Το διατηρητέο κτιριακό απόθεμα της πόλης μας
Η μοίρα των ερειπωμένων κτιρίων
στη Δράμα και η κατάρρευσή τους
Απαγορευτικά κοστολόγια συντήρησης των διατηρητέων κτιρίων
Του Θανάση Πολυμένη
Η ΔΡΑΜΑ – όπως και οι περισσότερες πόλεις στην Ελλάδα – είναι πόλεις που έχουν μακραίωνη ιστορία. Και αυτό σημαίνει ότι, στον ιστό της πόλης, περιλαμβάνονται και κτίρια τα οποία βρίσκονται χρόνια τώρα σε εγκατάλειψη, ερήμωση και ορισμένες φορές εγκυμονούν ακόμα και κινδύνους κατάρρευσης.
Αφορμή για το σημερινό σημείωμα, παίρνουμε από την κατεδάφιση ενός τέτοιου επικίνδυνου να καταρρεύσει σπιτιού, στη συμβολή των οδών Κάσσου και Μπιζανίου. Ο «Π.Τ.» ήδη τις προηγούμενες ημέρες δημοσίευσε σχετικά. Μετά από μια χρόνια διαδικασία και τελικά με την εντολή εισαγγελέα, ο Δήμος Δράμας κατεδάφισε το οίκημα. Με αποτέλεσμα και να ανοίξει ο δρόμος που έτσι κι αλλιώς το «έκοβε», αλλά και να εκλείψει ο υπαρκτός κίνδυνος κατάρρευσής του, όπως και ο κίνδυνος από τη ρύπανση που είχε εξελιχθεί σε μεγάλο πρόβλημα. Να σημειωθεί εδώ, ότι, σε τέτοιες καταστάσεις ακολουθείται πάντα η νομική οδός, ενώ τις αποζημιώσεις εκδίδει η Εφορία και κανένας άλλος.
Και άλλα εγκαταλειμμένα κτίρια
Παρόμοια κτίρια όπως αυτό στην οδό Κάσσου, υπάρχουν αρκετά ακόμα στη Δράμα. Το συγκεκριμένο το έπαιρνε ο δρόμος. Κτίσματα τα οποία επίσης παίρνει ο δρόμος στην πόλη της Δράμας υπάρχουν κι άλλα. Για τα οποία όμως δεν έχουν ολοκληρωθεί οι σχετικές διαδικασίες αποζημίωσης και άρα δεν έχουν προχωρήσει οι σχετικές εργασίες, ή υπάρχουν αντιδράσεις από τους ίδιους τους ιδιοκτήτες. Αυτό όμως προσδίδει στην πόλη μια εικόνα ερήμωσης και εγκατάλειψης η οποία καλό θα είναι να εξαλειφθεί.
Η διαδικασία κατεδάφισης
Πώς κατεδαφίζεται όμως ένα παλιό και εγκαταλελειμμένο σπίτι; Η διαδικασία είναι μακρόχρονη και περίπλοκη. Πέρα από τους ιδιοκτήτες, μπορεί να το κατεδαφίσει μόνο ο Δήμος, ο οποίος όμως πρέπει να προβεί σε κάποιες διαδικασίες. Αρχικά, θα πρέπει να επισημανθεί το οίκημα ως ακατάλληλο για αναστήλωση, για επιδιορθώσεις κτλ.
Για να υπάρχει «προστασία» των διερχόμενων και των περίοικων, θα πρέπει να τοποθετηθεί γύρω από το σπίτι μια κόκκινη κορδέλα προειδοποίησης και ταμπελάκια ότι υπάρχει κίνδυνος. Για να φτάσουμε εδώ, θα πρέπει είτε κάποιος πολίτης να κάνει μια καταγγελία στην Αστυνομία ή στο Δήμο ότι υπάρχει κίνδυνος από πτώση υλικών. Συνήθως γίνεται στην Αστυνομία, η οποία τοποθετεί μια κόκκινη κορδέλα. Αυτό όμως δεν σημαίνει και τίποτα, απλώς απομακρύνει τον κόσμο από το οίκημα.
Ο Δήμος μπορεί να επέμβει, μόνο αν το οίκημα κριθεί από μια 3μελή Επιτροπή, η οποία έχει συσταθεί από την Περιφέρεια Αν. Μακεδονίας – Θράκης και εδρεύει στην Κομοτηνή. Η επιτροπή συσκέπτεται μετά από κλήση της Αστυνομίας κυρίως και αποφαίνεται αν το οίκημα είναι ετοιμόρροπο ή όχι. Αν η 3μελής Επιτροπή κρίνει ότι είναι άμεσα ετοιμόρροπο, κοινοποιεί σχετικό έγγραφο στο Δήμο, ο οποίος καλείται να το κατεδαφίσει με δική του δαπάνη. Ένας πολίτης μπορεί να προσφύγει είτε στην Αστυνομία, είτε στην Πολεοδομία, ή στην Τεχνική Υπηρεσία του Δήμου.
Η Επιτροπή αυτή όμως, μπορεί να κρίνει ότι χρειάζεται να γίνουν μόνο συντηρήσεις και να μην κατεδαφιστεί το σπίτι. Τις συντηρήσεις όμως δεν μπορεί να τις αναλάβει κανένας δημόσιος φορέας όπως ο Δήμος, παρά μόνο οι ιδιοκτήτες.
Τα προηγούμενα χρόνια, γίναμε μάρτυρες σπιτιών που έπεσαν μόνα τους. Όπως για παράδειγμα εκείνο στη γωνία των οδών Βενιζέλου και Όθωνος που ένα βράδυ κατέρρευσε, μπροστά στα πόδια ενός νεαρού, ο οποίος γλύτωσε παρά τρίχα το πλάκωμα.
Επίσης, στην οδό Βενιζέλου, πριν από χρόνια, ένα άλλο παλιό νεοκλασικό, απέναντι από την παλιά Αγροτική Τράπεζα σημερινή Πειραιώς, απλά κατέρρευσε. Την επόμενη μέρα ο Δήμος μάζευε τα μπάζα.
Τα διατηρητέα υπό εγκατάλειψη
Τα παλιά σπίτια στην πόλη, σηματοδοτούν το παρελθόν και την ιστορία της. Μπορεί να πει κανείς ότι πρόκειται για μια εικόνα του παρελθόντος που αποτυπώνεται στο σήμερα με τη χαμένη της αίγλη.
Και η Δράμα είναι μια πόλη η οποία περιλαμβάνει αρκετά τέτοια κτίρια, τα οποία έχουν κηρυχθεί διατηρητέα. Όμως εδώ υπάρχει ένα μεγάλο πρόβλημα.
Ναι μεν πλήθος κτιρίων, κυρίως οικίες και καπναποθήκες έχουν χαρακτηριστεί ως διατηρητέα, εντούτοις όμως δεν υπάρχει η δυνατότητα συντήρησής τους. Και ο λόγος καθαρά οικονομικός καθώς τα κοστολόγια είναι δυσθεώρητα και οι εναπομείναντες κληρονόμοι δεν μπορούν να τα αντιμετωπίσουν.
Στο ίδιο πλαίσιο βέβαια, ούτε η πολιτεία μπορεί να βοηθήσει άμεσα, καθώς πρόκειται για ιδιοκτησίες. Αρκετοί είναι οι συμπολίτες μας που αναρωτιούνται γιατί ο Δήμος δεν μπορεί να τα αγοράσει και να τα επαναφέρει, αλλά ο Δήμος δεν είναι σε θέση να ξοδέψει εκατομμύρια προκειμένου να τα ανασκευάσει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Καπναποθήκη Πορτοκάλογλου, την οποία ναι μεν αγόρασε ο Δήμος Δράμας, αλλά το κόστος αναπαλαίωσης ξεπερνάει τα 15 εκατ. ευρώ!
Ένα ιδιαίτερο παράδειγμα σωτηρίας της αρχιτεκτονικής ιστορίας της πόλης, αποτελεί η περίπτωση του Δραμινού επιχειρηματία κ. Άρη Θεοδωρίδη, ο οποίος αγόρασε την παλιά καπναποθήκη και οικία Αναστασιάδη, και την αναπαλαίωσε πλήρως, το γνωστό μας «Μαρμάρινο Σπίτι», δημιουργώντας το Μουσείο Φωτογραφικών Μηχανών.
Ο ίδιος ανασκευάζει επίσης την Οικία Παμπούκα, η οποία ήδη έχει αρχίσει να φαντάζει περήφανη στο ύψος της, ενώ έχει αγοράσει και άλλα κτίρια, για τα οποία στο επόμενο διάστημα θα ξεκινήσουν εργασίες ανακαίνισης.
Διατηρητέα και ιστορία
Τα διατηρητέα σπίτια στην πόλης της Δράμας, σηματοδοτούν μια περίοδο, η οποία έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Πρόκειται για μερικά πολύ όμορφα παλιά σπίτια, τα οποία μπορούμε να δούμε σε μια βόλτα στην πόλη και μάλιστα να τα θαυμάσουμε!
Παρ’ όλα αυτά, κρύβουν κινδύνους από πιθανή πτώση υλικών τους. Ο χρόνος, αν και τα διατήρησε στην ιστορία της πόλης, παρ’ όλα αυτά δεν τους χαρίστηκε. Κάποια από αυτά γκρεμίζουν μόνα τους, κομμάτι – κομμάτι. Κανένας δεν θα ήθελε ποτέ να τα γκρεμίσει.
Κάποτε, γνώρισαν την αίγλη, τις όμορφες και άσχημες οικογενειακές στιγμές. Γνώρισαν χαρές, πάρτι, γιορτές, αλλά και στενοχώρια και κλάμα. Αν μπορούσαν να μιλήσουν, θα είχαν να μας διηγηθούν εκατοντάδες ενδιαφέρουσες ιστορίες. Και η μεγάλη αλήθεια είναι ότι, σήμερα, δεν χτίζονται τέτοια σπίτια. Η αρχιτεκτονική νοοτροπία έχει αλλάξει, τα ψηλοτάβανα δωμάτια παραχώρησαν τη θέση τους στα χαμηλοτάβανα, οι εσωτερικές, οι εξωτερικές σκάλες στο δεύτερο όροφο αντικαταστάθηκε με αναβατόρια, τα παλιά γνωστά χαγιάτια και οι όμορφες βεράντες που ατένιζαν αγέρωχα τον ουρανό αντικαταστάθηκαν από μικρά και σκοτεινά μπαλκόνια των πολυκατοικιών.
Ο κόσμος άλλαξε, οι ανάγκες άλλαξαν, οι άνθρωποι στοιβάζονται πλέον σε μικρά διαμερίσματα που μοιάζουν με σπιρτόκουτα πολλές φορές. Και μερικά απ’ αυτά τα παλιά όμορφα σπίτια, έχουν χαρακτηριστεί εδώ και χρόνια ως διατηρητέα. Όμως, το παράδοξο σ’ αυτή την υπόθεση του διατηρητέου, είναι ότι κανείς πλέον δεν μπορεί να τα αναπαλαιώσει, αλλά ούτε και να τα γκρεμίσει για να χτίσει. Οπότε, περιουσίες ολόκληρες στέκουν μισογκρεμισμένες και οι κληρονόμοι τους τα έχουν εγκαταλείψει στη μοίρα της φύσης τους.
Κάποια μέρα θα καταλήξουν μπάζα, αν δεν γίνει κάτι για να σωθούν, τουλάχιστον όσα ακόμα μπορούν απ’ αυτά να σωθούν! Κάποια απ’ αυτά, έχουν ήδη αρχίσει να καταρρέουν, κάποια έπεσαν ήδη και μια μπουλντόζα μάζεψε τα άχρηστα. Είναι τα παλιά σπίτια της πόλης, τα εγκαταλελειμμένα, αυτά που οι απόγονοι, οι κληρονόμοι άφησαν πίσω τους, είτε κυρίως επειδή δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να τα αναστηλώσουν, είτε να τα κατεδαφίσουν και να τα χτίσουν ξανά, είτε γιατί δεν τα βρίσκουν μεταξύ τους οι κληρονόμοι. Περιπτώσεις πολλές και διάφορες, επί της ουσίας, ιστορίες ζωής!
Μια βόλτα να κάνει κάποιος στην πόλη, θα δει σίγουρα αρκετά απ’ αυτά. Και όσο η οικονομική κρίση θα μεγαλώνει, θα βγαίνουν ακόμα περισσότερα στο μέλλον. Κάποια απ’ αυτά έχουν σήμανση με κόκκινη κορδέλα που τοποθέτησε είτε η Αστυνομία, είτε ο Δήμος Δράμας και μια μικρή ταμπελίτσα: «ΠΡΟΣΟΧΗ ΚΙΝΔΥΝΟΣ – ΠΤΩΣΗ ΥΛΙΚΩΝ». Εμείς κάναμε μια μικρή μόνο βόλτα στην πόλη και φωτογραφήσαμε ελάχιστα.
Πολλές φορές, όλοι μας, προσπαθούμε να βρούμε ποιοι φταίνε για όλα αυτά και κανένας δεν μπαίνει στον κόπο να τα κατεδαφίσει. Δυστυχώς, η κατεδάφιση ενός εγκαταλελειμμένου σπιτιού δεν είναι τόσο εύκολη υπόθεση.
