Στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Η παραδοσιακή παρασκευή
Κους Κους το τέταρτο στοιχείο
που εντάσσει το Καλαμπάκι Δράμας
Μιλάει στον «Π.Τ.» η πρόεδρος του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Καλαμπακίου κα. Αθ. Θεοδωρίδου
Του Θανάση Πολυμένη
ΜΙΑ ΑΚΟΜΑ σημαντική επιτυχία έχει να σημειώσει ο Μορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος Καλαμπακίου, καθώς πλέον κατάφερε να εντάξει ένα ακόμα στοιχείο στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Πρόκειται για την παραδοσιακή παρασκευή Κους Κους στο Καλαμπάκι, το οποίο παράγεται με έναν ιδιαίτερο τρόπο ακόμα και σήμερα στο Καλαμπάκι, κυρίως μετά την εορτή της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού τον Σεπτέμβριο.
Την επίσημη ανακοίνωση έκανε προχθές το Υπουργείο Πολιτισμού μαζί με άλλα στοιχεία απ’ όλη την Ελλάδα, όπου με δήλωσή της η υπ. Πολιτισμού κα. Μενδώνη σημειώνει μεταξύ άλλων ότι, «η εγγραφή των νέων στοιχείων αναδεικνύει την πολιτιστική πολυφωνία των ελληνικών κοινοτήτων και ενδυναμώνει τη συλλογική μνήμη, την ιστορική συνέχεια και την πολιτισμική βιωσιμότητα. Κάθε στοιχείο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί πολύτιμο φορέα ταυτότητας, εμπειρίας και δημιουργικής έκφρασης, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν και διαμορφώνοντας το μέλλον. Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά είναι ζωντανή, βιωματική και μεταβιβάσιμη. Είναι τρόπος ζωής, αντίληψης και συμμετοχής στην κοινότητα. Ως τέτοια, αποτελεί σταθερή προτεραιότητα της πολιτιστικής μας πολιτικής, όχι μόνο ως αντικείμενο προστασίας, αλλά ως ενεργό πεδίο συμμετοχής, εκπαίδευσης και διαγενεακής ανταλλαγής».
Παρασκευή Κους Κους στο Καλαμπάκι Δράμας
Στην ανακοίνωση του Υπ. Πολιτισμού αναφέρονται τα εξής: «Το Κους Κους Καλαμπακίου είναι παραδοσιακό ζυμαρικό χαρακτηριστικού σχήματος (μικρά στρογγυλά τεμάχια) που παρασκευάζεται από αυγά, γάλα, αλεύρι σίτου και σιμιγδάλι με ιδιαίτερη τεχνική: σε ειδική ξύλινη σκάφη κατασκευασμένη από χοντρό κορμό δέντρου κοιλαινόμενου με σκεπάρνι (δεν υπάρχουν ενώσεις) και χρήση δύο κόσκινων που διαθέτουν «μάτια» συγκεκριμένου μεγέθους που φτιάχνονται από τρύπημα με καρφί σε λαμαρίνα. Παρασκευάζεται μέχρι σήμερα με τον ίδιο τρόπο στα σπίτια του Καλαμπακίου από τις νοικοκυρές τον Σεπτέμβρη μετά τη γιορτή της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού, στις 14 Σεπτεμβρίου».
Παρασκευή κουσκούς στην παραδοσιακή σκάφη
Η προετοιμασία
Για να δούμε περισσότερα πράγματα σχετικά με το πώς φτάσαμε σ’ αυτή την τόσο σημαντική επιτυχία και την ένταξη της παρασκευής του παραδοσιακού Κους Κους στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ο «Π.Τ.» μίλησε με την πρόεδρο του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Καλαμπακίου κα. Αθανασία Θεοδωρίδου.
Όπως σημειώνει η ίδια, «ξεκινήσαμε τη διαδικασία του φακέλου από το 2024 στο Υπ. Πολιτισμού, πέρασε στο δεύτερο στάδιο και μετά από μια κοπιαστική και ωραία διαδικασία έχει ενταχθεί και επίσημα στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς».
Όπως εξηγεί μάλιστα, «στη διαδικασία για την καταγραφή και την ένταξή του στο Εθνικό Ευρετήριο, συμμετείχαν πάρα πολλές γυναίκες από το Καλαμπάκι και μάλιστα τον περασμένο Σεπτέμβριο είχαμε κάνει και το πρώτο εργαστήριο παρασκευής Κους Κους και αυτό που παρασκευάστηκε, το μαγειρέψαμε και το παρουσιάσαμε στο 3ο Γαστρονομικό Φεστιβάλ της Δράμας».
Το τέταρτο στοιχείο
Αυτό που ιδιαίτερα τονίζει η κα. Θεοδωρίδου, είναι ότι «πρόκειται για το τέταρτο στοιχείο που εντάσσει το Καλαμπάκι στον Εθνικό Ευρετήριο και δεν ξέρω αν είναι το μοναδικό χωριό που έχει τόσα πολλά στοιχεία και είμαστε πολύ περήφανοι γι’ αυτό.
Για εμάς, το Κους Κους έχει πολύ ιδιαίτερη παρασκευή και μ’ αυτόν τον τρόπο, θέλαμε – εφόσον διατηρείται μέχρι σήμερα – και να το διαφυλάξουμε και να δώσουμε κίνητρο ώστε να συνεχιστεί, να μπει σε όλα τα σπίτια, αλλά και γιατί όχι, να ενταχθεί ως διατροφικό προϊόν στην καθημερινότητά μας αλλά και σε επαγγελματικές κουζίνες».
Η παραδοσιακή ξύλινη σκάφη για την παρασκευή του κουσκούς της οικογένειας Κωνσταντινίδη
Η σκάφη της παρασκευής
Αυτό που κάνει ιδιαίτερη την παρασκευή του Κους Κους Καλαμπακίου, είναι κυρίως η σκάφη που χρησιμοποιείται. «Το πιο δύσκολο κομμάτι, είναι η σκάφη της παρασκευής και δεν υπάρχουν πολλές. Είναι κατασκευασμένη από ενιαίο κορμό δέντρου, σήμερα υπάρχουν μόνο 5-6 σκάφες».
Ερωτώμενη αν μπορούν σήμερα να κατασκευαστούν τέτοιες σκάφες, η κα. Θεοδωρίδου είναι θετική: «Θα δούμε πως μπορεί να γίνει. Η αλήθεια είναι ότι η κατασκευή τους είναι ιδιαίτερη και πρέπει ο μάστορας να ξέρει την τεχνική, γιατί λαξεύεται σιγά – σιγά ο κορμός μέχρι να πάρει την κατάλληλη στρογγυλάδα που χρειάζεται. Ο Σύλλογος έχει ήδη στην κατοχή του δύο σκάφες, τις οποίες παραχώρησε η οικογένεια Κωνσταντινίδη και τις διαθέτουμε σε όποια νοικοκυρά θέλει να κάνει Κους Κους».
Συνάντηση της κοινότητας για το κουσκούς
Τρόπος παρασκευής
Ερωτώμενη για το ποια είναι τα στοιχεία εκείνα που κάνουν το Κους Κους Καλαμπακίου ιδιαίτερο, η κα. Θεοδωρίδου σημειώνει: «Το ιδιαίτερο είναι ο τρόπος που παρασκευάζεται. Τα συστατικά του είναι γάλα, αυγά, αλεύρι, βασιλικός και σιμιγδάλι, ενώ υπάρχει και νέα παραλλαγή με πλιγούρι αντί για σιμιγδάλι. Γι’ αυτό το λόγο η ζώσα παράδοση είναι ζώσα, γιατί εξελίσσεται. Όμως κυρίως είναι ο ιδιαίτερος τρόπος που γίνεται μέσα στην σκάφη. Μπαίνει δηλαδή σιγά – σιγά και θα πρέπει τα χέρια να πηγαίνουν με συγκεκριμένο τρόπο ώστε να παίρνει το στρόγγυλο σχήμα όπως και τα δύο κόσκινα που χρησιμοποιούνται είναι ιδιαίτερα».
Η ίδια εξηγεί ότι «είναι μια διαδικασία πολύ συγκεκριμένη και δεν μπορείς να ξεφύγεις. Γι’ αυτό και θέλουμε να κάνουμε αυτά τα εργαστήρια, για να μαθαίνουμε πώς γίνεται και να μπορεί να γίνεται από περισσότερο κόσμο. Και βέβαια, γίνεται πάντα μετά την γιορτή του Σταυρού, ώστε να είναι ο βασιλικός ευλογημένος».
Αυξημένο ενδιαφέρον
Ερωτώμενη για το αν υπάρχει ενδιαφέρον από τον κόσμο να μάθει να παρασκευάζει το Κους Κους, απαντάει θετικά λέγοντας ότι «ήδη έχουμε αρκετές γυναίκες που το παράγουν. Παλιότερα το παρήγαγε και η ΚΟΙΝΣΕΠ “Ηλιοδώρα” πριν κλείσει, ενώ εμείς το έχουμε ταξιδέψει και στο Νηπιαγωγείο για να το δουν τα παιδιά, και το Λύκειο Καλαμπακίου το είχε κάνει σε μια εικονική επιχείρηση. Χαρακτηριστικό είναι ότι μεγάλο ενδιαφέρον υπάρχει από νέα παιδιά και αυτό είναι ένα καινούριο στοιχείο στη διαφύλαξη της παράδοσης».
Να ενταχθούν και άλλα στοιχεία από τη Δράμα
Στην ερώτηση αν ο Σύλλογος ετοιμάζει και άλλα στοιχεία προς ένταξη στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομίας, η κα. Θεοδωρίδου αναφέρεται στην παραγωγή του Καραμανλίδικου Τραχανά που είναι ένα ιδιαίτερο ζυμαρικό.
Όπως τονίζει πάντως, «Υπάρχουν και άλλα στοιχεία και θα θέλαμε να ενταχθούν ακόμα περισσότερα στοιχεία από την περιοχή της Δράμας».
Όπως λέει χαρακτηριστικά, «είναι πολύ σημαντικό, γιατί η περιοχή της Δράμας, τώρα ξεκίνησε περισσότερο να αναφέρεται στο Εθνικό Ευρετήριο, οπότε νομίζω ότι με μια καλή συνεργασία από το τοπικό Δίκτυο που έχουμε και μια ενημέρωση των Συλλόγων, αλλά και μέσα από το Πανελλήνιο Δίκτυο Ζώσας Κληρονομιάς, θα υπάρξει ενδιαφέρον από περισσότερες περιοχές και βέβαια και μια βοήθεια στη διαδικασία που για πολλούς είναι δύσκολη και γι’ αυτό δεν προχωράνε».
[Σημ. Οι φωτογραφίες παραχωρήθηκαν ευγενώς από την κα. Θεοδωρίδου και είναι από το αρχείο του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Καλαμπακίου.]
