ΠΥΡΡΕΙΟΣ ΝΙΚΗ
Γράφει η Δρ. Ελένη Χυτοπούλου-Παππά
Η φράση Πύρρειος Νίκη προέρχεται από την αρχαιότητα και περιγράφει μια νίκη που έχει επιτευχθεί με τόσο μεγάλο κόστος, που ο νικητής φαίνεται να έχει χάσει περισσότερα από όσα κέρδισε. Η φράση αυτή μπορεί να ταιριάζει σε αυτή τη φοβερή αναμέτρηση ανάμεσα στην Υπερδύναμη ΗΠΑ και μια μεσαία περιφερειακή δύναμη με θεοκρατικό καθεστώς και πολλά σοβαρά εσωτερικά προβλήματα, το ΙΡΑΝ.
Μετά από 108 μέρες πολέμου, υπογράφτηκε τελικά από τον Πρόεδρο Τράμπ στη Γαλλία η Συμφωνία (Μνημόνιο Κατανόησης -Memorandum of Understanding ) για τον τερματισμό του πολέμου ΗΠΑ-ΙΡΑΝ.
Το Μνημόνιο περιλαμβάνει 14 παραγράφους (σημεία), όπως συμφωνήθηκαν μετά από μακρές, επίπονες και με πολλά πισωγυρίσματα διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο μερών με την αποτελεσματική διαμεσολάβηση του Πακιστάν, την υποστήριξη του Κατάρ και τη συνεργασία άλλων χωρών, που επιθυμούσαν να τελειώσει ο πόλεμος και ο ναυτικός αποκλεισμός του Ορμούζ.
Διαβάζοντας το Μνημόνιο και κοιτώντας ανάμεσα και πίσω από τις γραμμές διαπιστώνεται ότι και οι δύο πλευρές προσπάθησαν να διασφαλίσουν όσο μπορούσαν περισσότερο αυτό που θεωρούσαν αδιαπραγμάτευτο, τις κόκκινες γραμμές τους. Βέβαια και στις δύο πλευρές υπάρχουν δυσαρεστημένοι με το περιεχόμενο της συμφωνίας, όπως συμβαίνει συνήθως όταν διακυβεύονται μεγάλα ζητήματα.
Αυτός ο πόλεμος ξεκίνησε με το επιχείρημα ότι κινδύνευε η ειρήνη και η σταθερότητα στη Μέση Ανατολή, λόγω του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και της δράσης της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Ο πόλεμος είχε μια πολύ επικίνδυνη κλιμάκωση και απείλησε τη δημιουργία παγκόσμιας οικονομικής κρίσης πρωτοφανούς μεγέθους.
Οι ΗΠΑ στήριξαν καταρχήν σθεναρά τη στρατηγική του Ισραήλ για τη δημιουργία ζώνης ασφαλείας στο Νότιο Λίβανο και την πλήρη εκμηδένιση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.
Ωστόσο, ο Πρόεδρος Τράμπ, φαίνεται ότι έχει αναπτυγμένο ένστικτο κινδύνου και με τον δικό του απρόβλεπτο τρόπο προσπαθεί πάντα να κάνει κινήσεις για να αποφύγει μεγαλύτερη καταστροφή. Είναι χαρακτηριστικό ότι, για να συγκρατηθούν οι τιμές των καυσίμων, κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού του Ορμούζ, κάθε Παρασκευή ο Πρόεδρος Τράμπ έκανε ανακοινώσεις για το τέλος του πολέμου, ενώ κάθε Δευτέρα ξεκινούσε πάλι ο πόλεμος.
Εξάλλου η αντοχή του Ιράν στις προκλήσεις και τη τρομακτική πίεση που υπέστη μετά τη δολοφονία του θρησκευτικού του ηγέτη & ηγετικών στελεχών, καθώς και η στρατηγική της διάχυσης του πολέμου σε γειτονικά κράτη συμμάχους των ΗΠΑ, φαίνεται ότι απέδωσαν.
Τέλος η εμμονή του Ισραήλ, που προσπαθεί επί τρία συνεχή χρόνια να εξουδετερώσει με κάθε τρόπο όλους τους εν δυνάμει εχθρούς του, η ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα, οι αθρόες δολοφονίες υψηλόβαθμων μελών της Χαμάς, ο εντατικός εποικισμός στην Δυτική Όχθη έχουν αποδυναμώσει το αφήγημα του Ισραήλ περί πολέμου αυτοάμυνας και έχουν επηρεάσει αρνητικά τη διεθνή κοινή γνώμη. Οι πρόσφατες διαφωνίες Τράμπ -Νετανιάχου δείχνουν ακριβώς ότι ο Πρόεδρος Τράμπ, αν και είναι ο καλύτερος σύμμαχος που είχε ποτέ το Ισραήλ, δεν θέλει να χρεωθεί αυτή τη δυσαρέσκεια.
Ας δούμε τι περιλαμβάνει το Μνημόνιο σημείο προς σημείο και τι προκύπτει ότι αποκόμισε η κάθε πλευρά
Στο πρώτο (1) σημείο το Μνημόνιο αναφέρεται σαφώς στον άμεσο και οριστικό τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, περιλαμβανομένου του Λιβάνου. Σημειώνεται ότι το Ισραήλ έχει από την πρώτη στιγμή δηλώσει πώς δεν δεσμεύεται για τον τερματισμό του πολέμου στον Λίβανο και ότι θα παραμείνει στα εδάφη που κατέλαβε στον Νότιο Λίβανο μέχρι να αφοπλιστεί πλήρως η Χεζμπολάχ. Η στάση και οι διεκδικήσεις του Ισραήλ θα συνεχίσουν να δημιουργούν πρόβλημα για την εφαρμογή της συμφωνίας.
Στο δεύτερο (2) σημείο οι ΗΠΑ και το Ιράν δηλώνουν ότι σέβονται εκατέρωθεν την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα, και ότι θα σταματήσουν να παρεμβαίνουν το κάθε μέρος στις εσωτερικές υποθέσεις του άλλου μέρους. Με αυτή τη δήλωση καταρρίπτεται το επιχείρημα που επικράτησε στην αρχή του πολέμου ότι οι ΗΠΑ θέλουν να αλλάξουν το καθεστώς του Ιράν.
Στο τρίτο (3) σημείο αναφέρεται ότι συμφωνήθηκε ένα χρονοδιάγραμμα 60 ημερών, προκειμένου να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις για όσα θέματα δεν έχουν κλείσει.
Στο τέταρτο (4) σημείο αναφέρεται ότι ο ναυτικός αποκλεισμός θα τερματιστεί και οι ΗΠΑ θα αποσύρουν τις δυνάμεις τους που βρίσκονται σε περιοχές κοντά στο Ιράν εντός 30 ημερών από την υπογραφή της τελικής συμφωνίας. Ο τερματισμός του ναυτικού αποκλεισμού θα επιτρέψει την επανεκκίνηση του εμπορίου και θα υπάρξει άμεση οικονομική ανακούφιση του Ιράν.
Στο πέμπτο (5) σημείο αναφέρεται ότι το Ιράν θα κάνει ότι είναι δυνατόν για την ασφαλή διέλευση των πλοίων χωρίς καμία επιβάρυνση. Αυτό σημαίνει ότι δεν αποκλείεται να υπάρξει συμφωνία για διόδια μετά το πέρας της προθεσμίας των 60 ημερών.
Στο έκτο (6) σημείο αναφέρεται ότι ο Πρόεδρος Τράμπ συμφώνησε να διατεθούν τουλάχιστον 300 δις δολλάρια για την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη του Ιράν. Η δημιουργία του εν λόγω μηχανισμού χρηματοδότησης θα γίνει εντός των 60 ημερών που έχει τεθεί ως όριο για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.
Στο σημείο επτά (7) προβλέπεται η κατάργηση όλων των τύπων κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στο Ιράν σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που θα οριστεί στη τελική συμφωνία. Όλα τα ζητήματα που αφορούν την πλήρη κατάργηση των κυρώσεων θα συζητηθούν στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων που θα διεξαχθούν εντός των 60 ημερών. Η κατάργηση των κυρώσεων έχει συνδεθεί με δέσμευση για αναστολή των διαδικασιών εμπλουτισμού του ουρανίου του Ιράν για τουλάχιστον 15 χρόνια(όπως προέβλεπε η συμφωνία Ομπάμα του 2015) ή πολύ περισσότερο (όπως επιθυμεί ο Πρόεδρος Τράμπ). Φαίνεται ότι υπάρχει η διάθεση από τις δύο πλευρές να συμφωνήσουν σε μια προοδευτική διαδικασία χωρίς εξαρχής μόνιμους αποκλεισμούς.
Στο σημείο οκτώ (8) αναφέρεται ότι το Ιράν διαβεβαίωσε ότι δεν θα προχωρήσει στην κατασκευή πυρηνικών όπλων. Οι δύο πλευρές θα συμφωνήσουν σε μια διαδικασία αραίωσης του εμπλουτισμένου ουρανίου υπό την επίβλεψη της Διεθνούς Υπηρεσίας για την Ατομική Ενέργεια. Οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι αντιλαμβάνονται τη σημασία του θέματος των πυρηνικών όπλων και θα το συζητήσουν κατά τις διαπραγματεύσεις για να καταλήξουν σε κοινά αποδεκτή συμφωνία. Στο σημείο αυτό που είναι και το πιο σημαντικό, αφού αναφέρεται στο πιο ακανθώδες θέμα, δεν γίνεται αναφορά για μεταφορά του εμπλουτισμένου ουρανίου εκτός του Ιράν.
Στο σημείο εννέα (9) τα μέρη δεσμεύτηκαν ότι όσο διαρκούν οι διαπραγματεύσεις θα διατηρηθεί το «status quo”.
Στο σημείο δέκα (10) οι ΗΠΑ δεσμεύτηκαν ότι θα σταματήσουν τις κυρώσεις και θα αφήσουν ελεύθερη τη διακίνηση προϊόντων πετρελαίου, τις τραπεζικές δοσοληψίες, τις ασφάλειες και τις μεταφορές.
Στο σημείο έντεκα (11) αναφέρεται ότι θα αποδεσμευθούν ιρανικά κεφάλαια, σύμφωνα με την πρόοδο που σημειώνεται κατά την εφαρμογή της συμφωνίας, ύψους τουλάχιστον 24 δις δολλαρίων.
Στο σημείο δώδεκα (12) προβλέπεται η δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης της καλής εφαρμογής της συμφωνίας.
Στα σημεία δεκατρία (13) και δεκατέσσερα (14) αναφέρεται ή έναρξη ισχύος των μέτρων και η επικύρωση της τελικής συμφωνίας που θα προκύψει από τις διαπραγματεύσεις με μια δεσμευτική απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
