Η πέτρα στο Παγονέρι διατηρεί τον παραδοσιακό χαρακτήρα του χωριού!
Στόχος η διατήρηση του παραδοσιακού
χαρακτήρα του Παγονερίου
με τη συντήρηση των «πετροντούβαρων»
Μιλάνε στον «Π.Τ.» ο δήμαρχος Νευροκοπίου κ. Ταμπουρίδης και ο πρόεδρος Παγονερίου κ. Μόνιος
Του Θανάση Πολυμένη
ΜΙΑ ΠΟΛΥ ωραία πρωτοβουλία έχει ξεκινήσει από το Δήμο Κ. Νευροκοπίου, στο πλαίσιο της συντήρησης της παραδοσιακής Κοινότητας του Παγονερίου. Πρόκειται για έναν παραδοσιακό οικισμό, που μέσα στη λαίλαπα του εκμοντερνισμού σε όλα τα επίπεδα, κάνει προσπάθεια να κρατήσει τον παραδοσιακό του χαρακτήρα.
Από τα πολλά σπουδαία που διαθέτει ο οικισμός Παγονερίου, είναι τα λιθόκτιστα τοιχία, τα «πετροντούβαρα» όπως τα λένε οι κάτοικοι, τα οποία αντέχουν ακόμα και σήμερα στο πέρασμα του χρόνου.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Δήμος Κ. Νευροκοπίου έχει ξεκινήσει μια προσπάθεια για την συντήρηση και αποκατάσταση αυτών των λιθόκτιστων τοιχίων, τα οποία διατηρούν και τον παραδοσιακό χαρακτήρα του χωριού. Πρόκειται για ένα έργο προϋπολογισμού 46.530,75 ευρώ, το οποίο συνδυάζει την πολιτιστική κληρονομιά με την αναβάθμιση της καθημερινότητας των κατοίκων.
Ταμπουρίδης: Ενισχυτικό σημείο για τον τουρισμό
Όπως σημειώνει στον «Π.Τ.» ο δήμαρχος κ. Ταμπουρίδης, «υπάρχουν σήμερα αυτά τα λιθόκτιστα τοιχία, τα οποία είναι πολιτισμός μας και λειτουργούν ως ένα ενισχυτικό σημείο για τον τουρισμό στην περιοχή. Για το λόγο αυτό, έχουμε ξεκινήσει ένα πρόγραμμα συντήρησης, ώστε να κρατήσουμε τον παραδοσιακό χαρακτήρα του χωριού».
Αυτό που επισημαίνει μάλιστα, είναι ότι, «τα λιθόκτιστα τοιχία αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της αρχιτεκτονικής ταυτότητας του Παγονερίου. Μέσα από τις εργασίες αποκατάστασης θα ενισχυθεί η στατικότητά τους, θα αποκατασταθεί η αυθεντική τους μορφή και θα διατηρηθεί η παραδοσιακή τεχνική της λιθοδομής, που αποτελεί πολύτιμο κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς».
Ιδιαίτερα τονίζει ακόμα, ότι «το έργο δεν έχει μόνο αισθητική αξία. Ταυτόχρονα βελτιώνει την ασφάλεια κατοίκων και επισκεπτών, ενισχύει την πολιτιστική ταυτότητα της Κοινότητας και προωθεί τον τουρισμό και την τοπική ανάπτυξη, καθιστώντας το Παγονέρι ένα πρότυπο παραδοσιακό οικισμό που σέβεται την ιστορία του».
Μόνιος: Παραδοσιακός οικισμός από το 1979
Για το θέμα της συντήρησης των λιθόκτιστων τοιχίων, μιλάει στον «Π.Τ.» ο πρόεδρος της Κοινότητας Παγονερίου κ. Μόνιος, επισημαίνοντας ότι «στόχος είναι να αναστηλώσουμε με τον παραδοσιακό τρόπο τα ξεροντούβαρα όπως τα λέμε, ώστε να κρατήσουμε τον παραδοσιακό χαρακτήρα του χωριού. Είναι μια σημαντική πρωτοβουλία που έχουμε πάρει και ένα πολύ καλό έργο για το Παγονέρι, ώστε και οι κάτοικοι να μην νιώθουν ότι το χωριό εγκαταλείπεται. Και όλο αυτό θα βοηθήσει στην ομορφιά του χωριού ώστε να μπορούν να το επισκέπτονται».
Στη διαπίστωση ότι το τα Παγονέρι είναι ένας παραδοσιακός οικισμός που αντέχει ακόμα στο χρόνο, ο κ. Μόνιος σημειώνει: «Επειδή το Παγονέρι είναι λίγο πιο απομακρυσμένο από τα άλλα χωριά της περιοχής, έχει κρατήσει κάποια παραδοσιακά στοιχεία. Αλλά χρόνο με το χρόνο γίνονται κάποιες παρεμβάσεις από τους κατοίκους του χωριού που δεν συνάδουν με το παραδοσιακό, γιατί δεν έχουμε κάποια χρηματοδότηση έξτρα για να μπορέσουμε να κρατήσουν τα σπίτια τους στο στυλ και στο ρυθμό που ήταν».
Ερωτώμενος αν ορισμένα απ’ αυτά τα σπίτια και άλλα στοιχεία είναι χαρακτηρισμένα ως διατηρητέα, απαντάει αρνητικά, όμως διευκρινίζει ότι «το χωριό είναι χαρακτηρισμένο ως παραδοσιακός οικισμός επίσημα από το 1979, μαζί με το Περιθώρι. Τώρα, με πρωτοβουλία δική μου και του δημάρχου, αναστηλώνουμε τα πετρόχτιστα ξεροντούβαρα και την επόμενη χρονιά – πιθανόν από το Πράσινο Ταμείο – θα κοιτάξουμε να κάνουμε πλακοστρώσεις στους δρόμους».
Το ιστορικό και παραδοσιακό Παγονέρι
Το Παγονέρι, είναι ένας γραφικός και ιστορικός οικισμός, χτισμένος σε υψόμετρο 750 μ., 20 χλμ. βορειοδυτικά του Κάτω Νευροκοπίου. Ατενίζει από ψηλά το Φαλακρό όρος και την οροσειρά της Ροδόπης, απέχοντας 65 χλμ. από τη Δράμα και μόλις 7 χλμ. από τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα.
Η παλαιότερη ονομασία του χωριού ήταν Τσερέσοβο, δηλαδή Κερασοχώρι. Το σημερινό του όνομα, Παγονέρι, φαίνεται να προέρχεται από τις δύο βρύσες με το παγωμένο νερό που αναβλύζουν αδιάκοπα στην κάτω άκρη του χωριού.
Σε μία από αυτές υπάρχει εντοιχισμένη πλάκα με την ημερομηνία 27 Ιουλίου 1870, και τα ονόματα των προκρίτων, κτιστών και δωρητών.
Το Παγονέρι έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός από το 1979, χάρη στην αυθεντική αρχιτεκτονική του και την εξαιρετική διατήρηση του οικιστικού του ιστού.
Οι πρώτοι κάτοικοι ήταν Ηπειρώτες, που κατέφυγαν εδώ διωκόμενοι από τους Οθωμανούς — γι’ αυτό και πολλά επώνυμα είναι δισύλλαβα, χαρακτηριστικό της ηπειρώτικης καταγωγής.
Άριστοι λιθοξόοι, έχτισαν με ντόπια πέτρα τα σπίτια τους, τις μάντρες και τα καλντερίμια που σώζονται έως σήμερα. Αργότερα εγκαταστάθηκαν και Θρακιώτες πρόσφυγες. Κυρίαρχο σημείο του χωριού είναι ο ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου, τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική του 1835, σύμφωνα με την επιγραφή του ναού (αν και κάποιες εικόνες φέρουν χρονολογία 1812).
Το πυργοειδές καμπαναριό από λαξευμένο γρανίτη υψώνεται επιβλητικά από το 1881, ενώ οι καμπάνες (1832), σύμφωνα με την παράδοση, κατασκευάστηκαν από χάλκινα και χρυσά αντικείμενα που προσέφεραν οι κάτοικοι.
Ο ναός σώζει έως σήμερα τον Παντοκράτορα στο κεντρικό κλίτος, τον δεσποτικό θρόνο, τον άμβωνα και την πύλη του περιβόλου. Θεωρείται θαυματουργός και τιμάται με πανηγύρι στις 15 Αυγούστου.
Δίπλα στην εκκλησία, ορθώνονταν επιβλητικά μέχρι το 1979 το πετρόκτιστο Δημοτικό Σχολείο Παγονερίου που φέρεται να λειτουργούσε από το 1861.
Η ιστορία των κατοίκων του χωριού είναι πλούσια σε αγώνες, ιδίως κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα και των βουλγαρικών κατοχών, για τη διαφύλαξη του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας.
Η ζωή στο Παγονέρι είναι άρρηκτα δεμένη με τη φύση. Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία και την υλοτομία, ενώ η γεωργία είναι περιορισμένη λόγω του ορεινού και άγονου εδάφους.
Το χωριό αποτελεί έναν αυθεντικό παραδοσιακό οικισμό — πέτρινα σπίτια, καλντερίμια, μουσείο, ιστορικά κτίρια και παγωμένα νερά, συνθέτουν ένα σκηνικό που μεταφέρει τον επισκέπτη σε άλλες εποχές, γεμάτες ανθρώπινες ιστορίες και συγκίνηση.
Το Παγονέρι αποκαλείται και Καρυδοχώρι, καθώς η καρυδιά ευδοκιμεί άριστα στην περιοχή και αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της τοπικής οικονομίας και παράδοσης.
Το δέντρο θεωρούνταν ιερό ήδη από την αρχαιότητα: η Διώνη το είχε ως σύμβολο ζωής, ενώ στη Μακεδονία η φαλκική βαλανιδιά ήταν αφιερωμένη στον Δία — εξ ου και η επιστημονική ονομασία Juglans (Ιουγλάνς).
Η καρυδιά, συνδεδεμένη μυθολογικά με τις Καρυάτιδες και την Αμφίπολη, δίνει στο χωριό μια επιπλέον πολιτισμική και συμβολική διάσταση.
Το Παγονέρι, μέσα από μια σειρά πολιτιστικών εκδηλώσεων —όπως τα έθιμα του Επταημέρου και η Γιορτή του Καρυδιού— διατηρεί ζωντανές τις παραδόσεις του και την ιστορική του μνήμη.
Στο χωριό λειτουργεί Λαογραφικό Μουσείο, ενώ ο δραστήριος Μορφωτικός & Πολιτιστικός Σύλλογος Παγονερίου έχει δημιουργήσει ένα ηλεκτρονικό μουσείο με διαδραστικό χάρτη 23 σημείων ενδιαφέροντος στον ιστότοπο www.pagoneri.gr
