Η δ/ντρια της ΕΦΑ Δράμας κα. Πουλιούδη στον «Π.Τ.»
Σε αρχαιολογική εκπαιδευτική
«πύλη» μετατρέπεται το πρώην Νηπιαγωγείο
στις εργατικές κατοικίες Αρκαδικού
Δίπλα στον προϊστορικό οικισμό Αρκαδικού με ιστορία 8.500 χρόνων
Του Θανάση Πολυμένη
ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ σημαντικό είναι τα τελευταία χρόνια, το έργο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δράμας, καθώς έχουν έρθει στο φως αρχαιότητες που αναδεικνύουν την ιστορία της περιοχής και την τοποθετούν σε συγκεκριμένες ιστορικές περιόδους.
Όπως είναι γνωστό και όπως συχνά έχει δημοσιεύσει ο «Π.Τ.» για το αρχαιολογικό έργο της ΕΦΑ Δράμας, οι εργασίες εγκατάστασης του δικτύου φυσικού αερίου, αποτελούν μια χρυσή ευκαιρία για την ανάδειξη της προϊστορικής και ελληνιστικής Δράμας. Όλα όσα έχουν βρεθεί τα τελευταία 4 χρόνια περίπου, είναι ευρήματα, μέσα από τα οποία διαφαίνεται ότι στην περιοχή της σημερινής Δράμας, υπήρχε ένα τουλάχιστον σημαντικό πόλισμα – σε διάφορα σημεία – κατά τα ελληνιστική περίοδο αλλά και παλαιότερα ακόμα.
Ήδη, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας, μπορεί κανείς να θαυμάσει όλα όσα έχουν βρεθεί και περιοδικά έχουν ήδη εκτεθεί και τα νέα ευρήματα, όπως έχουν γίνει και σχετικές αναλυτικές ανακοινώσεις από τους Αρχαιολόγους της ΕΦΑ Δράμας.
Στο σημερινό σημείωμα, ιδιαίτερος λόγος γίνεται – για άλλη μια φορά – για την περιοχή του λόφου του Αρκαδικού, όπου βρίσκονται οι εργατικές κατοικίες. Στην περιοχή υπάρχει ήδη ο προϊστορικός οικισμός που είχε βρεθεί κατά τη δεκαετία του 1990, από τον Αρχαιολόγο Γ. Χουρμουζιάδη.
Η ανασκαφή
Μιλώντας στον «Π.Τ.» η διευθύντρια της ΕΦΑ Δράμας κα. Πουλιούδη, «σε μικρή απόσταση από το κέντρο της Δράμας, στην περιοχή των εργατικών κατοικιών, δρομολογήθηκε το 1991 ανασκαφική έρευνα στην προϊστορική τούμπα του Αρκαδικού. Ήρθαν στο φως αρχιτεκτονικά κατάλοιπα του αρχαιότερου μόνιμου νεολιθικού οικισμού της Δράμας. Η έρευνα διενεργήθηκε σε συνεργασία της Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Καβάλας και του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ο οικισμός έχει διάρκεια ζωής από την έναρξη της Νεότερης Νεολιθικής ως την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου».
Όπως εξηγεί η ίδια, «η νεολιθική κοινότητα του Αρκαδικού επέλεγε την ορθογώνια κατοικία, μονόχωρη, κατασκευασμένη με πλιθιά, λάσπη, κλαδιά και καλάμια. Το δάπεδο των κατοικιών ήταν απλό, από πατημένο πηλό, ενώ η στέγη ήταν μάλλον δικλινής, με σκελετό από δοκίδες, κλαδιά και καλάμια. Μέσα και έξω από τα σπίτια αποκαλύφθηκαν πηλοκατασκευές για την προετοιμασία και την παρασκευή των τροφών, όπως φούρνοι και εστίες. Οι τελευταίες κάλυπταν και ανάγκες φωτισμού και θέρμανσης.
Δίπλα στις κατασκευές αυτές η ανασκαφή εντοπίζει εργαλεία και μαγειρικά σκεύη με σπόρους δημητριακών και οσπρίων. Βρέθηκαν αρκετοί τριπτήρες, γουδιά και άλλα λίθινα εργαλεία, λειασμένα και πελεκητά, που συμμετέχουν στην προετοιμασία της τροφής αλλά και σε οικοτεχνικές εργασίες, όπως η κατεργασία των δερμάτων και η κατασκευή των πήλινων αγγείων. Η μελέτη του αρχαιοζωολογικού υλικού έδειξε ότι η κτηνοτροφία της κοινότητας βασιζόταν στα βοοειδή, τα αιγοπρόβατα και τους χοίρους, ενώ παρόντα είναι επίσης είδη κυνηγιού και αλιείας γλυκού νερού».
Στο πλαίσιο των εργασιών του αγωγού φυσικού αερίου που πέρασε παράλληλα από τον προϊστορικό οικισμό, βρέθηκαν νέα σημαντικά στοιχεία, τα οποία επεκτείνουν τον υφιστάμενο χώρο ακόμα περισσότερο. Μάλιστα, σε δύο σημεία εντοπίστηκαν νέες χρήσεις του χώρου που ανάγονται στη νεότερη νεολιθική περίοδο.
Παράλληλα, στην περιοχή του λόφου του Αρκαδικού, έχουν ήδη εντοπιστεί και άλλα ευρήματα, όπως ένας άθικτος και ολόκληρος κάνθαρος ελληνιστικής εποχής, πράγμα που σημαίνει ότι στο λόφο υπήρχε μια συνεχόμενη δραστηριότητα ζωής κατά χιλιάδες χρόνια!
Το Νηπιαγωγείο Αρκαδικού ως εκπαιδευτικός χώρος
Για ποιο λόγο όμως η ιδιαίτερη αναφορά σήμερα για το λόφο του Αρκαδικού, που αναδεικνύεται ως μια σημαντική περιοχή από αρχαιολογικής απόψεως;
Ο λόγος είναι ότι, το παλιό και κλειστό πλέον Νηπιαγωγείο που βρίσκεται ανάμεσα στις εργατικές κατοικίες του Αρκαδικού, έχει πλέον παραχωρηθεί με χρησιδάνειο στο Υπουργείο Πολιτισμού και στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Δράμας, ώστε να το χρησιμοποιήσει για εκπαιδευτικούς λόγους.
Όπως σημειώνει μιλώντας στον «Π.Τ.» η διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δράμας κα. Βασιλική Πουλιούδη «το Νηπιαγωγείο αυτό μας έχει πλέον παραχωρηθεί, έχουμε προχωρήσει στις εργασίες διαμόρφωσής του και σύντομα θα το λειτουργήσουμε για εκπαιδευτικούς λόγους». Τονίζει ότι όλα αυτά έγιναν μετά από την υπογραφή της υπουργού Πολιτισμού κας Μενδώνη.
Σύντομα λοιπόν ο χώρος του πρώην Νηπιαγωγείου, θα λειτουργεί ως ένας εκπαιδευτικός χώρος από την πλευρά της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δράμας, όπου θα μπορούν τα σχολεία να τον επισκέπτονται και μέσα από σχετικά προγράμματα, θα μαθαίνουν την ιστορία της περιοχής της Δράμας.
Ο χώρος είναι πραγματικά εξαιρετικός, καθώς όπως αναφέρουμε και παραπάνω, βρίσκεται ακριβώς δίπλα στον προϊστορικό οικισμό, ο οποίος χρησιμοποιούνταν μέχρι και πριν από 8.500 χρόνια. Τα νέα ευρήματα της αρχαιολογικής σκαπάνης, δείχνουν ότι ο οικισμός αυτός ήταν ακόμα μεγαλύτερος, καθώς έχουν ήδη εντοπιστεί πέντε νέες θέσεις ή και περισσότερες, με προϊστορικά ελληνιστικά αγγεία, φούρνους και κλιβάνους. Στοιχεία που φωτίζουν την καθημερινότητα των ανθρώπων που έζησαν στην περιοχή αυτή, πριν από χιλιάδες χρόνια.
Ιδιαίτερα σημαντικά είναι επίσης τα τελευταία ευρήματα από το 2025, καθώς είχαν βρεθεί δύο ασύλητοι τάφοι, της εποχής του 4ου και του 3ου αιώνα, στην ελληνιστική εποχή. Ο μοναδικός τάφος της περιόδου αυτής που έχουμε είναι αυτός της οδού Τροίας, που όμως είχε βρεθεί συλημένος και δεν υπήρχαν αρκετά στοιχεία.
Έλλειψη σωστικών ανασκαφών
Το έχουμε αναφέρει και άλλες φορές στα διάφορα ρεπορτάζ γύρω από αυτά τα ζητήματα, ότι όλα αυτά έχουν έρθει στο φως, εξαιτίας της εγκατάστασης του δικτύου φυσικού αερίου. Που σημαίνει ότι, αν δεν γινόταν το έργο, δεν θα είχαμε σήμερα αυτές τις ανακαλύψεις και τα ευρήματα.
Το πρόβλημα είναι ότι, στη Δράμα δεν γίνονται σωστικές ανασκαφές. Αφενός επειδή δεν υπάρχουν τα απαιτούμενα κονδύλια από το Υπουργείο Πολιτισμού και αφετέρου ότι δεν είναι τόσο απλό. Τα νέα αυτά στοιχεία, βρίσκονται κυρίως κάτω από το οδόστρωμα, το οποίο χρησιμοποιείται καθημερινά από τους κατοίκους.
Αξίζει να σκεφτούμε ότι, αν κάποτε υπάρξουν σωστικές ανασκαφές σε συγκεκριμένα σημεία, τότε θα πρέπει να κλείσουν δρόμοι και σίγουρα τα ευρήματα θα είναι σημαντικά, τόσο από αρχαιολογική, όσο και από ιστορική άποψη. Και φυσικά, σε ορισμένα σημεία, αυτές οι αρχαιολογικές θέσεις είναι πολύ πιθανό να βρίσκονται κάτω από πολυκατοικίες!
Και αυτό που τα τελευταία χρόνια επιβεβαιώθηκε περίτρανα πλέον, είναι ότι από τον προϊστορικό οικισμό στις εργατικές κατοικίες του Αρκαδικού, μέχρι τους Ελληνιστικούς χρόνους, την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου και του Φιλίππου, αργότερα στα Ρωμαϊκά χρόνια, στο Βυζάντιο και μέχρι και σήμερα, η περιοχή της Δράμας κατοικείται χιλιάδες χρόνια χωρίς καμιά διακοπή.
Και μάλιστα, αποτελεί ένα σημαντικό κέντρο της ενδοχώρας ως αποικία των Φιλίππων, στους Ελληνιστικούς και Ρωμαϊκούς χρόνους, ενώ αυτοκρατόρισσες και πρίγκιπες της εποχής του Βυζαντίου, είχαν στη Δράμα τα εξοχικά τους κτήματα. Ενώ αποδεδειγμένα, η περιοχή, από την αρχαιότητα ακόμα, ήταν ένας τόπος όπου λατρευόταν ο θεός του κρασιού Διόνυσος και μάλιστα γιορταζόταν και με ιδιαίτερες εκδηλώσεις από τη γνωστή μέχρι σήμερα, Διονυσιακή λατρεία.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, η Δράμα, είναι μια πόλη και μια περιοχή, η οποία δεν έχει εξερευνηθεί επαρκώς, τουλάχιστον μέσα στον αστικό ιστό, ο οποίος φαίνεται ότι περιλαμβάνει αρκετά πράγματα, ώστε να μάθουμε στοιχεία για το παρελθόν της.
Όλα αυτά έχουν ήδη ανακοινωθεί και επίσημα στα μεγάλα συνέδρια για το Αρχαιολογικό Έργο που γίνεται κάθε Μάρτιο στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ενώ οι ίδιες ανακοινώσεις γίνονται στη συνέχεια και στον χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου Δράμας, προκειμένου να ενημερωθούν και οι Δραμινοί.
