Το φυσικό αέριο «ξεκλειδώνει» τα μυστικά της αρχαίας Δράμας
Η συμβολή των σωστικών ανασκαφών
στην τεκμηρίωση της ιστορικής
συνέχειας της Δράμας
Τα χρυσά σκουλαρίκια μιας έφηβης και ο χαμένος κρίκος της Ελληνιστικής Δράμας
Του Θανάση Πολυμένη
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ καταγωγής μιας πόλης της σημερινής εποχής, πάντα μας απασχολούσε και πάντα θα μας απασχολεί. Ποια είναι η ιστορία ενός τόπου στον οποίο ζούμε; Από πόσο παλιά κατοικούν άνθρωποι σε μια περιοχή και πώς εξελίχθηκε η περιοχή στη σημερινή πόλη στο πέρασμα των χρόνων;
Ικανή να δώσει απαντήσεις σε όλα αυτά τα ερωτήματα μέσα από τα ευρήματα, είναι μόνο η αρχαιολογική σκαπάνη. Μέσα από τις ανασκαφές, μπορούμε και βρίσκουμε αντικείμενα, τα οποία μας καθοδηγούν να καταλάβουμε την ανάπτυξη οικισμών και πολισμάτων σε διάφορες χρονιές περιόδους.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, η Δράμα, είναι μια πόλη και μια περιοχή, η οποία δεν έχει εξερευνηθεί επαρκώς, τουλάχιστον μέσα στον αστικό ιστό, ο οποίος φαίνεται ότι περιλαμβάνει αρκετά πράγματα, ώστε να μάθουμε στοιχεία για το παρελθόν της.
Όμως, ένα από τα έργα που ήρθαν να δώσουν σημαντικά στοιχεία και να μας διαφωτίσουν, είναι το έργο της εγκατάστασης δικτύου φυσικού αερίου στην πόλη της Δράμας. Και ήδη τα τελευταία χρόνια, μέσα από το έργο, έχουν έρθει στο φως τόσο σημαντικά στοιχεία, μέσα από τα οποία στοιχειοθετείται πλέον ξεκάθαρα η Δράμα των Ελληνιστικών χρόνων και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την περιοχή μας.
Στο πλαίσιο αυτό και όπως κάθε χρόνο, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Δράμας, πραγματοποίησε μια εκδήλωση παρουσίασης με κεντρικό τίτλο: «Σωστικές ανασκαφές και ευρήματα στο πλαίσιο του έργου φυσικού αερίου στην πόλη της Δράμας τη διετία 2024-2025».
Η αρχαιολογική σκαπάνη στη Δράμα είναι ιδιαίτερα δραστήρια και έχει αναδείξει πολλά σημεία μέσω του έργου του φυσικού αερίου. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Δευτέρας 18 Μαΐου στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας, όπου η διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δράμας κα. Πουλιούδη και ο Αρχαιολόγος κ. Σαλονικιός, παρουσίασαν τα νεότερα ευρήματα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, οι ανακοινώσεις αυτές είχαν παρουσιαστεί τον περασμένο Μάρτιο στο μεγάλο Αρχαιολογικό Συνέδριο του ΑΠΘ στη Θεσσαλονίκη, ενώ με το τέλος των ανακοινώσεων, οι παρευρισκόμενοι απόλαυσαν συναυλία από την Ορχήστρα Εγχόρδων του Δημοτικού Ωδείου Δράμας.
Τεκμηρίωση ελληνιστικής θέσης στη Δράμα
Για τα νεότερα ευρήματα του 2024 – 2025 μίλησε στον «Π.Τ.» ο Αρχαιολόγος κ. Θανάσης Σαλονικιός, σημειώνοντας αρχικά ότι από τα νέα δεδομένα που προστέθηκαν από το έργο του φυσικού αερίου, «μπορέσαμε να εντοπίσουμε νέες θέσεις από διάφορες εποχές, ξεκινώντας από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι και σήμερα».
Ασύλητοι τάφοι
Όπως είπε, «είναι σημαντικό ότι μπορέσαμε να τεκμηριώσουμε μια ελληνιστική θέση, μέσω δύο ασύλητων τάφων, οι οποίοι περιείχαν πλούσια κτερίσματα. Ο ένας από αυτούς περιείχε κτερίσματα αντιπροσωπευτικά για την εποχή που ανάγεται γύρω στον 4ο με 3ο αιώνα. Είναι πολύ σημαντικό αυτό για τη Δράμα. Είναι ο πρώτος τάφος που βρέθηκε ασύλητος. Και ό,τι είχε μέσα ήταν απείραχτο. Από αυτό μπορούμε να καταλάβουμε ότι και ακόμη και εδώ στη Δράμα – που δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία για την ελληνιστική εποχή – μας δίνει αυτό το εύρημα. Και είναι ένα έναυσμα για να μπορέσουμε να έχουμε περισσότερη ελπίδα για να ψάχνουμε και να εντοπίσουμε πιθανώς και την ελληνιστική πόλη».
Ερωτώμενος για το τι άλλο έχουμε μέχρι σήμερα για την ελληνιστική εποχή, σημειώνει ότι «είναι μόνο ο τάφος της οδού Τροίας, ο οποίος όμως ήταν συλημένος κατά κάποιο τρόπο. Βρέθηκε, κατ’ αρχήν καταστραμμένος και δεύτερον συλημένος».
Για τις νέες ταφές, εξηγεί ότι «δεν έχουν καμιά σχέση με τον τάφο της οδού Τροίας. Αυτός είναι ένας μικρός, ταπεινός λακκοειδής τάφος. Βέβαια έχει μια ιδιομορφία για το πώς κατασκευάστηκε, παρόλο που είναι πιο ταπεινός τάφος».
Πλούσια κτερίσματα για μια έφηβη
Ερωτώμενος στο τι περιελάμβαναν τα κτερίσματα των ασύλητων τάφων, ο ίδιος σημειώνει ότι «θεωρούνται πλούσια, γιατί περιείχε ακριβά για την εποχή αντικείμενα, τα οποία δεν μπορούσε να τα κατέχει ο καθένας. Άρα μιλάμε για κάποια άρχουσα τάξη, η οποία διέθετε αυτή τη δυνατότητα για να μπορέσει να κτερίσει έναν τέτοιον τάφο. Και φυσικά έπαιζε ρόλο και το νεαρό της ηλικίας, του οποίου οι γονείς, φρόντισαν να το τιμήσουν όπως πρέπει, όπως αναλογούσε για την ηλικία του. Και αυτό δείχνει και τη μεγάλη φροντίδα και την αγάπη που, σίγουρα υπήρχε για το νεαρό αυτό κορίτσι».
Στην ερώτηση αν περιλάμβανε κοσμήματα, ο κ. Σαλονικιός απαντάει θετικά: «Ναι, είχε τα κοσμήματά της, αγγεία, ειδώλια, τα οποία συνοδεύουν συνήθως νεαρής ηλικίας άτομα και γενικά ήταν ένας φροντισμένος τάφος. Μπορούμε να πούμε ότι βρέθηκαν χρυσά ενώτια με λεοντοκεφαλή, τα οποία τα συναντάμε συνήθως σε πόλεις που είναι πιο πλούσιες από ό,τι ήταν η Δράμα εκείνη την εποχή. Παραδείγματος χάρη στην Αμφίπολη είναι ένα χαρακτηριστικό εύρημα του 4ου-3ου αιώνα, αλλά εκεί δικαιολογείται γιατί ήταν μια μεγάλη πόλη. Για να τα συναντάμε τώρα και εδώ στη Δράμα, πάει να πει ότι υπήρχε κάτι αντίστοιχο, απλά δεν έχουμε βρει ακόμα την πόλη για να τα συσχετίσουμε».
Ο ρόλος της περιοχής
Εξηγεί ακόμα ο κ. Σαλονικιός, ότι, η περιοχή αυτή πρέπει να παίζει κάποιο ρόλο. «Είναι μια περιοχή η οποία μας έδωσε και πριν από τρία χρόνια περίπου τους τρεις ελληνιστικούς λάκκους που μας έβγαλε τα αντίστοιχα αντικείμενα και κάναμε και την ανακοίνωση εδώ στο Μουσείο. Επίσης, βγάλαμε και μια περιοδική έκθεση όπου εκτέθηκαν τα αντικείμενα αυτά. Πάει να πει ότι εκείνη η περιοχή, είναι 100 μέτρα περίπου απόσταση από τη νέα θέση και άρα έχουμε μια σχέση μεταξύ των δύο σημείων, που προφανώς συνδέεται με την ελληνιστική πόλη. Ίσως με μία από τις πόλεις. Δεν είναι απαραίτητο να ήτανε μία η πόλη, μπορεί να ήταν περιμετρικά του ιστορικού κέντρου που λέμε τώρα, να ήτανε κώμες διάφορες. Όλα τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι υπήρχε χρήση του χώρου τουλάχιστον στα ελληνιστικά χρόνια και είναι αυτό που μας ενδιαφέρει. Γιατί αυτό είναι το κενό το οποίο κοιτάμε τώρα να το γεμίσουμε κατά κάποιο τρόπο και να επικεντρώσουμε την προσοχή μας. Μπορεί στο μέλλον να μας δώσει εκπλήξεις».
Προϊστορικός οικισμός
Σημαντικά επίσης είναι και τα στοιχεία που βρέθηκαν στο σημείο του ήδη γνωστού προϊστορικού οικισμού στις εργατικές κατοικίες Αρκαδικού. «Το δίκτυο φυσικού αερίου πέρασε δίπλα από τον υφιστάμενο προϊστορικό οικισμό που σήμερα είναι περιφραγμένος. Και βρέθηκαν στοιχεία που επεκτείνουν τον χώρο ακόμα περισσότερο. Σε δύο σημεία εντοπίστηκαν νέες χρήσεις του χώρου που ανάγονται στη νεότερη νεολιθική περίοδο. Κι αυτό πολύ σημαντικό, γιατί είδαμε όλα τα στρώματα, όλη τη στρωματογραφία από πάνω μέχρι κάτω».
Δυτικό τείχος
Ο ίδιος αναφέρεται επίσης σε νεότερα στοιχεία και σε άλλα σημεία, όπως εντός του ιστορικού κέντρου. «Στα όρια της βυζαντινής πόλης, στο δυτικό τμήμα, εντοπίστηκαν δύο σημεία: Το δυτικό βυζαντινό τείχος. Αυτό επίσης είναι ένα πολύ σημαντικό στοιχείο, γιατί βρήκαμε και έναν πύργο. Τον βορειοδυτικό πύργο του βυζαντινού κάστρου της Δράμας, ένας γωνιακός πύργος. Στη συμβολή των οδών Μιαούλη και Σίνα».
Ο ρόλος του έργου
Στη διαπίστωση ότι είναι δύσκολο να γίνονται σωστικές ανασκαφές στον αστικό ιστό κυρίως, χωρίς κάποιο έργο όπως το φυσικό αέριο, ο κ. Σαλονικός σημειώνει: «Σίγουρα. Αυτό ήταν μια μεγάλη ευκαιρία για τη Δράμα. Με την ευκαιρία του έργου, ερευνάται όλη η Δράμα. Και το έργο έχει μέλλον ακόμα. Και είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να μπορέσουμε να καταλάβουμε, μέσω αυτών των τομών που γίνονται για να περαστεί ο αγωγός του φυσικού αερίου, τι γίνεται με το υπέδαφος, τι κρύβει το υπέδαφος. Αν είμαστε τυχεροί, θα προκύψουν και νέα στοιχεία»
Καταλήγοντας ο ίδιος, τονίζει ότι, «είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία αυτή με το φυσικό αέριο να δούμε τι γίνεται με την ιστορία της Δράμας. Και αυτό ακριβώς το εκμεταλλευόμαστε και παρακολουθούμε στενά τις ανασκαφές και ό,τι προκύψει κοιτάμε να το ερευνήσουμε και αν χρειάζεται, να κάνουμε και μια σωστική ανασκαφή για να δούμε τι κρύβει το κάθε σημείο».
