Το βιβλίο «Η εθιμική ζωή του Βώλακα
μέσα από εικόνες» του κ. Γ. Κ. Χατζόπουλου
παρουσιάστηκε στον Αρκαδικό
«Λαοί, οι οποίοι δεν αρδεύουν τις ρίζες της ζωογόνου παράδοσής τους, κινδυνεύουν με αφομοίωση και αφανισμό»
Σε μια ατμόσφαιρα γεμάτη συγκίνηση, πραγματοποιήθηκε η δεύτερη επίσημη παρουσίαση του εξαιρετικού λευκώματος του Πολιτιστικού Συλλόγου Βώλακα, με τίτλο «Η εθιμική ζωή του Βώλακα μέσα από εικόνες». Την πετυχημένη εκδήλωση διοργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Αρκαδικού την Κυριακή 21 Ιουνίου στην αίθουσα του Ιερού Ναού του Αρκαδικού.
Η παρουσίαση έλαβε χώρα παρουσία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Δράμας κ. Δωροθέου, τοπικών αρχών και πλήθους κόσμου που κατέκλυσε την αίθουσα, αποδεικνύοντας τον έμπρακτο σεβασμό του δραμινού λαού προς τις ρίζες του.
Κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης ήταν ο ίδιος ο συγγραφέας του πονήματος, τ. Λυκειάρχης κ. Γ.Κ. Χατζόπουλος. Στον καθηλωτικό του λόγο, ο κ. Χατζόπουλος εξομολογήθηκε τη σαραντάχρονη βαθιά αγάπη του για τον Βώλακα και τους κατοίκους του, εξαίροντας την αδιαπραγμάτευτη προσήλωσή τους στο δίπτυχο «Ελληνισμός και Ορθοδοξία». «Επέλεξα να καταδειχθεί η μεγάλη σημασία, την οποία έχει ο σεβασμός στην ελληνική παράδοση με την έκδοση πονημάτων, τα οποία προστατεύουν από την οδυνηρή λήθη την ολοκάθαρη ψυχή των Ελλήνων», τόνισε χαρακτηριστικά ο συγγραφέας.
Το καλαίσθητο έργο, το οποίο εκτείνεται σε 112 σελίδες αποτελεί έναν ζωντανό καθρέφτη της ιστορικής και λαογραφικής διαδρομής του χωριού. Ξεκινά μάλιστα πρωτοτυπώντας, καθώς περιλαμβάνει ειδικό κείμενο για συνανθρώπους μας με προβλήματα όρασης.
Στις σελίδες του φιλοξενούνται πρόλογοι του Αντιπεριφερειάρχη Δράμας κ. Μιχαήλ Μουρβετίδη, του Δημάρχου Κ. Νευροκοπίου κ. Ελευθερίου Ταμπουρίδη και του Προέδρου της κοινότητας Βώλακα κ. Χρυσοβαλάντη Μποσκουψίου.
Για να πάρει σάρκα και οστά αυτή η σπουδαία έκδοση, η οποία χρηματοδοτήθηκε με την πολύτιμη οικονομική στήριξη της Αναπτυξιακής Εταιρείας Δράμας, εργάστηκε μια δυναμική ομάδα ανθρώπων.
Θερμά συγχαρητήρια αξίζουν στον Δημήτρη Άρμεν (απόγονο του ήρωα), ο οποίος ως μέλος του Δ.Σ. του Πολιτιστικού Συλλόγου Βώλακα υπήρξε ο εμπνευστής και πρωτεργάτης του σχεδιασμού του έργου. Στον Γιώργο Καβάζη για την εξαιρετική και καλλιτεχνική φωτογράφιση και στις Κατερίνα Αστερίου, Μαρία Γ. Δερμεντζή, Κυριακή Ι. Γαϊδατζή και τον Γεώργιο Π. Μίρκο για τον μεγάλο τους μόχθο. Στον Γ.Γ. της Ε.Δ.Μ. και γιατρό Γεώργιο Ιντζέ για τη διαρκή προσφορά του.
Παρακάτω παραθέτουμε τα όσα ανέφερε για το βιβλίο, στην εκδήλωση, ο ίδιος ο συγγραφέας κ. Χατζόπουλος.
«Πανιερώτατε Πάτερ και Δέσποτα,
Εντιμότατοι Άρχοντες,
Κυρίες και Κύριοι
Επέλεξα ως προοίμιο την αναμφίλεκτη αυτή ρήση για να καταδειχθεί η μεγάλη σημασία, την οποία έχει ο σεβασμός στην ελληνική παράδοση με την έκδοση πονημάτων, τα οποία προστατεύουν από την οδυνηρή λήθη την ολοκάθαρη ψυχή των Ελλήνων.
Και ένα τέτοιο πόνημα, που αποτελεί κρηπίδωμα αρραγές της παράδοσης των Ελλήνων, είναι και η «Εθιμική ζωή του Βώλακα μέσα από Εικόνες», που η παρουσίασή του σήμερα αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για την ταπεινότητά μου.
Προτού όμως προβώ σε αδρές γραμμές στην παρουσίασή του, θα ήθελα να σας εξομολογηθώ την αγάπη μου για το Βώλακα, τον οποίο έχω κλείσει βαθιά στην ψυχή μου εδώ και σαράντα χρόνια.
Αγάπησα με όλη την ψυχή μου το Βώλακα. Και δε γινόταν αλλιώς να μην τον αγαπήσω, αφού οι κάτοικοί του Έλληνες μέχρι το μεδούλι τους έμειναν βαθιά πιστοί στη δίδυμη ιδέα ελληνισμός και ορθοδοξία.
Ατράνταχτη απόδειξη αυτής της προσήλωσής τους αποτελεί η σθεναρά αντίδραση όχι μόνο στις απειλές των βορείων γειτόνων μας για αφαίρεση της ζωής τους, αλλά και η αγέρωχη άρνησή τους να υποκύψουν στον δελεαστικό χρηματισμό.
Αψηφώντας για το σαρκίο τους, τις ανηλεείς απειλές ανήγειραν το 1841 με το υστέρημά τους ευπρεπή οίκο λατρείας του αληθινού Θεού, του Θεού της κορυφαίας αρετής, της αγάπης, όπως την αποτυπώνει στον ύμνο του ο Απόστολος των Εθνών Άγιος Παύλος, στο όνομα του μεγάλου Προφήτη της Βίβλου Ηλία.
Και στο αρραγές αυτό μετερίζι της ορθόδοξης πίστης προσερχόμενοι ενδυναμώνονταν ψυχικά αρνούμενοι την υποταγή τους στα κελεύσματα της νόθας ορθοδοξίας, την οποία επαγγέλλονταν οι νεοφώτιστοι Εξαρχικοί.
Ασφαλώς δεν αρκέστηκαν μόνο στην ανέγερση ευπρεπούς ευκτηρίου οίκου, αλλά προέβησαν βάζοντας βαθιά το χέρι στα ισχνά βαλάντιά τους στην ανιστόρησή του με 12 δεσποτικές εικόνες, ενώ κοσμήσανε το εσωτερικό του με θαυμάσιες αγιογραφίες.
Δείγμα αναντίρρητο της βαθιάς τους πίστης αποτελούν τα 38 παρεκκλήσια, που κοσμούν τον Βώλακα.
Στον καλαίσθητο οίκο γνησίας προσευχής, στο ναό του Προφήτη Ηλία, προσήλθε όχι μόνον ως ευλαβής προσκυνητής ο 35χρονος Χρυσόστομος Καλαφάτης, ο μετέπειτα Άγιος της Ορθοδοξίας, και με το φλογερό του από τον άμβωνα κήρυγμα σπιρούνιασε και χαλύβδωσε τις ψυχές των Βωλακιωτών με εκείνον τον εθνεγερτήριο παιάνα του: «Πωλησάτω έκαστος το ιμάτιον αυτού και αγορασάτω μάχαιραν».
Δονήθηκε η ψυχή των Βωλακιωτών από τον Δεσποτικό παιάνα. Ανάμεσα στο εκκλησίασμα ο Προκόπιος Άρμεν και ο γιος του Άρμεν Κούπτσιος, οι οποίοι με παρότρυνση του αρχιδιακόνου Θεμιστοκλή Χατζησταύρου ορκίστηκαν στο σπίτι του Γρηγοριάδη στη Δράμα προσφέροντας το σώμα και την ψυχή τους στον αγώνα για την απόκτηση της θεόδοτης ελευθερίας.
Και δε λιποψύχησαν, αλλά έκαναν τον όρκο τους ανεξίτηλη πράξη. Ο μεν πατέρας με ανηλεή λογχισμό, ενώ ο 20χρονος γιος Άρμεν με απαγχονισμό στην πλατεία της Δράμας στις 14 Σεπτεμβρίου 1907, ημέρα της μεγάλης γιορτής της Ορθοδοξίας του Τιμίου Σταυρού.
Θα ήταν ιστορικά άδικο, αν σ’ αυτόν τον σωτήριο αγώνα δεν εντάσσαμε και τους Βωλακιώτες Σίγγο Κων/νο, Γεωργίου Κυριάκο, Μίχου Άγγελο, Άρμεν Γεώργιο, Χριστοδούλου Βασίλειο, Παπαμαρίνο, τον ιερέα Μπόσκου Δημήτριο, τον Ιεροψάλτη Σίντο Κων/νο και πλειάδα άλλων Μακεδονομάχων.
Αυτήν λοιπόν τη θυσία του Άρμεν Κούπτσιου και των άλλων Βωλακιωτών εκτιμώντας βαθύτατα η Εταιρεία Δραμινών Μελετών αγωνίσθηκε, ώστε να μη λησμονηθεί, αλλά να ενταχθεί ολοζώντανα στις σελίδες όχι μόνο της τοπικής ιστορίας, αλλά και ολόκληρης της Ελλάδος μεταφέροντας τον κεντρικό εορτασμό του Μακεδονικού Αγώνα από την πόλη της Δράμας στον Βώλακα.
Είχαμε χρέος να αναδείξουμε τη θυσία του νεαρώτερου ήρωα μάρτυρα του Μακεδονικού Αγώνα και μαζί μ’ αυτόν να τιμήσουμε βαθιά και τη γενέτειρά του, να αναδείξουμε περίτρανα εσάς τους Βωλακιώτες, που προσφέρατε ως θυσία μια ηρωική μορφή της νεώτερης Ελλάδος, τον Άρμεν Κούπτσιο.
Και για την ανάδειξη αυτής της προσφοράς σας συνδιοργανώνουμε κάθε χρόνο εκδηλώσεις στη μνήμη του με την ονομασία «Κούπτσια» εντάσσοντας σ’ αυτές και τον συμβολικό αγώνα «Δρόμος θυσίας», που αποτυπώνει τη διαδρομή του Άρμεν Κούπτσιου από το Βώλακα μέχρι τον Μυλοπόταμο, όπου συνελήφθη από τους Τούρκους.
Κάποιοι ανιστόρητοι επιχειρήσανε να αφαιρεθεί αυτή η τιμή, που επάξια τη δικαιούσθε. Όμως δεν το πετύχανε. Περισσότερες από τέσσερις (4) δεκαετίες τελούνται εκδηλώσεις στη μνήμη του, εκδηλώσεις που τιμούν και εσάς και τους Έλληνες ευρύτερα, γι’ αυτό και πρέπει να νιώθετε υπερήφανοι.
Στο στέριωμα αυτής της τιμής και της υπερηφάνειας ήρθε να προστεθεί και το πόνημα «Η Εθιμική ζωή του Βώλακα μέσα από εικόνες».
Είναι άξιο το Διοικητικό Συμβούλιο του Πολιτιστικού Συλλόγου, που συνέλαβε την ιδέα της έκδοσης. Με πρωτεργάτη τον αγαπητό μου μαθητή Δημήτρη Άρμεν, απόγονο του ήρωα μάρτυρα Άρμεν, με τον οποίο συνεργάζομαι εδώ και χρόνια, έγινε ο σχεδιασμός του πονήματος. Ένας σχεδιασμός που αναστυλώνει και προβάλλει την ελληνικότητα του Βώλακα μέσα από την εθιμική ζωή, που ξεκινάει από τα πανάρχαια χρόνια και διατηρείται ζωντανή μέχρι τις ημέρες μας.
Στο σημείο αυτό αναφέρω ενδεικτικά ότι η γιορτή της Μπάμπως που τελείται το Δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων αποτελεί αδιάλειπτη συνέχεια της γιορτής της θεάς Βαυώς, που τελούσαν οι αρχαίοι Έλληνες για να τιμήσουν τη θεά, που προστάτευε τον τοκετό.
Κι ακόμη οι μεταμφιεσμένοι αράπηδες του Δωδεκαημέρου συμβολίζουν τον ευετηρικό και γονιμικό χαρακτήρα, έθιμο που χάνεται στην ομίχλη του χρόνου και που πιστοποιεί αναμφίλεκτα τη διαχρονικότητα της ελληνικής ζωογόνου παράδοσης.
Διανθισμένο το πόνημα με ωραιότατες έγχρωμες εικόνες διασώζει την πολύτιμη εθιμική και ιστορική ζωή του Βώλακα που δικαιούται να υπερηφανεύεται για την προσήλωσή του στη ζωογόνα παράδοσή μας, που μας κρατάει στητούς και ολόρθους στο διάβα των αιώνων αντιμετωπίζοντας με αδιάσειστα στοιχεία όλους εκείνους, οι οποίοι προσπαθούν με δόλιο τρόπο να την ξεθωριάσουν. Χάνουν άδικα όμως τον καιρό τους. Και αυτήν την ύπουλη προσπάθειά τους έρχεται να την αντιμετωπίσει παλληκαρήσια το πνευματικό δημιούργημα, που εμπλουτίζει υπεύθυνα και σοβαρά την ιστορική μας βιβλιοθήκη.
Όπως επιγραμματικά γράφω στον πρόλογό μου στο πόνημα «Τα γραπτά μένουν, ενώ τα λόγια πετούν» αξίζουν θερμά συγχαρητήρια σ’ όλους εκείνους που μόχθησαν, ώστε να μπει ένα στέρεο λιθαράκι στη δόμηση της τοπικής ιστορίας.
Το πόνημα διαρθρώνεται σε 112 σελίδες από χαρτί εξαιρετικής ποιότητας, που καθιστά ανάγλυφες και ζωντανές τις έγχρωμες και ασπρόμαυρες εικόνες, που αποτυπώνουν τη ζωή στο Βώλακα.
Το βιβλίο ξεκινά, πρωτοτυπώντας με ειδικό κείμενο για τους συνανθρώπους μας, που στερούνται το πολύτιμο αγαθό της όρασης. Είναι μια καλή σκέψη να μάθουν και οι συνάνθρωποί μας αυτοί, την ιστορία του Βώλακα.
Ακολουθούν οι εύστοχοι πρόλογοι: του αντιπεριφερειάρχη Δράμας κ. Μιχαήλ Μουρβετίδη, του Δημάρχου Κ. Νευροκοπίου κ. Ελευθερίου Ταμπουρίδη και του προέδρου της κοινότητας Βώλακα κ. Μποσκουψίου Χρυσοβαλάντη, το Εισαγωγικό Σημείωμα, η γεωγραφική θέση του Χωριού, η αναφορά στον ιστορικό Ναό του Προφήτη Ηλία που κτίστηκε το 1841, καταστράφηκε από σεισμό το 1987 και αναστυλώθηκε το 1990. Κοντά στον μεταβυζαντινό ναό οι κάτοικοι έκτισαν το 1975 το νέο καλαίσθητο οίκο λατρείας, αναφέρεται ακόμη στη χλωρίδα και στην πανίδα, στα εξαιρετικής ποιότητας μάρμαρα, τα ιστορικά στοιχεία του χωριού, την αναφορά στον ήρωα – μάρτυρα Άρμεν Κούπτσιο, στο πρόγραμμα εορτασμού του Μακεδονικού Αγώνα, στην τοπική οικονομία (Κτηνοτροφία, Μάρμαρα), αναφορά στον Α.Γ.Σ. «Δόξα Βώλακα», στο καμάρι των Βωλακιωτών που αγωνίζεται με εξαίρετο ήθος και κερδίζει επάξια ζηλευτές διακρίσεις στο χώρο του αθλητισμού, στον δραστήριο Πολιτιστικό Σύλλογο, στη σειρά εθίμων με αρχέγονη προέλευση, στα ενδιαφέροντα τοπικά τραγούδια κ.ά.
Ιδιαίτερα θα ήθελα να τονίσω την παρουσία φωτογραφιών, που απεικονίζουν πολύτιμα λαογραφικά στοιχεία (όπως παραδοσιακές φορεσιές, τέλεσης εθίμων κ.ά.).
Δε θα ήθελα να σας κουράσω περισσότερο.
Όλα αυτά θα μπορείτε να τα χαρείτε παίρνοντας στα χέρια σας το βιβλίο και με βαθιά συγκίνηση και δικαιολογημένη υπερηφάνεια να το μελετήσετε.
Προτού κλείσω την παρουσίασή του θα ήθελα να εξάρω, τη συμβολή του Γιώργου Καβάζη, της Κατερίνας Αστερίου, της Δερμεντζή Μαρίας του Γεωργίου, της Γαϊδατζή Κυριακής του Ιωάννου, του Μίρκου Γεωργίου του Πασχάλη και όλων εκείνων που μόχθησαν, ώστε να δει το φως της δημοσιότητας το καλαίσθητο πόνημα, που πρέπει να φιλοξενείται στις βιβλιοθήκες των Σχολείων, αλλά και στα σπίτια όλων σας και να κληρονομείται ως πλούσια ιστορική παρακαταθήκη στις γενιές που έρχονται.
Στο σημείο αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω, ακόμη τον Γ.Γ. της Ε.Δ.Μ., και γιατρό Γεώργιο Ιντζέ, για την έντονη συμβολή του στον εορτασμό των Κουπτσίων και γενικότερα στις εκδηλώσεις της Ε.Δ.Μ.
Ευχαριστίες οφείλονται και στην Αναπτυξιακή Εταιρεία Δράμας και τον Δ/ντή της συνεπώνυμό μου και μαθητή μου Μανώλη για την οικονομική στήριξη της έκδοσης του πονήματος.
Θα κλείσω με την ολόψυχη ευχή να είναι καλοτάξιδο το βιβλίο προβάλλοντας σεμνά τη σπουδαία ιστορία του Βώλακα και αποτελώντας ένα χρήσιμο και υπεύθυνο στοιχείο για όλους εκείνους, που θα θελήσουν να εντρυφήσουν βαθύτερα στην πλούσια ιστορία του Βώλακα.
Δε θα παραλείψω την προτροπή μου προς το Δ.Σ. του Πολιτιστικού Συλλόγου, ώστε το παρόν πόνημα να αποτελέσει την απαρχή για νέες εκδοτικές σμιλεύσεις στο μέλλον. Έχει χρέος να το κάνει. Η πλούσια και σημαντική ιστορία του Βώλακα δεν αποτυπώνεται μόνο στις 112 σελίδες. Είναι ανάγκη να γραφούν και άλλες πολύ περισσότερες σελίδες. Το Δ.Σ. του Συλλόγου να είναι βέβαιο ότι δε θα είναι μόνο του σε μια τέτοια προσπάθεια. Ας ελπίζει και στη δική μας βοήθεια.
Έχουμε χρέος όλοι να διατηρούμε αξεθώριαστη την ιστορία μας και τη βαθιά πίστη μας στην Ορθοδοξία.
Κλείνοντας ιδιαίτερα ευχαριστώ εγκάρδια τον Σεπτότατο Ιεράρχη μας κ. Δωρόθεο για τη θερμή πατρική του αγάπη και την ιώβεια υπομονή του με την οποία μας περιβάλλει ανύστακτα και προσεύχεται αδιάλειπτα για την ταπεινότητά μας.
Σας κούρασα. Σας ευχαριστώ θερμά όλους για την υπομονή σας να με ακούσετε».
Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια πλούσια ιστορική παρακαταθήκη που οφείλει να βρίσκεται σε κάθε δραμινό σπίτι και σχολική βιβλιοθήκη. Ευχή όλων μας είναι να αποτελέσει το «καλοτάξιδο» αυτό έργο την απαρχή για ακόμη περισσότερες σελίδες καταγραφής της σπουδαίας ιστορίας του τόπου μας.
