Απάτες εις βάρος ηλικιωμένων και στη Δράμα
Στο πρόσωπο κάθε ηλικιωμένου,
επιτήδειοι βλέπουν δυστυχώς
ένα ευάλωτο προς εξαπάτηση θύμα
Στον «Π.Τ.» μίλησε ο κ. Παναγιώτης Γιαβάνογλου, τραπεζικός υπάλληλος και στέλεχος τραπεζών
Του Θρασύβουλου Πεγγαρά
Παγκόσμια Ημέρα Τρίτης ηλικίας προχθές 1η του Οκτώβρη, και πέραν του εθιμοτυπικού της ημέρας, κάλο είναι κάθε τέτοια ημέρα να αποτελεί αφορμή για να απλωθεί ένα ακόμη χέρι στήριξης ή βοήθειας στην καθόλα συμπαθή, πλην όμως και ευάλωτη κοινωνική ομάδα.
Τούτου δοθέντος, θελήσαμε να κάνουμε μια δημοσιογραφική έρευνα σχετικά με τα ολοένα και αυξανόμενα περιστατικά τηλεφωνικών συνήθως εξαπατήσεων, εις βάρος ηλικιωμένων ανθρώπων και στη Δράμα. Με προφανή σκοπό την ενημέρωση τόσο των ιδίων, αλλά και συγγενικών τους προσώπων, προκειμένου να βοηθήσουμε μέσω της ενημέρωσης, στο να απλωθεί ένα δίχτυ ασφαλείας γύρω τους.
Οι επιτήδειοι συχνά στοχεύουν τους ηλικιωμένους, εκμεταλλευόμενοι την ευγένειά τους, την πιθανή έλλειψη εξοικείωσης με την τεχνολογία, ή ακόμα και τη μοναξιά τους. Οι πιο συχνές μέθοδοι εξαπάτησης περιλαμβάνουν κυρίως τηλεφωνικές απάτες. Επιτήδειοι τηλεφωνούν προσποιούμενοι γιατρούς, αστυνομικούς ή δικηγόρους, ισχυριζόμενοι ψευδώς ότι κάποιο συγγενικό πρόσωπο, συνήθως παιδί ή εγγόνι, είχε ένα σοβαρό ατύχημα και χρειάζεται επειγόντως χρήματα.
Μια άλλη παραλλαγή της απόπειρας εξαπάτησης έχει να κάνει με δήθεν υπάλληλους από τη ΔΕΗ, την εφορία ή τράπεζες. Εμφανίζονται στην πόρτα τους ή τους παίρνουν τηλέφωνο ζητώντας κωδικούς, μετρητά ή πρόσβαση στο σπίτι για δήθεν «διορθώσεις» ή «επιστροφές χρημάτων».
Φυσικά δε θα μπορούσε να λείπει και το ηλεκτρονικό ψάρεμα, με τον όρο «Phishing». Οι ηλικιωμένοι, όντες μη εξοικειωμένοι με την τεχνολογία, αποτελούν έναν εύκολο στόχο. Μηνύματα στο κινητό ή email που μοιάζουν από τράπεζες ή κρατικές υπηρεσίες τους ζητούν να πατήσουν συνδέσμους (links), και καταφέρνουν μ’ αυτή τη μέθοδο να υποκλέψουν τραπεζικά δεδομένα.
Η συνεχής ενημέρωση είναι το αντίδοτο
Η συνεχής ενημέρωση είναι το αντίδοτο σ’ αυτήν τον θλιβερή εποχή των εξαπατήσεων. Πρέπει να συζητάμε ανοιχτά με τους γηραιότερους, ώστε να είναι υποψιασμένοι. Εξαιρετικά κρίσιμος μπορεί να αποδειχθεί και ο κανόνας της «δεύτερης γνώμης». Να τους μάθουμε δηλαδή, να μην κλείνουν καμία συμφωνία και να μην δίνουν χρήματα σε κανέναν αν δεν καλέσουν πρώτα κάποιο πρόσωπο εμπιστοσύνης. Φυσικά αυτονόητο θα πρέπει να είναι ότι δεν πρέπει να υπάρχει καμία εμπιστοσύνη σε αγνώστους. Αν κάποιος τους καλέσει λοιπόν και τους πει για ατύχημα, θα πρέπει να κλείνουν αμέσως το τηλέφωνο και να καλούν οι ίδιοι τον συγγενή τους για επιβεβαίωση. Ως προς την ασφάλεια των κωδικών, η ρητή εντολή είναι ότι δεν δίνουμε ποτέ κωδικούς e-banking ή PIN σε κανέναν, ούτε καν σε υπαλλήλους τράπεζας.
Γιαβάνογλου: «Καμία τράπεζα δεν θα πάρει ποτέ κανέναν τηλέφωνο για να ρωτήσει κωδικούς»
Η Δράμα και γηραιότεροι κάτοικοί της φυσικά δεν εξαιρούνται από την λεία των επιτήδειων. Ο «Π.Τ.» μίλησε με τον κ. Παναγιώτη Γιαβάνογλου, 22 χρόνια τραπεζικό υπάλληλο και στέλεχος τραπεζών, για τα πολύ συχνά πλέον κρούσματα εξαπατήσεων και στην πόλη μας: «Το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο, ωστόσο γιγαντώνεται. Και στη Δράμα έχουμε εξαπατήσεις πολλές. Εμείς ως τραπεζικός κλάδος, θέλουμε να συμβουλεύσουμε τους ηλικιωμένους ότι, πρώτον, όταν γίνεται μία κλήση ή μία κρούση από κάποιον, δεν απαντάμε. Σταματάμε! Σταματάμε, αν δεν είμαστε σίγουροι ποιος μιλάει, και τερματίζουμε την κλήση. Ελέγχουμε αν είναι ο αριθμός που μας παίρνει, κάποιος που γνωρίζουμε. Καλό θα είναι να έχουμε όλους τους τηλεφωνικούς αριθμούς μας καταχωρημένους. Είτε του λογιστή μας, είτε του φίλου μας, είτε του γιατρού μας, για να βγαίνει το όνομά τους, όπως και της τράπεζας. Βέβαια, η τράπεζα ποτέ δεν θα πάρει κανέναν τηλέφωνο για να ρωτήσει το οτιδήποτε. Ούτε ποια κάρτα έχει, ούτε πόσα λεφτά έχει στην τράπεζα, ούτε ποιος είναι ο κωδικός, ούτε οτιδήποτε άλλο. Και σε κάθε περίπτωση, εμείς θεωρούμε ότι είναι σωστό να ενημερώνουν οι ηλικιωμένοι και την αστυνομία ακόμα για μια κλήση που θεωρούν ύποπτη.
Κάτι άλλο που θα πρέπει να προσέχουν οι συνταξιούχοι, ως άνθρωποι μιας μεγαλύτερης ηλικίας που δεν έχουν την εξοικείωση με την τεχνολογία, είναι να μην απαντάνε σε email, να μην απαντάνε σε SMS. Να τα αφήνουν και να τα δείχνουν στα παιδιά τους πρώτα.
Ποτέ και καμία τράπεζα δεν θα τους στείλει και θα τους πει «πατήστε εδώ για να κάνετε το οτιδήποτε». Αυτό που μας έχουνε πει αρκετοί πελάτες μας από τη Δράμα, είναι ότι υπήρξαν και περιπτώσεις που κάποιοι δέχτηκαν κλήσεις που μιμούνταν τη φωνή κάποιου προσφιλούς προσώπου τους. Τώρα πώς γίνεται αυτό, μόνο υποθέσεις μπορώ να κάνω γιατί δεν είμαι ειδικός. Αλλά φαντάζομαι ότι κάποιες αθώες εφαρμογές στο Facebook που λέει «βάλε το πρόσωπό σου να δεις πώς θα γεράσεις» για παράδειγμα, ή «πες πέντε πράγματα για σένα» σε κάποιο site το οποίο δεν το ξέρεις, αλιεύουν πληροφορίες και ηχοχρώματα φωνών.
Όλοι οι υπάλληλοι αυτή τη στιγμή στα τραπεζικά καταστήματα, είναι ενημερωμένοι ότι σε περίπτωση που έρθει κάποιος ηλικιωμένος και ζητάει ανάληψη μεγάλων ποσών, το διπλοτσεκάρουμε. Και προσπαθούμε να το αποτρέψουμε κιόλας. Διότι το να πάρει ένας συνταξιούχος 5, 10 χιλιάδες στο σπίτι του είναι από μόνο του ύποπτο. Τι θα τα κάνει; Και ειδικά όταν γίνονται απάτες, οι επιτήδειοι ζητάνε τα χρήματα πολύ επιτακτικά. Γιατί και στο τηλέφωνο που τους μιλάνε, τους δημιουργούν ένα άγχος ότι πρέπει να γίνει τώρα. Οπότε και οι ηλικιωμένοι έρχονται με ένα άγχος στην τράπεζα, ποτέ χαλαροί. Συχνά ακούμε τη φράση «θέλω τα λεφτά τώρα, γιατί μη σε νοιάζει».
Το πιο κλασικό που γίνεται και δεν έχει σταματήσει, είναι η τηλεφωνική όχληση που λέει ότι πρέπει να δώσεις ένα ποσό σε κάποιον για να πάρεις μια ωφέλεια. Ή παίρνει ο υποτιθέμενος λογιστής, και λέει ότι θα πάρεις επιστροφή εφορίας αλλά πρέπει να πληρώσουμε κάποιο παράβολο 1.000 – 1.500 ευρώ. Σε αυτές τις περιπτώσεις έρχονται, ζητάνε λεφτά για να τα βάλουνε ή να τα κάνουν μεταφορά σε κάποιον. Εκεί προσπαθούμε εμείς να το αποτρέψουμε αυτό. Τα περιστατικά είναι παρόμοια. Έρχονται αγχωμένοι και ζητάνε πιεστικά, άμεσα να γίνει αυτό που τους ζητάει ο άνθρωπος από το κινητό. Και τελευταία, αυτό που έχει παρατηρηθεί και μας έχει προξενήσει εντύπωση για το πόσο έχουν αποθρασυνθεί οι απατεώνες, τους έχουνε σε ανοιχτή ακρόαση! Δηλαδή θέλει ο απατεώνας να ακούει τι λέει το θύμα! Και το καθοδηγεί μάλιστα με ανοιχτή ακρόαση! Έχει εμφανιστεί δηλαδή άνθρωπος με ανοιχτή ακρόαση στο κινητό, για να κάνει ανάληψη τα χρήματα στο ταμείο».
Το φαινόμενο της κοινωνικής μηχανικής
Με τον όρο «κοινωνική μηχανική» (social engineering) αποδίδουμε την ψυχολογική χειραγώγηση των ανθρώπων με σκοπό την απόσπαση εμπιστευτικών πληροφοριών ή την πρόσβαση σε υπολογιστικά συστήματα. Εκμεταλλεύεται δηλαδή κάποιος τα συναισθήματα και τις αδυναμίες των ανθρώπων, όπως την εμπιστοσύνη, τον φόβο ή την περιέργεια. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που συμβουλεύουν οι άνθρωποι του τραπεζικού κλάδου, είναι ότι καλό είναι να έχουν οι ηλικιωμένοι και τα παιδιά τους μαζί όταν πραγματοποιούν αναλήψεις από τις τράπεζες, για να ελέγχει και κάποιος δεύτερος τις κινήσεις τους σε περίπτωση απάτης.
Η προστασία των ηλικιωμένων είναι ευθύνη όλων μας. Χρειάζεται υπομονή, συνεχής υπενθύμιση και κυρίως να νιώθουν ότι είμαστε δίπλα τους, κι ότι μπορούν να μας συμβουλευτούν ανά πάσα στιγμή.
