, Φρόσως Βαλάκα, Θεοπούλας Μάρτζιου και του κ. Δ. Γκινάλη ουδέν παρέλειψαν δια την καλλιτεχνικοτέραν διακόσμησιν του Επιταφίου, η οποία υπερείχε της των άλλων επιταφίων.
Ομολογουμένως οι διάφοροι κήποι της γειτονιάς υπέστησαν αγρίαν επίθεσιν, υπό της εν λόγω επιτροπής δια να ανθοφορτωθή κατ΄αυτόν τον τρόπον ο επιτάφιος.
ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ.
Τρεπόμεθα εκείθεν αφού εφορολογήθημεν εις την είσοδον υπό των δίδων Γκινάλη και Μάρτζιου εις τρόπον ώστε ημείς να δικαιώσωμεν τους Αγίους Αναργύρους προς χάριν των οποίων και υπέστημεν την αφαίμαξιν, προς τον Ιερόν Ναόν των Αγίων Αποστόλων.
Και εδώ ο Επιτάφιος είναι θαυμάσια στολισμένος. Εάν δεν παρουσιάζη εκείνο το βαρύ στόλισμα των Αγίων Αναργύρων έχει μιαν απλότητα εις τον στολισμόν του, η οποία ευθύς αμέσως εμπνέει κάποιον σεβασμόν προς το θείον.
Η διαδασκάλισσα δις Ελένη Χατζηπέτρου και ο πρόεδρος της Εκκλησιαστικής Επιτροπής εις τας φροντίδας των οποίων οφείλεται ο στολισμός είναι άξιοι θερμών συγχαρητηρίων. Δια να είμεθα όμως δίκαιοι, δεν πρέπει να παραλείψωμεν το γεγονός ότι μεγάλως εις τούτο συνέβαλον και αι μικραί μαθήτριαι του 3ου θηλέων, όπερ διευθύνει η δις Χατζηπέτρου.
ΕΙΣ ΑΓΙΟΝ ΝΙΚΟΛΑΟΝ
Μεταβαίνοντες προς τον Ι. Ναόν της Μητροπόλεως διερχόμεθα δια του Αγίου Νικολάου.
Ο στολισμός εδώ εγένετο εν μέρει μεν, με φυσικά εν μέρει δε με τεχνητά άνθη. Και εδώ το καλλιτεχνικόν αίσθημα των δεσποινίδων, μας παρουσίασε αρκετά ωραίαν έκπληξιν με τον συνδυασμόν των φυσικών μετά των τεχνιτών ανθέων.
Η επιτροπή της διακοσμήσεως είχε αποτελεσθή από δεσποινίδας της συνοικίας.
Αύται ήσαν αι: Στυλιανή Θεμέλη, Μήλα Ευαγγέλου, Βασιλική και Μαρίκα Σκορδάκη, Ασπασία Μαγιάκη και ο κ. Τάκης Ευαγγέλου.
ΕΙΣ ΤΗΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΝ
Και μεταβαίνομεν εις την Μητρόπολιν. Εδώ μολονότι επεριμέναμεν μιαν διακόσμησιν υπερέχουσα της των άλλων ευρέθημεν προ πραγματικής εκπλήξεως.
Ελαχίστη πρασινάδα και ελαχιστότερα – αν επιτρέπεται η λέξις – λουλούδια κακοδεμένα εις το κουβούκλιον όπυ ευρίσκετο ο Επιτάφιος απετέλουν το μοναδικόν στόλισμά του. Μας εδόθη όμως η εξήγησις παρά τινος γνωστού διακαιολογούσα πλήρως τας δεσποινίδας της Επιτροπής. Την εξήγησιν αυτήν την μεταφέρομεν αυτούσιον ενεταύθα διότι είναι αρκετά χαρακτηριστική:
- Δεν φταίουν κύριε τα κορίτσια. Τα καημένα κατέβαλαν κάθε προσπάθεια να παρουσιάσουν κάτι. Σήμερα όμως εδώ ο Εσταυρωμένος υπέστη ….. δεύτερον μαρτύριον. Προεξάρχοντος του Σεβασμιότατου, εγένετο επίθεσις αγρία κατά των λουλουδιών με τα οποία εστολίσθη ο επιτάφιος και με τα οποία ομολογουμένως είχε στολισθή πολύ φιλόκαλα. Και εμαδήθη και είνε όπως βλέπετε – σαν μαδημένη κόττα.
Ημείς, κατόπιν της εξηγήσεως αυτής, ουδέν έχομεν να προσθέσωμεν δια τον βανδαλισμόν αυτόν.
Αι δίδες αίτινες είχον στολίση τον επιτάφιον ήσαν:
Αλίκη Καραγιάννη, Νίνα Χατζηαποστόλου και Κούλα Ρόντου.
ΕΙΣ ΑΓΙΑΝ ΣΟΦΙΑΝ.
Μεταβαίνομεν εκείθεν εις Αγίαν Σοφίαν.
Και του εδώ επιταφίου η διακόσμησις χάρις εις τας δεσποινίδας Α. Νάκου, Ζωϊτσας Παπαϊωάννου και Μαρίας Τσουρέκη υπήρξε πολύ καλή. Ομολογουμένως αι δίδες ειργάσθησαν αρκετά δια τον στολισμόν. Αλλά και εις τας άλλας εκκλησίας τας οποίας περιήλθομεν οι επιτάφιοι διακοσμήθηκαν από τας δεσποινίδας των συνοικιών αρκετά καλά. Πάντων όμως υπερείχεν ο επιτάφιος των Αγίων Αναργύρων.
ΑΙ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΙ
Περί της 7ην εσπερινήν ήρχισαν αι ακολουθίαι εις τας διαφόρους εκκλησίας περί δε την 9ην και 45΄μ.μ. εγένετο η έξοδος των επιταφίων. Τούτων προηγούντο μουσικαί, σάλπιγγες ηκολούθουν δε πλήθη χριστιανών. Περί δε την 10ην νυκτερινήν οι επιτάφιοι όλων των εκκλησιών συνηντήθησαν εις την πλατείαν. Μόνον ο της Μητροπόλεως αποτελών εξαίρεσιν – άγνωστον διατί – ως και πέρυσιν ήλθεν εις την πλατείαν περί την 11ην νυκτερινήν.
Μετά τούτο, το παρακολουθούν τους επιταφίους πλήθος, ήρχισε ν’ αποχωρή ελάχιστοι δε, συνόδευσαν τούτους εις τας εκκλησίας παρακολουθήσαντες ολόκληρον την ακολουθίαν.
ΚΑΙ ΠΑΡΑΠΟΝΑ
Μας παρεπονέθησαν ευυπόληπτοι πολίται της οδού Αμφιπόλεως ότι η περιφορά του επιταφίου Αγίων Αναργύρων έγινε κατά το δικούν των διαφόρων μαγαλοσχήμων κυρίων ενώ το πρόγραμμα το ενοριακόν ήτο καθωρισμένον άλλως. Πως συμβαίνει ώστε και εις τας εκκλησίας μας να έχουν τα πρωτεία οι μεγάλοι και όχι οι μικροί, αφού ο Μέγας Διδάσκαλος μας δίδαξε να είμεθα όλοι ίσοι; Αυτό το πρόβλημα άς μας το λύση ο Σεβασμιότατος.
ΚΑΙ ΕΝΑ ΑΛΛΟ.
Κατά την περιφοράν του ιδίου επιταφίου και εις επίμονον απαίτησιν των ενοριτών της συνοικίας Αγίων Αναργύρων όπως συνεχισθή η περιφορά και εις το παραληφθέν τμήμα της συνοικίας, ο επι κεφαλής της φρουράς αξιωματικός απέτρεψεν τούτο, συνελαβεν δε και εξυλκόπησεν, ως μας κατηγγέλθη υπό επιτροπής προσελθούσης εις τα γραφεία μας, τον κ. Βασίλειον Ελευθεριάδην διότι μετ΄ άλλων συνοριτών του ,επέμενεν εις την περιφοράν».
