Τρεις προτάσεις από την Αναπτυξιακή Εταιρεία Δράμας
Προστασία και ανάδειξη παραδοσιακών
πέτρινων γεφυριών στη Δράμα
για να βγουν από την εγκατάλειψη
Η πρόταση προς την Υπηρεσία Νεοτέρων Μνημείων για τα γεφύρια: «Τσουκάλι Ρέμα» στα Διπόταμα, «Κεμέρ» στη Μικρόπολη και Υδατογέφυρα Καλλιφύτου
Του Θανάση Πολυμένη
ΜΙΑ ΑΚΟΜΑ σημαντική εξέλιξη έχουμε, όσον αφορά στο ζήτημα των παραδοσιακών γεφυριών της Π.Ε. Δράμας, προκειμένου να ανακηρυχθούν ως αξιόλογα παραδοσιακά μνημεία.
Όπως είναι γνωστό, ήδη από την Υπηρεσία Νεοτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης του Υπουργείου Πολιτισμού, έχουν χαρακτηριστεί ως αξιόλογα μνημεία παραδοσιακής τέχνης τρία γεφύρια στην περιοχή Βαθυτόπου του Δήμου Κ. Νευροκοπίου.
Στο πλαίσιο αυτό και μετά από ενέργειες της Αναπτυξιακής Εταιρείας Δράμας ΟΤΑ ΑΕ, συντάχθηκε και κατατέθηκε σχετικός φάκελος, για τρία ακόμα πέτρινα παραδοσιακά γεφύρια σε τρία διαφορετικά μέρη του Ν. Δράμας.
Πρόκειται για το γεφύρι «Τσουκάλι Ρέμα» στην περιοχή Διποτάμων του Δήμου Παρανεστίου, για το γεφύρι «Κεμέρ» στη Μικρόπολη του Δήμου Προσοτσάνης και την υδατογέφυρα στην Καλλίφυτο του Δήμου Δράμας.
Όπως επισημαίνει με δήλωσή του στον «Π.Τ.» ο διευθυντής της Αναπτυξιακής Εταιρείας Δράμας κ. Μανώλης Χατζόπουλος, «και στα τρία γεφύρια υπάρχει καλή και εύκολη πρόσβαση από κοντινούς δρόμους, ενώ στην πορεία θα συνδεθούν με μονοπάτια των περιοχών στις οποίες βρίσκονται».
Αυτό που εξηγεί ο κ. Χατζόπουλος, είναι ότι «πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο τουριστικό προϊόν και αυτή είναι η βασική φιλοσοφία. Στόχος είναι να προετοιμαστεί το έδαφος για την ανάθεση με σκοπό την προστασία, συντήρηση και ανάδειξη των μνημείων αυτών. Με τον συνδυασμό των πετρογέφυρων, των ιστορικών διαδρομών και των τοπικών παραδόσεων, στόχος είναι η δημιουργία ενός ελκυστικού προορισμού για τους επισκέπτες, αξιοποιώντας χρηματοδοτικά εργαλεία όπως το πρόγραμμα LEADER.
Τα πέτρινα γεφύρια δεν είναι απλώς κατασκευές του παρελθόντος. Είναι ζωντανά μνημεία που συνδέουν την ιστορία μας με το μέλλον της περιοχής. Με τη σωστή ανάδειξη και την αξιοποίηση των κατάλληλων χρηματοδοτικών εργαλείων, επιδιώκεται η αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος της Δράμας και η προστασία αυτών των αριστουργημάτων της λαϊκής αρχιτεκτονικής.
Μιλώντας στον «Π.Τ.» ο διευθυντής της Αναπτυξιακής Εταιρείας κ. Χατζόπουλος, σημειώνει ότι «η Δράμα έχει πολλά γεφύρια, τα οποία είναι αξιόλογα μνημεία και θα μπορούσαν να αποτελέσουν πόλο έλξης για τους επισκέπτες».
Επισημαίνει όμως ότι, «τα περισσότερα από αυτά βρίσκονται σε κακή κατάσταση, είναι εγκαταλελειμμένα, γεμάτα χόρτα και σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν υποστεί και ζημιές από το χρόνο και τις καιρικές συνθήκες».
Αν και υπάρχουν και άλλα γεφύρια στην περιοχή, τα τρία για τα οποία έχουν σταλεί πριν από λίγες ημέρες μελέτες στην Υπηρεσία Νεοτέρων Μνημείων του Υπ. Πολιτισμού που εδρεύει στην Ξάνθη, είναι τα παρακάτω.
«Τσουκάλι Ρέμα» στα Διπόταμα Παρανεστίου
Πρόκειται για ένα ιστορικό λίθινο γεφύρι, στην περιοχή των Διποτάμων το οποίο γεφυρώνει το ρέμα Θερμιών και αποτελεί τμήμα του παλαιού ορεινού δικτύου επικοινωνίας. Το γεφύρι είναι εύκολα προσβάσιμο σε βατή πεζοπορία δέκα λεπτών από την ασφαλτοστρωμένη περιφερειακή οδό.
Δεν έχουν εντοπισθεί ιστορικές πηγές που να τεκμηριώνουν τον ακριβή χρόνο κατασκευής ή τον κτήτορα του γεφυριού. Η μορφολογία και η τεχνική κατασκευής του παραπέμπουν σε παραδοσιακό έργο της οθωμανικής περιόδου, το οποίο εξυπηρετούσε τη διέλευση ανθρώπων και ζώων και τη σύνδεση των ορεινών περιοχών του Παρανεστίου.
Σήμερα το μνημείο αποτελεί παραδοσιακό μονότοξο λιθόκτιστο γεφύρι, κατασκευασμένο από φυσικούς λίθους. Έχει μήκος περίπου 10 μ., πλάτος 1,50 μ. και ύψος 5 μ. Η κατάσταση διατήρησής του είναι ιδιαίτερα επιβαρυμένη, καθώς η λιθοδομή παρουσιάζει σοβαρές φθορές και απώλειες δομικού υλικού, με αποτέλεσμα να απειλείται η στατική του επάρκεια. Σύμφωνα με μαρτυρίες, σημαντικό μέρος των βλαβών οφείλεται σε παράνομες επεμβάσεις από επίδοξους χρυσοθήρες, οι οποίοι αφαίρεσαν τμήμα της λιθοδομής του τόξου. Κρίνεται αναγκαία η άμεση στερέωση και αποκατάσταση του μνημείου.
Το γεφύρι «Τσουκάλι Ρέμα» αποτελεί σημαντικό τεκμήριο της παραδοσιακής γεφυροποιίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της ορεινής Δράμας. Η ιστορική, τεχνική και αρχιτεκτονική του αξία, σε συνδυασμό με την ανάγκη διάσωσής του, τεκμηριώνουν την πρόταση του χαρακτηρισμού του ως νεότερους μνημείου.
Πέτρινο γεφύρι «Κεμέρ» στη Μικρόπολη
Το γεφύρι «Κεμέρ», βρίσκεται στην τοποθεσία Μικρόπολης του Δήμου Προσοτσάνης. Απέχει περίπου 500 μέτρα από τον οικισμό της Μικρόπολης Δράμας, στις παρυφές του δάσους της Καστανιάς, γεφυρώνοντας βαθιά χαράδρα που οδηγεί προς την περιοχή της Αγίας Μαρίνας. Μέχρι σήμερα, αποτελεί σημαντικό πέρασμα για πεζούς, κτηνοτρόφους και επισκέπτες της περιοχής.
Για το γεφύρι «Κεμέρ», δεν υπάρχουν τεκμηριωμένα στοιχεία για τον χρόνο κατασκευής ή τον κτήτορα του γεφυριού. Τα μορφολογικά και κατασκευαστικά χαρακτηριστικά του, καθώς και η χρήση παραδοσιακού κουρασανιού στην αρμολόγηση της λιθοδομής, συνηγορούν ότι πρόκειται για έργο της οθωμανικής περιόδου. Το γεφύρι συνδέεται διαχρονικά με την επικοινωνία της Μικρόπολης με το Μενοίκιο Όρος και αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του ιστορικού και φυσικού τοπίου.
Το μνημείο είναι μονότοξο λιθόκτιστο γεφύρι με επιμελημένη λιθοδομή και ημικυκλικό τόξο. Διατηρεί σε μεγάλο βαθμό την αυθεντική μορφή και τα βασικά κατασκευαστικά χαρακτηριστικά του. Παρουσιάζονται τοπικές διαβρώσεις των κονιαμάτων, ανάπτυξη βλάστησης στους αρμούς, φθορές από κατείσδυση ομβρίων και περιορισμένες ανθρωπογενείς επεμβάσεις. Τα υφιστάμενα μεταλλικά κιγκλιδώματα αποτελούν νεότερη προσθήκη για λόγους ασφαλείας.
Αποτελεί αξιόλογο δείγμα παραδοσιακής γεφυροποιίας με ιδιαίτερη ιστορική, τεχνική και αισθητική αξία. Η αυθεντικότητα της κατασκευής, η διαχρονική χρήση του και η σύνδεσή του με το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον της περιοχής τεκμηριώνουν την ανάγκη χαρακτηρισμού του ως νεότερου μνημείου και την προστασία του μέσω κατάλληλων εργασιών συντήρησης και ανάδειξης.
Υδατογέφυρα Καλλιφύτου
Πρόκειται για μια ιστορική μονότοξη υδατογέφυρα στην Καλλίφυτο, ιστορικής, τεχνικής και πολιτιστικής αξίας.
Η υδατογέφυρα βρίσκεται στο δάσος της Καλλιφύτου, περίπου 1.500 μέτρα δυτικά του οικισμού και σε υψόμετρο περίπου 198 μέτρα.
Πρόκειται για λίθινη μονότοξη υδατογέφυρα συνολικού μήκους περίπου 35 m, πλάτους 1,50 μ., ύψους περίπου 4 μ. και ανοίγματος τόξου περίπου 4,70 μ. Το τόξο είναι ελαφρώς οξυκόρυφο. Η κατασκευή αποτελεί τμήμα παλαιού εξωτερικού υδραγωγείου που τροφοδοτούσε την πόλη της Δράμας με νερό κατά τον 19ο αιώνα. Η τοιχοποιία αποτελείται από λιθοδομή με χρήση πηλοκονιάματος και ασβέστη κατά θέσεις.
Σύμφωνα με την τοπική προφορική παράδοση, η γέφυρα της Καλλιφύτου είναι Οθωμανικό κτίσμα. Επίσημα όμως ιστορικά στοιχεία δεν υπάρχουν. Παλαιότερα, είναι βέβαιο πως συνέβαλλε στη μεταφορά νερού προς την πόλη της Δράμας τον 19ου αιώνα. Η ροή του νερού σταμάτησε τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, όταν αυτό κρίθηκε ακατάλληλο για πόση.
Η αυτοψία που έχει γίνει, κατέδειξε εκτεταμένες φθορές, όπως αποσάθρωση της λιθοδομής, τοπικές καταρρεύσεις τμημάτων, σοβαρές βλάβες στα ακρόβαθρα, ανθρώπινες επεμβάσεις με αφαίρεση λίθων, καθώς και φθορές από υδραυλική δράση και ανάπτυξη βλάστησης. Παρά τις αλλοιώσεις, το μνημείο διατηρεί σε σημαντικό βαθμό τη μορφή, την κατασκευαστική του λογική και την αυθεντικότητά του.
Η υδατογέφυρα Καλλιφύτου, αποτελεί αξιόλογο δείγμα παραδοσιακής τεχνικής κατασκευής υδραυλικού έργου, συνδέεται άμεσα με την ιστορική εξέλιξη της υδροδότησης της περιοχής και διατηρεί ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, τεχνολογική και αισθητική αξία. Παράλληλα αποτελεί στοιχείο της συλλογικής μνήμης των κατοίκων και σημαντικό τεκμήριο της τοπικής ιστορίας.
Με βάση τα ανωτέρω, προκύπτει ότι η μονότοξη υδατογέφυρα Καλλιφύτου διαθέτει ιδιαίτερη ιστορική, τεχνική, αρχιτεκτονική και πολιτιστική σημασία, πληροί τα χαρακτηριστικά που απαιτούνται για την προστασία της και κρίνεται σκόπιμος ο χαρακτηρισμός της ως μνημείου, καθώς και η άμεση δρομολόγηση εργασιών στερέωσης, συντήρησης και αποκατάστασης. Πρόκειται για αξιόλογο δείγμα αρχιτεκτονικής και κατασκευαστικής τέχνης της εποχής της αλλά και της οικονομικής και κοινωνικής εξέλιξης της περιοχής της Δράμας καθώς διατηρεί την αυθεντικότητά της σε μεγάλο βαθμό.
