«Ιστορίες Παιχνιδιών» από το Μουσείο Μπενάκη στο Σαντιρβάν
«Το παιχνίδι είναι η πρώτη
κοινή γλώσσα. Είναι η πρώτη
συνάντηση με την ύλη»
Μιλάει στον «Π.Τ.» η κα. Βέργου, Αρχιτέκτονας, υπεύθυνη του Μουσείου Μπενάκη Παιχνιδιών
Του Θανάση Πολυμένη
ΚΑΘΕ ΝΕΑ έκθεση που πραγματοποιεί στη Δράμα το Μουσείο Μπενάκη, αποτελεί πολιτιστικό γεγονός. Όπως είναι γνωστό, το Μουσείο Μπενάκη συνεργάζεται με την εταιρεία Raycap και τον πολιτιστικό χώρο Σαντιρβάν, που ίδρυσε ο αείμνηστος ιδρυτής και πρόεδρός της Κώστας Αποστολίδης.
Το Μουσείο Μπενάκη, μεταφέρει στη Δράμα ιδιαίτερα σημαντικά τμήματα, από συλλογές, οι οποίες τις περισσότερες φορές δεν έχουν βγει εκτός του χώρου του. Πρόκειται για θεματικές εκθέσεις, μέσα από τις οποίες αναδεικνύονται ιστορικές εποχές με αντικείμενα τα οποία δεν θα μπορούσαμε να δούμε κάπου αλλού.
Και δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι, κάθε έκθεση η οποία διαρκεί περίπου πέντε μήνες, δέχεται μέχρι και 7.000 επισκέπτες συνολικά, σχολεία της περιοχής, ακόμα και επισκέπτες από γειτονικές και βαλκανικές χώρες.
Αυτή τη φορά, η νέα έκθεση που εγκαινιάστηκε χθες Παρασκευή 12 Δεκεμβρίου, έχει θέμα: «Ιστορίες Παιχνιδιών». Συγκεκριμένα, στον πολιτιστικό χώρο του Σαντιρβάν παρουσιάζονται συνολικά 400 παιχνίδια από διάφορες χρονικές εποχές και χώρες. Και είναι ένα μικρό μόνο μέρος, από την τεράστια συλλογή των 20.000 παιχνιδιών της Μαρίας Αργυριάδη, την οποία είχε δωρίσει η ίδια στο Μουσείο Μπενάκη το 1991, το οποίο εκθέτει περί τα 3.500 κομμάτια στον χώρο του.
Η Μαρία Αργυριάδη, η οποία έφυγε από τη ζωή στις 30 Νοεμβρίου 2018, σε επικοινωνία που είχε το 1991 με τον τότε διευθυντή του Μουσείου Άγγελο Δεληβοριά, του έλεγε χαρακτηριστικά: «Δεν μπορώ τα παιχνίδια, με πνίγουν, δεν έχω που να τα βάλω, έχουν γεμίσει το σπίτι μου, θα τα δώσω», επισημαίνει μιλώντας στον «Π.Τ.» η κα. Μαίρη Βέργου, Αρχιτέκτονας, Υπεύθυνη του Μουσείου Μπενάκη. Και βέβαια, ο Άγγελος Δεληβοριάς, δέχθηκε αμέσως να περάσουν στην κατοχή του Μουσείου Μπενάκη. Η ίδια ήταν πάντα παρούσα, δίπλα σ’ αυτά, να τα φροντίζει, να τα συντηρεί και να μεταλαμπαδεύει την αγάπη και τις γνώσεις της.
Το μεσημέρι της Παρασκευής, οι υπεύθυνοι του Μουσείου Μπενάκη, παραχώρησαν συνέντευξη Τύπου στα τοπικά μέσα ενημέρωσης, όπου αρχικά ο επιστημονικός υπεύθυνος του Μουσείου Μπενάκη κ. Γιώργος Μαγγίνης, σημειώνει ότι πρόκειται για την έβδομη κατά σειρά έκθεση και στον χώρο του Μουσείου Μπενάκη φιλοξενείται σε έναν ειδικό χώρο σε μορφή κάστρου.
Από αρ. Γιώργος Μαγγίνης, Αγγελική Κόσμιου, Μαίρη Βέργου, Νόρα Χατζοπούλου και Βασίλης Πασχάλης.
Το χάρτινο θέατρο Θάλεια
Τι θα δούμε όμως στο Σαντιρβάν; Το Μουσείο Παιχνιδιών Μπενάκη, έχει στήσει ένα υπέροχο και εντυπωσιακό σκηνικό, όπου ο επισκέπτης δεν βλέπει απλώς μερικά παιχνίδια, αλλά εισέρχεται σε έναν χώρο, σε ένα θεατρικό σκηνικό, που είναι στημένο με βάση το Χάρτινο Θέατρο Θάλεια.
Όπως λέει στον «Π.Τ.» η κα. Βέργου, «μετατρέψαμε τον χώρο του Σαντιρβάν σε έναν φαντασιακό χώρο χάρτινου θεάτρου, εμπνευσμένο από τα χάρτινα θέατρα της Γερμανίας του 19ου αιώνα. Το χάρτινο θέατρο, ξεκίνησε ως παιχνίδι. Ήταν αναμνηστικό παραστάσεων. Μετά, κάποιοι επιγραφικοί εκδότες έφτιαξαν ολόκληρες κατασκευές και τις έδιναν, τις έπαιρναν τα παιδιά και παίζανε ολόκληρη την παράσταση. Και αντιγράψαμε εδώ, το χάρτινο θέατρο Θάλεια, που έχουμε και στο Μουσείο».
Ο επισκέπτης, μπορεί να μπει στα σκηνικά του έργου «Ελεύθερος Σκοπευτής», με τα παιχνίδια να παίρνουν μέρος στην παράσταση σαν πρωταγωνιστές. «Ο επισκέπτης γίνεται θεατής και καλείται να συμμετάσχει στην παράσταση. Να αφηγηθεί, να θυμηθεί μνήμες που προκαλούν τα παιχνίδια και να έρθει σε ένα διάλογο, να γίνει κι αυτός μέρος της παράστασης», τονίζει η ίδια.
Σε τέσσερις ενότητες
Η έκθεση «Ιστορίες Παιχνιδιών» χωρίζεται σε τέσσερις ενότητες, για τις οποίες μας μιλάει αναλυτικά η κα. Βέργου:
«Η πρώτη ενότητα είναι ο πυρήνας της έκθεσης, γύρω από αυτόν διαδραματίζεται όλο το έργο, είναι τα πρώτα χρόνια του παιδιού, παιχνίδια και χρηστικά αντικείμενα.
Η δεύτερη ενότητα λέγεται Μεταμορφώσεις. Παιχνίδια που δεν ξεκίνησαν ως παιχνίδια αλλά κατέληξαν παιχνίδια. Όπως είναι τα οπτικά παιχνίδια: το στερεοσκόπιο, το πραξινοσκόπιο, ο μαγικός φανός. Όλα αυτά ήταν οπτικά παιχνίδια που ήταν για ενήλικες. Σιγά σιγά πέρασαν στα χέρια των παιδιών».
Ακόμα, μεγάλο ενδιαφέρον έχουν «οι κούκλες μόδας. Οι κούκλες μόδας δεν ήταν αρχικά παιχνίδι. Ήταν κούκλες σε φυσικό μέγεθος, τις έστηναν οι Γάλλοι μόδιστροι στα σαλέ των ευγενών και των αυτοκρατόρων, της υψηλής κοινωνίας, για να διαλέξουν οι κυρίες τα φορέματά τους, τα ρούχα τους. Μετά έγινε παιχνίδι, σιγά σιγά πέρασε στα χέρια των παιδιών και έγιναν μικρότερες σε μέγεθος».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα λεγόμενα «αυτόματα παιχνίδια», για τα οποία η κα. Βέργου μας δίνει μιας εξαιρετική ανάλυση: «Τα αυτόματα παιχνίδια και τα μηχανικά παιχνίδια. Και αυτά δεν ξεκίνησαν ως παιχνίδια. Κατασκευάζονταν από μηχανολόγους και ωρολογοποιούς. Τους έπαιρνε πολύ καιρό να τελειοποιήσουν ένα αυτόματο. Και το αυτόματο είναι από τη λέξη “αυτό” και “μεμώ”, δηλαδή “αυτό = εγώ ο ίδιος” και “μεμώ = κινούμαι προς κάτι ορμητικά”. Ένα τέτοιο παιχνίδι μπορούσε να έχει κίνηση και μουσική, κυρίως όμως μιμούνται μια συγκεκριμένη κίνηση ανθρώπινης ενέργειας. Μπορούσε να γράφει, να χορεύει, να παίζει πιάνο.
Παιχνίδια μίμησης ρόλων και παιχνίδια σκέψης
Στην τρίτη ενότητα περιλαμβάνονται τα παιχνίδια μίμησης και ρόλων. Και όπως εξηγεί η κα. Βέργου, «ο κύριος σκοπός του παιχνιδιού είναι να μυήσει όσο γίνεται πιο ομαλά το παιδί στην ενήλικη ζωή του. Και πώς θα το μυήσει; Το παιδί μιμείται. Μιμείται τους ρόλους που καλείται να διαδραματίσει, να ενσαρκώσει το ρόλο που καλείται να διαδραματίσει στη ζωή του ως ενήλικας, αλλά πολύ ομαλά. Το κουκλόσπιτο ανήκει σε αυτή την ενότητα, γιατί είναι ένας μικρόκοσμος, είναι ο μικρόκοσμος υποκλίμακα ουσιαστικά, είναι στα μέτρα του παιδιού φτιαγμένο».
Στην τέταρτη ενότητα τα παιχνίδια σκέψης και διαλόγου, όπου υπάγονται τα επιτραπέζια παιχνίδια, όπως το σκάκι για παράδειγμα.
Επίσης, τα παιχνίδια κατασκευών. «Τα παιχνίδια κατασκευών είναι πάρα πολύ σημαντικά», λέει η κα. Βέργου και τονίζει: «Το 1830, το πρώτο μισό του 19ου αιώνα, ο Φρέμπελ ήταν ο πρώτος που ίδρυσε το νηπιαγωγείο στη Γερμανία. Αυτός βάσισε τη μέθοδο της διδασκαλίας του σε παιχνίδια κατασκευών, παιχνίδια με κύβους και κατασκευές. Και αργότερα αυτό επεκτάθηκε και έγιναν εκτός από χάρτινα και ξύλινα, έγιναν και με τα γνωστά μας τουβλάκια. Και όλο αυτό επεκτάθηκε, γιατί αυτά τα παιχνίδια εξασκούν το μυαλό, βοηθούν την ανάπτυξη της σκέψης, και πολλές φορές και τη συνεργασία. Είναι και παιχνίδι μάθησης».
Η ποδηλασία της χήνας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ακόμα η ίδια και σε ένα άλλο παιχνίδι, την «ποδηλασία της χήνας». Είναι ένα παιχνίδι με σκέψη και διάλογο. «Ένα παιχνίδι που ξεκίνησε από τον 16ο αιώνα στη Φλωρεντία, το οποίο το έκανε δώρο πιθανόν ο Φραγκίσκος των Μεδίκων στο βασιλιά Φίλιππο της Ισπανίας τον Β’. Είναι ένα παιχνίδι μιας σπειροειδούς διαδρομής με 63 τετράγωνα. Ο παίκτης καλείται να φτάσει σε κάποια σημεία των τετραγώνων, και ενδιάμεσα υπάρχουν παγίδες, υπάρχουν ανατροπές, υπάρχουν και οι χήνες που είναι καλός οιωνός. Είναι ένα παιχνίδι που συμβολίζει τη ζωή την ίδια. Όπως ξεκινάς απ’ τη ζωή και στο δρόμο σου συναντάς δυσκολίες, συναντάς ανατροπές μέχρι να φτάσεις στο τέρμα».
Αυτό που τονίζει ιδιαίτερα η κα. Βέργου, είναι: «Η αλήθεια είναι ότι το παιχνίδι είναι η πρώτη κοινή γλώσσα. Όπως λέει ο Γκαστόν Μπασελάρ, είναι η πρώτη συνάντηση με την ύλη. Δηλαδή, ό,τι παίρνει το παιδί αγκαλιά, το κουκλάκι, το ζωάκι. Και είναι η πρώτη του έκφραση, η πρώτη του αγκαλιά, το πρώτο του χάδι, τα πρώτα του λόγια. Άρα είναι η πρώτη κοινή μας γλώσσα, η γλώσσα του παιχνιδιού. Και το παιχνίδι λειτουργεί ως μύηση στην ενήλικη ζωή του παιδιού».
Ώρες λειτουργίας
Η είσοδος στον πολιτιστικό χώρο Σαντιρβάν είναι ελεύθερη. Η έκθεση θα παραμείνει ανοικτή μέχρι και 19 Απριλίου 2026.
Ώρες λειτουργίας της έκθεσης: Πέμπτη, Παρασκευή και Σάββατο: 10.00 – 14.00 και 17.30-20.30. Κυριακή: 11.00-14.00 και 17.30 – 20.30. Δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη κλειστά.
