Μετά από τρεις δεκαετίες σιωπής
Ξανά στο φως η ιστορία και
η πνευματικότητα του σπηλαίου του Αγίου Μάρκου στην Πετρούσα
Ο «Π.Τ.» μιλάει με τον Βασίλη Μαυρομάτη, ένα από τα εφτά μέλη μιας ομάδας νοσταλγών από την Προσοτσάνη
Του Θρασύβουλου Πεγγαρά
Στην ορεινή περιοχή της Πετρούσας του δήμου Προσοτσάνης, στους νότιους πρόποδες του Φαλακρού όρους και ανάμεσα στα στενά Πύργων-Πετρούσας και Γρανίτη, βρίσκεται ένα σπήλαιο αφιερωμένο, σύμφωνα με τις μαρτυρίες των ντόπιων, στη μνήμη του Αγίου Μάρκου. Από την είσοδό του δίνεται η δυνατότητα θέασης όλης σχεδόν της πεδιάδας της Δράμας, σε μια απείρου κάλλους θέα, που κόβει την ανάσα.
Μια ιστορία που ξεκινά από τον 9ο αιώνα
Από τον βίο του ιδρυτή της Μονής της Εικοσιφοίνισσας Όσιο Γερμανού, κατά τον αρχαιολόγο Ε. Παπαθανασίου, που γράφτηκε το δεύτερο μισό του 10ου αιώνα μ.Χ., μαθαίνουμε ότι ο Όσιος είδε όνειρο, στο οποίο ένας άγγελος του ζήτησε να φύγει από τους Αγίους Τόπους και να πάει σε κάποιο βουνό της Μακεδονίας, για να φτιάξει μοναστήρι προς τιμή της Παναγίας. Το βουνό στο οποίο έφτασε βρισκόταν κοντά στις πηγές του Αγγίτη στη Δράμα. Αφού τριγύρισε στο βουνό, αποφάσισε ότι ένα σπήλαιο ήταν το κατάλληλο μέρος για να φτιάξει το μοναστήρι, αξιοποιώντας το ίδιο το σπήλαιο και προσθέτοντας και κάποια μικρά κτίσματα μπροστά από αυτό. Καθώς όμως ὁ Όσιος διένυε τον τέταρτο χρόνο της παραμονής του σε αυτό, εμφανίστηκε και πάλι στο όνειρο του άγγελος και του είπε ότι δεν ήταν αυτό το βουνό που έπρεπε να φτιάξει το μοναστήρι, αλλά “ἕτερον ὧ Ματικία τὸ ὄνομα”, αναφερόμενος στο απέναντι βουνό, στο Παγγαίο. Κι έτσι, ακλουθώντας και πάλι την υπόδειξη του αγγέλου, ο Όσιος Γερμανός πήγε στις πλαγιές του Παγγαίου και ξεκίνησε την ανοικοδόμηση της Παναγίας της Εικοσιφοίνισσας, το δεύτερο μισό του 9ου αιώνα μ.Χ.
Μπροστά από το σπήλαιο σώζονται λείψανα επιμήκους θυραίου τοίχου, η τοιχοδομία του οποίου ανάγεται στον 11ο αι., ενώ στην πλαγιά διακρίνονται θεμέλια οικιών, θραύσματα από κεραμική. Εντός του σπηλαίου, στην πρώτη και μεγαλύτερη αίθουσα, η οποία φωτίζεται επαρκώς με φυσικό φως, εξαιτίας κατάπτωσης μεγάλου μέρους της οροφής, υπάρχουν δύο δεξαμενές. Το νερό που συγκεντρώνεται σε μία εξ αυτών λαμβάνεται ως αγίασμα από τους προσκυνητές. Για την κατασκευή των δεξαμενών αυτών εκμεταλλεύθηκαν τους φυσικούς σταλαγμιτικούς «τοίχους» και «κολώνες», σε συνδυασμό με κτιστούς λίθινους τοίχους υπενδεδυμένους με υδραυλικό κονίαμα. Στην ίδια αίθουσα ξεχωρίζουν τα ερείπια ενός ναού, που έφερε αγιογράφηση, αφιερωμένου στην Παναγία Σπηλαιώτισσα, όπως μαρτυρεί τουλάχιστον ένα από τα δεκάδες χαράγματα εντός του σπηλαίου. Από τα ερείπια του ναού είναι ορατά μόνο μέρος του ημικυλίνδρου της ανατολικής κόγχης και των εξωτερικών παρειών του. Νότια της πρώτης ανοίγεται δεύτερη αίθουσα. Στα δυτικά τοιχώματά της διασώζονται αφιερωματικές, επικλητικές επιγραφές του 11ου -12ου αιώνα. Στο ίδιο τμήμα διακρίνονται και πολλές μεταβυζαντινές επιγραφές. Μια εξ αυτών: “Κ(υρι)ε βοηθη τη δ(ου)λη σου καλη τη δουλη σ(ου) Θ(εοτο)κε Σπιλεοτησα”.
Για χρόνια, η ανάβαση στο σπήλαιο αποτελούσε έθιμο για τους κατοίκους την Καθαρά Δευτέρα, ενώ οι κάτοικοι της Πετρούσας τιμούσαν τον χώρο στις 25 Απριλίου. Ωστόσο, το έθιμο έσβησε και το μονοπάτι παρέμεινε κλειστό για 30 χρόνια. Η αναγέννηση του χώρου ξεκίνησε από μια παρέα επτά εθελοντών, οι οποίοι με προσωπική εργασία άνοιξαν και καθάρισαν το μονοπάτι, τοποθέτησαν προστατευτικά σχοινιά και πασαλάκια στα δύσβατα σημεία, εγκατέστησαν ένα νέο εκκλησάκι και έναν σιδερένιο σταυρό και δημιούργησαν ένα βιβλίο επισκεπτών, το οποίο ήδη συγκεντρώνει θετικά σχόλια.
Η «Ανάσταση» του χώρου από επτά εθελοντές
Ένας από τους εθελοντές, ο Βασίλης Μαυρομάτης, μιλάει στον «Π.Τ.» για αυτή την πολύ ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία: «Ήμασταν μια παρέα επτά ατόμων που ανεβαίναμε στο σπήλαιο. Το είχαμε έθιμο κάθε χρόνο την Καθαρά Δευτέρα. Ανεβαίναμε από πολύ νωρίς, με πολλές παρέες, και πηγαίναμε στη σπηλιά ώστε να ανάψουμε ένα κεράκι, γιατί ήταν το έθιμό μας, όπως και οι κάτοικοι της Πετρούσας στις 25 Απριλίου. Είχε ένα εκκλησάκι λαμαρινένιο απλά μέσα, και τίποτα άλλο, και ανάβαμε εκεί τα κεράκια μας. Το μονοπάτι 30 χρόνια ήταν κλειστό. Συζητούσαμε πολλά χρόνια να το ανοίξουμε. Τελικά αποφασίσαμε να το κάνουμε, γιατί ήταν κρίμα για το χωριό μας να μην αναδείξουμε αυτό το σπήλαιο με την τόσο μεγάλη ιστορία.
Το σπήλαιο έχει δύο προσβάσεις, η μία πρόσβαση από τον Άγιο Ευστάθιο, τα Πεύκα, που είναι πάνω από το χωριό μας, είναι πεζοπορία μιάμιση ώρα. Και από πάνω, μέσω των Πύργων με αυτοκίνητο 4×4, που είναι η δεύτερη πρόσβαση, φτάνουμε ακριβώς πάνω στη σπηλιά. Εμείς ενημερώσαμε τον Παπά Θανάση από τους Πύργους ότι θα θέλαμε να γίνει μια λειτουργία για να αναδείξουμε το σπήλαιο. Γι’ αυτό κάναμε και όλες τις εργασίες μέσα, δηλαδή βάλαμε εκκλησάκι, βάλαμε ένα σιδερένιο σταυρό έξω, βάλαμε πολλά πράγματα και είναι πάρα πολύ όμορφο. Ήδη, επειδή έχουμε και ένα βιβλίο επισκεπτών, βλέπουμε πάρα πολύ ωραία σχόλια. Και έτσι έλαβε την πρωτοβουλία και το επισκέφθηκε ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Δράμας, κ.κ. Δωρόθεος. Του άρεσε πολύ και εξέφρασε την επιθυμία να τελέσει ο ίδιος την Θεία Λειτουργία στον ιερό αυτό χώρο».
Η λειτουργία θα τελεστεί από τον σεβασμιότατο Μητροπολίτη Δράμας, κ.κ. Δωρόθεο, αύριο Σάββατο 25 Απριλίου, στις 08:00. Το σπήλαιο του Αγίου Μάρκου (ή της Παναγίας Σπηλαιώτισσας), ένας χώρος που συνδέεται άρρηκτα με τον ιδρυτή της Ιεράς Μονής Εικοσιφοίνισσας, Όσιο Γερμανό, ετοιμάζεται να υποδεχθεί ξανά τους πιστούς. Η θέα από την είσοδο, που «αγκαλιάζει» όλη την πεδιάδα της Δράμας, υπόσχεται να αποζημιώσει κάθε επισκέπτη.
Ευχαριστούμε θερμά τον συμπολίτη μας, κ. Θεόδωρο Πούλιο για την παραχώρηση των φωτογραφιών.
